Nâng tầm dược liệu Việt: Chuẩn hóa, chế biến và chiến lược thị trường

Xây dựng Thương hiệu Dược liệu Việt Nam: Chuẩn hóa, Chế biến và Chiến lược Thị trường. Ảnh minh họa. Nguồn internet

Việt Nam là một trong những quốc gia có hệ sinh thái dược liệu đa dạng, trải dài từ miền núi đến đồng bằng và vùng nhiệt đới. Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng sản phẩm từ thảo dược tăng mạnh, việc phát triển ngành dược liệu không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo tồn tri thức y học cổ truyền. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn nguyên liệu trong nước chưa được chuẩn hóa, tỷ lệ nhập khẩu cao, và giá trị gia tăng còn hạn chế. Do đó, việc xây dựng thương hiệu dược liệu quốc gia là một yêu cầu cấp thiết, cần tiếp cận đồng bộ từ quy hoạch sản xuất đến phát triển chuỗi giá trị.

Chuẩn hóa vùng trồng: Điều kiện tiên quyết

Chuẩn hóa là nền tảng để đảm bảo chất lượng dược liệu và hình thành thương hiệu. Bộ Y tế Việt Nam đã triển khai áp dụng Thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu (GACP-WHO), phù hợp với tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới. GACP-WHO cho phép kiểm soát chặt chẽ điều kiện sản xuất, an toàn sinh học và truy xuất nguồn gốc.

Một số doanh nghiệp như Tuệ Linh, Traphaco CNC đã xây dựng vùng trồng đạt chuẩn GACP-WHO, tạo nguồn nguyên liệu ổn định, phục vụ cả thị trường nội địa và xuất khẩu. Tuy nhiên, việc duy trì tiêu chuẩn vẫn là thách thức. Ghi nhận trong năm 2025 cho thấy có doanh nghiệp bị thu hồi chứng nhận do vi phạm điều kiện sản xuất, cho thấy yêu cầu kiểm soát chất lượng cần được thực hiện nghiêm túc và liên tục.

Nâng cao chế biến: Gia tăng giá trị sản phẩm

Trước đây, dược liệu Việt Nam chủ yếu xuất khẩu dưới dạng thô, dẫn đến giá trị thấp và phụ thuộc vào thị trường. Nhằm khắc phục điểm yếu này, Thông tư 14/2024/TT-BYT ra đời đã thiết lập quy chuẩn kỹ thuật trong sơ chế và chế biến dược liệu. Văn bản này quy định cụ thể các kỹ thuật như phơi, sấy, sao, chích… phù hợp với đặc tính từng loại dược liệu, tạo điều kiện phát triển chế biến theo hướng chuyên sâu và an toàn.

Một số mô hình đã chứng minh hiệu quả rõ rệt: vùng trồng cà gai leo của Tuệ Linh không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn xuất khẩu; quế Yên Bái trở thành mặt hàng chủ lực, mang về hơn 96 triệu USD trong 5 tháng đầu năm 2024. Những minh chứng này cho thấy việc đầu tư vào chế biến sâu là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị sản phẩm và khả năng cạnh tranh.

Phát triển thị trường: Chiến lược thương hiệu quốc gia

Tiếp cận thị trường – đặc biệt là thị trường quốc tế – đòi hỏi sản phẩm dược liệu phải vượt qua hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt. Các thị trường như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản yêu cầu sản phẩm đạt chuẩn GMP, EU-GMP, nhưng số lượng cơ sở chế biến trong nước đáp ứng được yêu cầu này còn rất hạn chế, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Thêm vào đó, các thách thức nội tại như vùng trồng tự phát, thiếu quy hoạch, chất lượng không ổn định và kiểm soát dư lượng hóa chất chưa đồng bộ đang cản trở quá trình xây dựng thương hiệu bền vững. Trong khi đó, người tiêu dùng trong nước ngày càng quan tâm đến truy xuất nguồn gốc và chứng nhận an toàn, cho thấy tiềm năng chiếm lĩnh thị trường nội địa nếu sản phẩm đáp ứng được các tiêu chí chất lượng.

Xây dựng Thương hiệu Dược liệu Việt Nam: Chuẩn hóa, Chế biến và Chiến lược Thị trường. Ảnh minh họa. Nguồn internet

Đề xuất chiến lược phát triển tổng thể

Để xây dựng thương hiệu dược liệu Việt Nam bền vững, cần một chiến lược đồng bộ với sự tham gia của nhiều chủ thể:

• Nhà nước: Hỗ trợ quy hoạch vùng nguyên liệu chuẩn, ban hành chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng, chứng nhận và kiểm nghiệm.

• Doanh nghiệp: Đầu tư vào công nghệ chế biến sâu, xây dựng chuỗi giá trị khép kín, đạt chuẩn quốc tế.

• Người dân: Được đào tạo, sản xuất theo hợp đồng liên kết, đảm bảo chất lượng và ổn định đầu ra.

• Truyền thông và quảng bá: Cần tăng cường công tác xây dựng hình ảnh thương hiệu quốc gia, gắn với chứng nhận quốc tế và minh bạch hóa nguồn gốc xuất xứ

Dược liệu Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn nhưng cần một lộ trình chiến lược để nâng tầm giá trị. Chuẩn hóa vùng trồng, hiện đại hóa chế biến và xây dựng chiến lược thị trường là ba trụ cột căn bản để hình thành thương hiệu dược liệu quốc gia. Với sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và nông dân, ngành dược liệu hoàn toàn có khả năng vươn ra quốc tế, đóng góp vào giá trị xuất khẩu và phát triển y học cổ truyền Việt Nam.