Hợp tác xã Sản xuất và Kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức: Hướng đến phát triển nhanh, hiện đại và bền vững

Tạo đà cho nông sản mở rộng chuỗi giá trị

Với tổng diện tích khoảng 250 ha, HTX Sản xuất và Kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức có 30 ha rau áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, diện tích còn lại đều sản xuất theo hướng an toàn vệ sinh thực phẩm. Trung bình mỗi năm, sản lượng rau, củ, quả các loại của HTX đạt tổng sản lượng khoảng 35.000 - 37.000 tấn, thu nhập trên diện tích canh tác đạt khoảng 700 triệu đồng/ha/năm. Nhờ đó, các thành viên HTX cũng có thu nhập đều đặn, đảm bảo ở mức bình quân khoảng 7,2 triệu đồng/người/tháng. Sản phẩm rau các loại của HTX được người tiêu dùng đánh giá cao, thường xuyên ưu tiên chọn mua, giúp việc tiêu thụ đều đặn, đầu ra thuận lợi, không có hàng tồn đọng như một số vùng chuyên canh lớn khác. Kênh tiêu thụ chính của HTX hiện nay là hợp đồng với các hệ thống siêu thị lớn (Aeon Mall, MM Mega Market...); bếp ăn tập thể các trường học, công ty, khu công nghiệp và chợ đầu mối. Địa bàn tiêu thụ của HTX đã phủ khắp Hà Nội và một số tỉnh, thành phố phía Bắc như Hải Phòng, Thái Nguyên, Bắc Ninh... Ngoài ra, HTX cũng phân phối sản phẩm rau an toàn đến một số tỉnh/thành miền Trung, miền Nam thông qua vận chuyển bằng container lạnh. Đặc biệt, HTX đã tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và có 17 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 - 4 sao, trong đó có 12 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và 5 sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Thời gian tới, HTX sẽ tiếp tục thực hiện hiệu quả chiến lược phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa theo vùng nông nghiệp chuyên canh, tập trung; xây dựng từ 5 - 8 mô hình thí điểm và mô hình trình diễn nhân rộng ứng dụng trong sản xuất rau, hoa; duy trì, bảo hộ 1 - 2 nhãn hiệu tập thể cho một số sản phẩm đặc trưng, chủ lực của địa phương.

Sản phẩm rau của HTX sản xuất và kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức được đóng gói trước khi đưa ra thị trường

Để nâng cao chất lượng sản phẩm thương hiệu rau Văn Đức, Lãnh đạo HTX đã tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng của Thành phố thực hiện tốt quy trình sản xuất rau an toàn, giảm tối đa sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) hóa học, thuốc kích thích tăng trưởng, thay vào đó là tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, vi sinh trong sản xuất. Ở đầu vào, HTX cung cấp đồng loạt các dịch vụ như chọn giống, phân bón, đầu tư khoa học kỹ thuật, hướng dẫn áp dụng công nghệ vào sản xuất… Mọi sản phẩm khi gieo trồng đều phải đảm bảo 4 tiêu chí quan trọng nhất về sử dụng giống, thuốc BVTV, phân bón và nguồn nước. Trong quá trình canh tác, HTX chủ yếu sử dụng phân hữu cơ đã được ủ hoai mục, phân vi sinh, thuốc BVTV sinh học lành tính, hạn chế tối đa sử dụng các loại sản phẩm hóa học. Ở đầu ra, HTX bao tiêu một phần nông sản cho bà con nông dân để tạo động lực sản xuất thay vì bao tiêu toàn bộ và áp đặt giá cả. Hàng năm, các hộ dân tham gia vào HTX đều được tập huấn về quy trình sản xuất rau an toàn và cách chăm sóc, gieo trồng rau đạt năng suất cao; được hướng dẫn cách tận dụng phụ phẩm như lá, gốc rau để ủ hoai mục làm phân hữu cơ. Với quy mô sản xuất lớn, để giám sát chặt chẽ quá trình sản xuất rau ngay tại ruộng, HTX đã lập sơ đồ theo các nhóm, phân theo từng khu vực cánh đồng. Tất cả các hộ trực tiếp tham gia sản xuất chia thành 20 nhóm và 5 liên nhóm, mỗi nhóm gồm 25 - 30 hộ thành viên, trong đó, mỗi nhóm, liên nhóm bầu ra 1 tổ trưởng làm nhiệm vụ giám sát, quản lý và đảm bảo toàn bộ diện tích rau được trồng đồng bộ theo đúng quy trình (mỗi tổ trưởng được hỗ trợ mức lương từ 600 - 1,3 triệu đồng/tháng).

Bên cạnh đó, HTX còn thực hiện mô hình kiểm tra cộng đồng, áp dụng hệ thống đảm bảo có sự truy xuất nguồn gốc (PGS) trong sản xuất rau an toàn. Hệ thống đảm bảo này chứng thực cho người sản xuất dựa trên sự tham gia tích cực của các bên liên quan: Người tiêu dùng, công ty phân phối, cơ quan quản lý nhà nước và các đối tượng quan tâm khác. Tất cả mọi khâu, từ trồng, chăm sóc, thu hoạch rau đều có sự giám sát của các tổ trưởng và cán bộ Trạm BVTV (nay là Chi cục Trồng trọt và BVTV Hà Nội, Sở NN&MT TP. Hà Nội). Đặc biệt, các hộ tham gia sản xuất theo nhóm đều được cán bộ Chi cục tập huấn về cách thức vận hành, quản lý theo PGS, sản xuất rau an toàn, rau VietGAP theo phương pháp FFS, phòng trừ dịch hại IPM... Ngoài ra, mỗi hộ thành viên được cấp sổ nhật ký đồng ruộng để cập nhật đầy đủ thông tin quy trình sản xuất (thời gian, cách sử dụng các loại phân bón, thuốc trừ sâu sinh học...). Đồng thời, Ban Kiểm soát gồm đại diện người tiêu dùng, công ty phân phối, thu mua, Chi cục Trồng trọt và BVTV Hà Nội, chính quyền xã và HTX thường xuyên tổ chức kiểm tra, kiểm soát định kỳ hoặc đột xuất các hoạt động sản xuất, chăm sóc cây rau theo quy định về an toàn thực phẩm của Nhà nước, đặc biệt là việc sử dụng thuốc BVTV trên đồng ruộng và nhật ký sản xuất, để đảm bảo sản phẩm an toàn thực phẩm. Không chỉ đảm bảo chất lượng trong canh tác, HTX sản xuất và kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức cũng nỗ lực nâng cấp sản xuất thông qua việc đầu tư áp dụng kỹ thuật và khoa học công nghệ tiên tiến. Cùng với phát triển hệ thống nhà lưới, nhà màng và hướng đến sản xuất hữu cơ, HTX đang liên kết với Dự án phát triển an toàn thực phẩm (SAFEGRO) do Chính phủ Canada tài trợ nhằm học hỏi, xây dựng thêm hệ thống số hoá quản lý kế hoạch sản xuất, hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử và nâng cấp chuỗi thực phẩm nông sản theo hướng đảm bảo an toàn theo chuẩn quốc tế. Nhờ lối đi “tuần hoàn” về chất lượng, thương hiệu rau an toàn HTX Văn Đức đã chinh phục được lượng lớn khách hàng và đối tác ưa chuộng nông nghiệp sạch, từng bước hình thành đầu ra bền vững như hiện nay.

Tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) từ năm 2019, HTX sản xuất và kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức đăng ký 7 sản phẩm (Bắp cải, cải thảo, cải ngọt, súp lơ xanh, súp lơ trắng, mướp đắng, đậu trạch). Kết quả, cả 7 sản phẩm đều được UBND TP. Hà Nội cấp Giấy chứng nhận sản phẩm OCOP 4 sao, giúp HTX thu hút lượng lớn khách hàng tìm đến để đặt mua, người tiêu dùng cũng biết đến nhiều hơn, sản phẩm bán ra luôn cao hơn so với thị trường. Đáng chú ý, HTX duy trì sản lượng xuất khẩu từ 300 - 500 tấn/năm một số loại rau như cải thảo, bắp cải, súp lơ sang thị trường Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc. Để giải quyết tốt vấn đề đầu ra, HTX đã tổ chức kế hoạch sản xuất cụ thể, bên cạnh trồng đa dạng các loại rau, HTX còn căn cứ vào sản lượng tiêu thụ để cân đối diện tích gieo trồng, tránh sản xuất ồ ạt một loại rau. Cùng với đó, HTX ký hợp đồng trực tiếp với các doanh nghiệp tiêu thụ mà không qua bất kỳ bên trung gian nào, đồng thời cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho xã viên.

Đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, hướng đến mục tiêu phát triển nhanh và bền vững

Ngày nay, việc ứng dụng công nghệ số (CNS) giúp công tác quản lý, quản trị trong HTX trở nên thuận lợi hơn; từng kế hoạch sản xuất, tiêu thụ sản phẩm cho thành viên được xây dựng rõ ràng, minh bạch; quá trình sản xuất được giám sát chặt chẽ theo đúng quy chuẩn, quy trình; tất cả thông tin đều được cập nhật hàng ngày và gắn với mã số hóa của từng hộ. Nhờ đó, dữ liệu truy xuất nguồn gốc trực tuyến giúp người tiêu dùng cũng như hệ thống phân phối nắm bắt minh bạch quy trình sản xuất… Như vậy, không chỉ ở khâu sản xuất, chuyển đổi số (CĐS) còn mang lại nhiều lợi ích cho ngành nông nghiệp trong quản lý, kết nối thị trường và gia tăng giá trị. Điều này cho thấy, CĐS không chỉ là một hướng đi tiềm năng mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp nông nghiệp trong bối cảnh thị trường toàn cầu thay đổi nhanh chóng, góp phần khẳng định chất lượng sản phẩm nông sản, giúp người tiêu dùng tin tưởng và yên tâm hơn, từ đó, HTX có thể tiêu thụ sản phẩm thuận lợi, góp phần nâng cao giá trị hàng hóa.

Tại Bát Tràng, để phục vụ tốt nhu cầu của du khách, thời gian qua, chính quyền địa phương đã phối hợp với các công ty công nghệ triển khai du lịch 4.0, số hóa toàn bộ dữ liệu về điểm di tích, tour du lịch, điểm mua sắm đạt chuẩn, giới thiệu làng nghề bằng nhiều ngôn ngữ, phủ sóng wifi miễn phí tại 19 điểm tham quan tập trung đông khách du lịch, tiến tới phủ sóng trong toàn bộ xã… Cùng với đó, tổ chức nhiều lớp bồi dưỡng kiến thức về hoạt động du lịch cộng đồng cho lãnh đạo, cán bộ và nhân dân để thuyết minh hướng dẫn du khách đến tham quan. Ngoài ra, xã cũng đã khởi động cổng thông tin điện tử và app du lịch Bát Tràng, ra mắt các doanh nghiệp du lịch địa phương; tổ chức hội chợ phiên văn hóa du lịch Bát Tràng… Riêng HTX sản xuất và kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức, đơn vị đã được tham gia nhiều khóa đào tạo và tập huấn về nghiệp vụ CĐS, nội dung tập trung vào việc trang bị kiến thức cơ bản về nền tảng số, cách quản lý dữ liệu sản xuất - kinh doanh và kỹ năng vận hành ứng dụng hỗ trợ quản trị, tiêu thụ sản phẩm. Đây là nền tảng quan trọng để cán bộ HTX có thể tiếp cận với công cụ số, thay đổi phương thức làm việc từ truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu hiện đại.

Trên thực tế, hầu hết rau của HTX đã được tưới bán tự động, kiểm soát nhiệt độ với CNS; dán tem nhãn, đăng ký tiêu thụ ở các trang, sàn giao dịch thương mại điện tử. Nếu như trước đây mọi ghi chép về sản xuất đều thực hiện thủ công trên sổ sách, vừa mất thời gian, vừa dễ sai sót thì từ khi HTX triển khai CĐS, thông tin về gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch được nhập trực tiếp lên hệ thống, giúp việc quản lý minh bạch và thuận tiện hơn. Các hộ tham gia HTX có thể theo dõi từng lứa rau, biết rõ quy trình chăm sóc đã được thực hiện như thế nào. Đến khi thu hoạch, sản phẩm sẽ được dán tem, người tiêu dùng chỉ việc quét mã QR trên tem sẽ có thể kiểm tra được mọi thông tin về quá trình sản xuất sản phẩm. Điều này không chỉ tạo niềm tin cho khách hàng mà còn giúp nông dân bán được rau với giá ổn định. Đặc biệt, nhờ ứng dụng công nghệ cao, sản xuất theo đúng quy trình, chất lượng đảm bảo, sản phẩm có dán nhãn truy xuất nguồn gốc xuất xứ, khoảng 70% sản lượng của HTX được tiêu thụ tại hệ thống siêu thị, chợ đầu mối trên địa bàn Thành phố Hà Nội; nhiều loại rau đã được đăng ký nhãn hiệu tại Cục Sở hữu trí tuệ và một số sản phẩm của HTX được xuất khẩu sang Hàn Quốc, Đài Loan.

Tuy nhiên, “nút thắt” nhân lực trong thời đại CNS cũng là vấn đề mà HTX đang quan tâm, bởi cũng như nhiều đơn vị sản xuất nông nghiệp khác, hoạt động của HTX chưa thực sự thu hút được nguồn lao động tiềm năng là các bạn trẻ, trong khi nguồn lao động sẵn có lại thiếu cơ hội được tiếp xúc và tập huấn về đầu việc liên quan đến giấy tờ, máy móc. Vì vậy, để áp dụng thành công CNS vào sản xuất kinh doanh, bên cạnh chính sách đang triển khai, HTX còn tiếp tục tăng cường tập huấn trực tiếp cho nông dân và thành viên, giúp họ hiểu rõ lợi ích của CĐS và áp dụng hiệu quả vào sản xuất. Song song với đó, bố trí đội ngũ cán bộ chuyên môn được đào tạo bài bản từ Thành phố trực tiếp xuống cơ sở hướng dẫn các hộ thành viên. Thực tế cho thấy, cán bộ HTX tham gia lớp tập huấn rồi truyền đạt lại cho bà con thì hiệu quả sẽ bị hạn chế, do họ chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng chuyên sâu, vì vậy, khi có sự đồng hành của cán bộ chuyên môn, người dân sẽ dễ dàng tiếp cận quy trình CĐS, nắm vững cách sử dụng nền tảng công nghệ và áp dụng hiệu quả hơn vào sản xuất.

Cùng với ứng dụng CNS vào canh tác, việc tổ chức lại bộ máy chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp (tỉnh và xã) chính thức có hiệu lực kể từ ngày 1/7/2025 không chỉ là sự thay đổi bản đồ hành chính mà còn là bước ngoặt trong cách thức quản trị, vận hành nền kinh tế - xã hội và cung cấp dịch vụ công ở cơ sở. Không chỉ là mô hình sản xuất đơn thuần, HTX là “bệ đỡ” để nông dân tiếp cận thị trường, tài chính, công nghệ, các chính sách công. Vì vậy, trong bức tranh cải cách chung đó, khu vực kinh tế tập thể, đặc biệt là HTX nông nghiệp - lực lượng nòng cốt trong tổ chức lại sản xuất, xây dựng nông thôn mới là một trong những đối tượng chịu tác động trực tiếp, sâu sắc và đa chiều nhất. Tuy nhiên, việc sáp nhập đơn vị hành chính cũng giúp mở rộng không gian kinh tế, tạo điều kiện cho sản xuất quy mô lớn, hình thành các cụm vùng nguyên liệu, tạo nền tảng để phát triển HTX đa dịch vụ, quy mô lớn, gắn với chuỗi giá trị và sản xuất xanh, hướng đến xây dựng một hệ sinh thái quản lý minh bạch, tiết kiệm chi phí, thúc đẩy CĐS trong nông nghiệp.

Trong bối cảnh chính quyền hai cấp, HTX Sản xuất và Kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức hoạt động như một tổ chức kinh tế nông nghiệp, được hưởng lợi từ sự hỗ trợ của Thành phố, đồng thời tuân thủ nghiêm các quy định của địa phương và thực hiện nhiệm vụ chung cùng với cả hai cấp chính quyền. Đơn vị nhận thấy, tư duy quản trị cần được chuyển từ “tồn tại” sang “phát triển” và xây dựng chiến lược trung hạn rõ ràng, tập trung sản phẩm chủ lực, vùng nguyên liệu, đối tác, năng lực nội bộ; công khai tài chính; ứng dụng CNS vào quản trị, truy xuất nguồn gốc; mở rộng mạng lưới thành viên; kết nối thị trường… đảm bảo HTX không bị bỏ lại phía sau mà thực sự trở thành “nòng cốt” tái cấu trúc ngành hàng, phát triển kinh tế nông thôn hiện đại. Điều cốt lõi là HTX đã chủ động, sáng tạo trong việc chuyển từ cách tiếp cận quản lý sang kiến tạo, từ hỗ trợ phân tán sang xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, từ cơ chế “xin - cho” sang minh bạch, tự chủ, trách nhiệm. Đó không chỉ là bài toán trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn để phát triển một hệ thống HTX hiện đại, vận hành theo cơ chế thị trường nhưng định hướng xã hội, làm trụ cột cho nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh trong kỷ nguyên mới.

Tạo ra nguồn nội lực đủ mạnh để phát triển HTX bền vững, tri thức, khoa học công nghệ, nguồn vốn... được xem là những điều kiện cần và đủ, tuy nhiên, để không bị tụt hậu lại phía sau thì các HTX cần sự năng động, sáng tạo trong thích ứng và vận dụng chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây cũng chính là chìa khóa để HTX nông nghiệp làm chủ trong cuộc chơi về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Với tầm nhìn chiến lược cùng những bước đi vững chắc, HTX sản xuất và kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức vẫn đang tích cực quảng bá, phát huy thế mạnh thương hiệu qua các kênh xúc tiến thương mại và truyền thông, đồng thời vận dụng sáng tạo sự tiến bộ của khoa học công nghệ, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm và khẳng định thương hiệu để có những đóng góp thiết thực vào quá trình xây dựng nông thôn mới nâng cao ở địa phương theo hướng hiện đại, thông minh, bền vững.