Trong cuộc trò chuyện với Tạp chí Sức khỏe Việt, ông Trương Mạnh Hải - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Nam dược Tản Viên Sơn chia sẻ khá thẳng về câu chuyện làm Nam dược theo hướng bài bản, từ nền tảng thuốc Nam của người Dao Ba Vì, chuẩn hóa sản xuất, xây dựng thương hiệu đến tham vọng bước ra thị trường rộng hơn.

Đặt trụ sở tại Ba Vì, Công ty Cổ phần Tập đoàn Nam dược Tản Viên Sơn định vị mình là doanh nghiệp theo đuổi hướng chuẩn hóa các công thức Nam dược của người Dao Quần Chẹt Ba Vì trên nền tảng nhà máy sản xuất đạt chuẩn GMP (nhà máy thứ 50 tại Việt Nam đạt tiêu chuẩn GMP do Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế cấp). Theo thông tin doanh nghiệp công bố, đơn vị hiện phát triển ba nhóm ngành hàng chủ đạo gồm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm và trang thiết bị y tế, đồng thời đã có 5 sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao của Hà Nội năm 2022.

Nhưng điều đáng chú ý trong cuộc trò chuyện, người đứng đầu doanh nghiệp này gần như không nói nhiều về “hào quang” thương hiệu. Điều ông nhắc đến nhiều nhất là một câu chuyện khác, muốn làm Nam dược một cách tử tế thì trước hết phải hiểu gốc của mình ở đâu, hiểu rõ mình đang làm ra sản phẩm gì, dựa trên giá trị nào và không thể để một nền tảng văn hóa - y học bản địa chỉ còn lại lớp vỏ thương mại.

- “Nam dược Tản Viên Sơn” là một tên gọi rất gợi, vừa mang âm hưởng của núi rừng, vừa gợi nhắc đến chiều sâu văn hóa và cội nguồn nghề thuốc. Vì sao ông chọn cái tên ấy cho doanh nghiệp của mình?

- Tên gọi ấy trước hết gắn với Ba Vì, nơi doanh nghiệp đặt trụ sở, xây dựng nhà máy và cũng là vùng sinh sống lâu đời của đồng bào Dao Quần Chẹt với nghề thuốc Nam. Công ty nằm trong quần thể núi Ba Vì, được mang danh Đức Thánh Tản Viên Sơn. Hiện nay, tại trụ sở, chúng tôi cũng thờ vị thánh này như một cách gìn giữ sự kết nối với vùng đất và giá trị văn hóa bản địa.

Với chúng tôi, “Tản Viên Sơn” không chỉ là một địa danh, mà còn là biểu tượng văn hóa gắn với núi Tản, sông Đà và nguồn dược liệu của cả vùng. Chọn tên Nam dược Tản Viên Sơn, chúng tôi muốn khẳng định doanh nghiệp không tách mình khỏi cội nguồn hình thành nên sản phẩm. Đó vừa là sự tri ân với Ba Vì, vừa là lời nhắc rằng muốn đi đường dài thì phải giữ được cái gốc và tinh thần “Nam dược trị Nam nhân”.

- Thưa ông, giữa rất nhiều câu chuyện “gia truyền”, “nhiều đời”, “bí quyết cổ phương” đang xuất hiện trên thị trường, Nam dược Tản Viên Sơn muốn được nhìn nhận như thế nào?

- Tôi nghĩ điều quan trọng nhất không phải là kể một câu chuyện cho thật hay, mà là làm sao để người tiêu dùng khi dùng sản phẩm thấy rằng họ đã chọn đúng. Làm trong lĩnh vực sức khỏe thì không nên đi theo hướng nói quá lên để thu hút tiền bạc hay sự chú ý ngắn hạn. Cuối cùng, chất lượng mới là thứ giữ được người dùng.

Bản thân tôi không thích kiểu làm truyền thông dựa quá nhiều vào những câu chữ mơ hồ như “ba đời”, “bảy đời”, nếu người nói cũng không thật sự hiểu hết giá trị của nghề thuốc. Với chúng tôi, làm được gì thì nói điều đó. Còn nói rất hay mà người tiêu dùng sử dụng không hiệu quả, thì thị trường sẽ tự trả lời.

- Nhưng rõ ràng Nam dược Tản Viên Sơn cũng đi lên từ nền tảng bài thuốc của người Dao Ba Vì?

- Đúng như vậy nhưng cần hiểu cho đúng bản chất của những bài thuốc lưu truyền trong dân gian đặc biệt là với người dân tộc Dao ở Ba Vì. Nghề thuốc của người Dao ở Ba Vì không phải chỉ là chuyện của một nhà, một đời, hai đời. Đó là tri thức bản địa đã ăn sâu vào đời sống cộng đồng từ rất lâu rồi. Mỗi gia đình có thể giữ một vài bài thuốc, một vài kinh nghiệm riêng, nhưng cái nền lớn hơn là cả một cộng đồng gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ.

Tôi đến với nam dược trước hết là do duyên gia đình. Tôi vốn học và làm du lịch, chứ không xuất phát từ ngành y dược. Sau này về làm rể trong một gia đình có mẹ vợ làm nghề bốc thuốc được nhiều người dân biết đến ở Ba Vì, tôi có điều kiện chứng kiến gần hơn đời sống của người Dao, cách họ sử dụng thảo dược, cách họ gìn giữ nghề thuốc. Càng tiếp xúc, tôi càng thấy đây không chỉ là chuyện chữa bệnh, cứu người mà là một giá trị văn hóa cần được nhìn nhận nghiêm túc hơn.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan cùng lãnh đạo TP. Hà Nội thăm nhà máy Nam dược Tản Viên Sơn.

- Điều gì khiến ông tin rằng Nam dược không chỉ là một “câu chuyện hay”, mà có thể đi xa hơn thành một mô hình sản xuất - kinh doanh bài bản?

- Ban đầu, tôi cũng có sự hoài nghi như nhiều người thôi. Nếu chỉ nghe kể về bài thuốc mà chưa thấy thực tế thì rất khó tin ngay. Nhưng khi mình quan sát lâu hơn, thấy người dân ở đây gắn bó với thảo dược như một phần đời sống. Chứng kiến nhiều trường hợp tìm đến thuốc Nam và có chuyển biến, thì mình bắt đầu nghĩ khác.

Từ chỗ nhìn thấy giá trị đó, câu hỏi tiếp theo với tôi là, nếu đã có giá trị thật, tại sao không chuẩn hóa nó? Tại sao không đưa nó ra khỏi phạm vi gia đình hay làng bản để trở thành sản phẩm có quy trình, có kiểm soát chất lượng, có thương hiệu rõ ràng? Tôi nghĩ đó là con đường tất yếu nếu muốn đi đường dài.

- Ông nhiều lần nhắc đến chữ “chuẩn hóa”. Vậy theo ông, chuẩn hóa trong Nam dược quan trọng ở đâu?

- Quan trọng ở chỗ nó đưa giá trị dân gian vào một kỷ luật sản xuất hiện đại. Cây thuốc vẫn là cây thuốc ấy, bài thuốc vẫn là nền tảng ấy, nhưng muốn đi ra thị trường thì phải được làm theo cách bài bản hơn, từ nguyên liệu, sơ chế, bào chế, kiểm soát chất lượng đến cách giới thiệu sản phẩm.

Thầy thuốc nhân dân Nguyễn Hồng Siêm đồng hành cùng Nam Dược Tản Viên Sơn.

Có những loại lá cây nếu để nguyên thì người dùng rất khó tiếp cận, nhưng khi được bào chế thành trà, cao hay dạng tiện dùng hơn thì người ta dễ sử dụng hơn nhiều. Như vậy không có nghĩa là mình đánh mất bản chất của thảo dược, mà là đang làm cho nó phù hợp hơn với đời sống hiện đại.

Tây y và Nam dược, theo tôi, mỗi bên có một thế mạnh riêng. Tây y rất mạnh trong xử lý cấp cứu, can thiệp nhanh, phẫu thuật, chống nhiễm trùng. Còn Nam dược phù hợp hơn với hỗ trợ lâu dài, điều hòa cơ thể, đi theo hướng bền hơn, tự nhiên hơn. Không nên đặt hai hệ thống này vào thế đối đầu, mà phải hiểu đúng để dùng đúng.

Dây chuyền sản xuất tự động tại Nhà máy Nam dược Tản Viên Sơn

- Trong cuộc trò chuyện, ông cũng nói khá nhiều đến “gốc”. Vì sao ông xem đó là yếu tố quyết định?

- Theo tôi xây nhà máy để sản xuất ra thành phẩm chưa phải là tất cả. Có vốn thì người ta có thể xây nhà máy to hơn mình nhiều lần. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là gốc của bạn là gì? Bạn bắt đầu từ đâu? Bạn đang kế thừa giá trị gì? Bạn khác người ta ở chỗ nào?

Nhiều khách quốc tế đến đây, theo tôi, không phải chỉ để nhìn một cái nhà máy. Họ muốn biết nguyên liệu từ đâu, câu chuyện của sản phẩm là gì, nền tảng văn hóa đứng sau nó ra sao. Đó mới là phần làm nên bản sắc. Nếu chỉ có nhà máy mà không có gốc, thì rất khó đi xa.

Ở Nam dược Tản Viên Sơn kể câu chuyện này khi nhấn mạnh sự kế thừa các bài thuốc Nam của đồng bào Dao Quần Chẹt Ba Vì và định hướng phát triển gắn với vùng Ba Vì

- Ông nhìn thị trường Nam dược, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm hiện nay như thế nào?

-Tôi nghĩ thị trường đang bước vào giai đoạn phải sàng lọc mạnh hơn. Thời gian vừa qua, nhiều biểu hiện quảng cáo quá đà, livestream thổi phồng công dụng đã khiến thị trường rất nhiễu. Khi môi trường kinh doanh bị đẩy quá xa theo hướng thương mại, người làm thật cũng bị lẫn vào trong một “ma trận”.

Tôi đánh giá cao việc cơ quan quản lý đang siết lại những vấn đề đó. Khi thị trường rõ ràng hơn, minh bạch hơn, thì những doanh nghiệp có nhà máy, có tiêu chuẩn, có cấp phép đầy đủ sẽ có cơ hội khẳng định vị trí thật sự của mình. Cạnh tranh như thế sẽ lành mạnh hơn.

Điều tôi lo là một bộ phận người trẻ bước vào thị trường chỉ nhìn sản phẩm như công cụ để bán cho được nhiều tiền, mà không hiểu mình đang bán cái gì, giá trị văn hóa nào nằm trong đó, sản phẩm bắt đầu từ đâu. Khi người bán không hiểu sản phẩm, thì rất khó truyền tải đúng đến người tiêu dùng. Theo tôi, khoảng trống ở đây không chỉ là quản lý, mà còn là đào tạo và định hướng nhận thức.

- Theo ông, với một doanh nghiệp cụ thể, nếu nói “đi đường dài”, điều đó được thể hiện ra sao?

- Trước hết là phải làm chắc phần lõi. Hiện nay nhà máy của chúng tôi có hơn 30 cán bộ, công nhân viên phục vụ quá trình sản xuất. Văn phòng tại Hà Nội có gần 20 người, chủ yếu làm ở các mảng bán hàng, truyền thông, marketing. Nhiều người hỏi sao không tự động hóa hết đi cho đỡ tốn nhân công, nhưng sản xuất Nam dược không giống bia hay sữa, không thể chỉ để máy chạy từ đầu đến cuối. Có nhiều công đoạn vẫn cần con người, cần kinh nghiệm và sự kiểm soát trực tiếp.

Đoàn lãnh đạo của Nam được Tản Viên Sơn làm việc cùng lãnh đạo Bệnh viện 199 Bộ Công an - Đà Nẵng

Và điều quan trọng, theo tôi việc tạo ra công ăn việc làm cho người lao động địa phương là một giá trị. Với tôi, niềm vui không chỉ là nhà máy chạy được, mà là nhìn thấy mọi người làm việc hồ hởi, gắn bó, cuối tháng nhận lương trong tâm thế vui vẻ. Làm kinh doanh thì đương nhiên phải có lợi nhuận, nhưng lợi nhuận không phải là đích duy nhất.

- Được biết ngoài việc điều hành doanh nghiệp Nam dược, ông còn đầu tư lĩnh vực du lịch. Điều đó cho thấy ông đang nhìn Nam dược không chỉ như một sản phẩm, mà như một phần của một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe rộng hơn?

- Đúng là tôi không nhìn Nam dược chỉ trong phạm vi một nhà máy hay một danh mục sản phẩm. Nếu làm đường dài, theo tôi phải nhìn rộng hơn, theo hướng hệ sinh thái. Sản xuất là phần gốc, thương mại là phần đưa sản phẩm ra thị trường, còn du lịch có thể trở thành một nhánh phát triển khác, nơi giá trị của Nam dược được kết nối với trải nghiệm chăm sóc sức khỏe, với vùng đất, với dược liệu và với văn hóa bản địa.

Ông Trương Mạnh Hải cùng vị khách nước ngoài trải nghiệm sản phẩm.

Tôi cho rằng đó là một hướng đi phù hợp với Ba Vì, vì ở đây không chỉ có tài nguyên thiên nhiên, mà còn có nền tảng văn hóa và tri thức thuốc Nam của cộng đồng người Dao. Nếu làm bài bản, Nam dược hoàn toàn có thể bước ra khỏi câu chuyện bán hàng đơn thuần để trở thành một phần của mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động, gắn với trải nghiệm và lối sống.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đang định hướng xây dựng các trung tâm giới thiệu sản phẩm của riêng mình, theo cách nhận diện rõ ràng, chứ không muốn thương hiệu bị pha loãng trong những không gian bán hàng lẫn lộn quá nhiều thứ.

Tôi nghĩ thương hiệu cũng giống như một lời cam kết. Khi người ta bước vào một không gian của mình, người ta phải nhận ra ngay đây là mình, sản phẩm của mình, cách làm của mình. Không thể bỏ công xây dựng thương hiệu rồi cuối cùng trong chính không gian đó, sản phẩm của mình chỉ là một phần nhỏ.

- Ông có nhắc đến thị trường quốc tế, đây có phải là mục tiêu gần của Nam dược Tản Viên Sơn?

-Đó là kỳ vọng có thật, nhưng không thể nóng vội. Chúng tôi đang làm việc với một số đối tác ở Trung Quốc, Đài Loan. Sản phẩm của công ty cũng đã có khách mang đi nước ngoài làm quà. Điều đó cho thấy ít nhất người ta có sự quan tâm.

Nhưng từ sự quan tâm đến xuất khẩu thực sự là một bước rất dài. Muốn đi ra ngoài, doanh nghiệp phải hiểu thị trường, hiểu pháp lý, hiểu tiêu chuẩn, hiểu cạnh tranh, có năng lực bảo hộ sở hữu trí tuệ… Không phải cứ muốn là làm được ngay. Tôi nghĩ người làm nghề nghiêm túc thì ai cũng muốn đưa sản phẩm Việt ra thế giới, nhưng muốn làm được thì phải đủ tầm.

- Nhìn lại chặng đường đã qua, điều ông muốn giữ nhất là gì?

- Với tôi làm cái gì cũng phải làm cho tốt nhất trong khả năng của mình. Tôi không nói mình là tốt nhất trên thị trường nhưng tôi nghĩ làm đến đâu thì phải chắc đến đó. Với Nam dược, làm thật quan trọng hơn nói hay. Nếu đi được đường dài thì cũng phải bắt đầu từ chính sự chắc chắn ấy.

- Trân trọng cảm ơn ông!