Việt Nam đối mặt với nguy cơ khủng hoảng dân số do tốc độ giảm sinh nhanh nhất thế giới

Tại hội thảo do Bộ Y tế tổ chức ngày 24-9 về việc góp ý dự thảo sửa đổi, bổ sung chương trình điều chỉnh mức sinh phù hợp các vùng, đối tượng đến năm 2030, ThS-BS Hồ Mạnh Tường, Tổng Thư ký Hội Nội tiết Sinh sản và Vô sinh TP HCM, đã đưa ra những số liệu đáng chú ý. Theo ông, mức sinh của Việt Nam đã giảm từ 2,11 con/phụ nữ (năm 2011) xuống chỉ còn 1,91 con/phụ nữ (năm 2024). Nếu xu hướng này tiếp tục, con số này có thể giảm xuống còn 1,3-1,4 vào năm 2030.

Điều này không chỉ là một vấn đề về số liệu mà còn là một thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Mức sinh thấp sẽ dẫn đến tình trạng già hóa dân số nhanh chóng, thiếu hụt lao động trẻ và áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội.

Các chuyên gia nhận định rằng nguyên nhân chính dẫn đến tốc độ giảm sinh nhanh chóng này là quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế mạnh mẽ. Lối sống hiện đại và tư duy của giới trẻ đã thay đổi đáng kể.

Họ không còn ưu tiên trách nhiệm xã hội như trước đây mà tập trung vào giá trị cá nhân và sự nghiệp. Việc sinh con hiện nay bị coi là gánh nặng kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh chi phí nuôi dạy trẻ ngày càng tăng cao. Các cặp vợ chồng trẻ thường lựa chọn trì hoãn việc sinh con hoặc thậm chí không sinh con để tập trung vào công việc và cuộc sống cá nhân.

PGS-TS-BS Hoàng Thị Diễm Tuyết, Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương (TP HCM), cảnh báo rằng nếu không có chính sách phù hợp, Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ khủng hoảng dân số sâu trong tương lai gần. Bà nhấn mạnh rằng việc giảm sinh không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc dân số mà còn làm suy yếu nền kinh tế và xã hội.

Để đối phó với tình trạng này, cần có những biện pháp cụ thể và thiết thực nhằm khuyến khích các cặp vợ chồng trẻ sinh con.

PGS-TS-BS Hoàng Thị Diễm Tuyết đã đề xuất một loạt các chính sách nhằm cải thiện tình trạng mức sinh thấp:

- Khuyến khích sinh đủ 2 con trước 35 tuổi: Cộng điểm thi đua, tăng lương và xét thăng chức cho các cặp vợ chồng hoàn thành mục tiêu này.

- Ưu tiên phụ nữ đã hoàn thành thiên chức làm mẹ: Khi xét học tập và thăng chức, cần ưu tiên cán bộ nữ nếu năng lực tương đương.

- Mở rộng mạng lưới hỗ trợ sinh sản: Đầu tư vào các trung tâm hỗ trợ sinh sản trên toàn quốc và đưa bảo hiểm y tế (BHYT) chi trả cho việc khám và điều trị hiếm muộn.

- Chính sách nghỉ khám thai và hậu sản: Điều chỉnh các chế độ nghỉ thai sản cho cả vợ và chồng để phù hợp với thực tế, đồng thời tăng mức hỗ trợ tài chính.

- Giảm thuế, trợ giá sản phẩm trẻ em: Cần có chính sách giảm thuế và trợ giá cho các sản phẩm dành cho trẻ em nhằm giảm gánh nặng kinh tế cho các gia đình.

- Đầu tư vào nhà trẻ công lập: Phát triển hệ thống nhà trẻ công lập để hỗ trợ các gia đình trẻ tại các đô thị lớn – nơi mức sinh đang giảm nhanh nhất.

Một trong những điểm nhấn trong đề xuất của BS Tuyết là cần tập trung chính sách vào các khu vực đô thị – nơi tốc độ giảm sinh diễn ra mạnh mẽ nhất. Với sự phát triển nhanh chóng của đô thị hóa, những khu vực này thường có mức sống cao hơn nhưng đồng thời cũng chịu áp lực lớn về chi phí nuôi dạy con cái.

Việc đầu tư vào hạ tầng xã hội như nhà trẻ công lập, hỗ trợ tài chính cho các gia đình trẻ tại đô thị sẽ giúp giảm bớt gánh nặng kinh tế và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cặp vợ chồng quyết định sinh con.

Tốc độ giảm sinh tại Việt Nam đang đặt ra những thách thức lớn cho tương lai đất nước. Để tránh nguy cơ khủng hoảng dân số sâu, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, ngành y tế và xã hội nhằm đưa ra những chính sách thiết thực và hiệu quả.

Việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc duy trì mức sinh ổn định không chỉ là trách nhiệm của từng cá nhân mà còn là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Chỉ khi có sự đồng lòng và hành động kịp thời, Việt Nam mới có thể vượt qua thách thức này và đảm bảo một tương lai bền vững cho các thế hệ tiếp theo.