Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi: Từ khám định kỳ đến quản lý sức khỏe chủ động

Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Ảnh Minh họa

Mở rộng chăm sóc sức khỏe từ bệnh viện đến cộng đồng

Theo thông tin được Hội Người cao tuổi Việt Nam công bố trong khuôn khổ Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Người cao tuổi Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026–2031, công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tiếp tục được xác định là một nội dung quan trọng trong chính sách an sinh và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Đến nay, khoảng 5 triệu người cao tuổi đã được khám sức khỏe định kỳ, khoảng 4,5 triệu người có hồ sơ quản lý, theo dõi sức khỏe. Tỷ lệ người cao tuổi có thẻ bảo hiểm y tế đạt trên 96%; khoảng 2 triệu người cao tuổi đang hưởng trợ cấp xã hội theo quy định.

Việc hình thành hồ sơ theo dõi sức khỏe có ý nghĩa quan trọng bởi với người cao tuổi, nhu cầu chăm sóc y tế thường không chỉ tập trung vào một bệnh lý đơn lẻ. Nhiều người có thể đồng thời gặp các vấn đề về tim mạch, chuyển hóa, cơ xương khớp, hô hấp, dinh dưỡng hoặc suy giảm chức năng. Vì vậy, theo dõi sức khỏe thường xuyên giúp phát hiện những thay đổi bất thường sớm hơn và tạo cơ sở để xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp.

Chủ động phòng bệnh thay vì chỉ điều trị khi có triệu chứng

Một trong những yêu cầu ngày càng rõ trong chăm sóc người cao tuổi là chuyển trọng tâm từ điều trị bệnh sang dự phòng, phát hiện sớm và quản lý các yếu tố nguy cơ.

Tuổi cao không đồng nghĩa với bệnh tật. Tình trạng sức khỏe giữa những người cùng độ tuổi có thể rất khác nhau, phụ thuộc vào bệnh nền, dinh dưỡng, vận động, môi trường sống, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và nhiều yếu tố khác.

Bởi vậy, khám sức khỏe định kỳ cần được nhìn nhận như một công cụ để đánh giá tổng thể sức khỏe, nhận diện nguy cơ và theo dõi diễn biến theo thời gian, thay vì chỉ thực hiện khi xuất hiện triệu chứng.

Các chuyên gia y tế cũng nhấn mạnh việc chuẩn bị cho tuổi già cần bắt đầu từ sớm thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, duy trì lối sống lành mạnh và chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

Y tế cơ sở giữ vai trò quan trọng

Khi số lượng người cao tuổi ngày càng tăng, chăm sóc sức khỏe không thể chỉ dựa vào hệ thống bệnh viện. Mạng lưới y tế cơ sở và các mô hình chăm sóc tại cộng đồng có vai trò quan trọng trong theo dõi sức khỏe lâu dài.

Việc quản lý sức khỏe tại cộng đồng giúp giảm khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế, đồng thời tạo điều kiện để phát hiện sớm những thay đổi về sức khỏe và hướng dẫn người cao tuổi tiếp cận dịch vụ chuyên môn khi cần thiết.

Bộ Y tế cũng đã ban hành hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc người cao tuổi tại nhà và tại cộng đồng, trong đó đề cập đến chăm sóc tại gia đình, câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi và các điểm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng. Nội dung hướng dẫn bao gồm dinh dưỡng, hoạt động thể lực và kiến thức về một số bệnh thường gặp ở người cao tuổi.

Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số, khi việc duy trì chức năng, khả năng vận động và chất lượng cuộc sống ngày càng được coi trọng.

Hồ sơ sức khỏe cần trở thành công cụ quản lý lâu dài

Khám định kỳ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi kết quả khám được theo dõi và sử dụng trong quá trình chăm sóc tiếp theo.

Đối với người cao tuổi, hồ sơ sức khỏe có thể giúp nhân viên y tế nhận diện tiền sử bệnh, các yếu tố nguy cơ, kết quả xét nghiệm và những thay đổi qua từng giai đoạn. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, việc tư vấn, theo dõi và chuyển tuyến cũng có thể được thực hiện chủ động hơn.

Vì vậy, cùng với mở rộng độ bao phủ khám sức khỏe, việc nâng cao chất lượng dữ liệu và từng bước hình thành hồ sơ sức khỏe điện tử là một hướng đi quan trọng trong quản lý sức khỏe người cao tuổi.

Từ “chăm sóc” đến “bảo vệ và phát huy vai trò”

Chăm sóc sức khỏe chỉ là một phần trong chính sách đối với người cao tuổi. Một nội dung được Hội Người cao tuổi Việt Nam nhấn mạnh trong định hướng thời gian tới là chuyển từ tư duy “chăm sóc người cao tuổi” sang “bảo vệ - chăm sóc - phát huy vai trò người cao tuổi”.

Theo thông tin được công bố, cả nước hiện có trên 9 triệu người cao tuổi trực tiếp tham gia lao động, sản xuất; hơn 455.000 người đạt danh hiệu làm kinh tế giỏi. Hơn 750.000 người cao tuổi tham gia công tác Đảng, chính quyền, Mặt trận, đoàn thể, thanh tra nhân dân, hòa giải ở cơ sở và các hoạt động xã hội khác.

Những con số này cho thấy người cao tuổi không chỉ là nhóm cần được chăm sóc mà còn là một nguồn lực xã hội quan trọng.

Kinh nghiệm, tri thức, uy tín và mạng lưới quan hệ xã hội của người cao tuổi có thể tiếp tục được phát huy nếu họ được bảo đảm sức khỏe, điều kiện sống và môi trường phù hợp.

Mở ra hướng phát triển “kinh tế bạc”

Già hóa dân số thường được nhìn nhận trước hết dưới góc độ áp lực đối với hệ thống an sinh và y tế. Tuy nhiên, cùng với những thách thức đó là sự xuất hiện của các nhu cầu mới về chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, nhà ở, dịch vụ xã hội, công nghệ hỗ trợ và các sản phẩm dành cho người cao tuổi.

Hội Người cao tuổi Việt Nam định hướng tham mưu xây dựng hệ sinh thái “kinh tế bạc”, khuyến khích người cao tuổi tham gia các hoạt động kinh tế phù hợp, đồng thời phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và những mô hình gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn.

Cách tiếp cận này đặt sức khỏe ở vị trí nền tảng: người cao tuổi khỏe mạnh và có khả năng hoạt động độc lập sẽ có điều kiện tiếp tục tham gia gia đình, cộng đồng và các hoạt động kinh tế - xã hội.

Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần một hệ sinh thái

Với tốc độ già hóa dân số, chăm sóc người cao tuổi trong những năm tới sẽ không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành y tế. Đây là vấn đề liên quan đến gia đình, cộng đồng, chính quyền địa phương, hệ thống an sinh xã hội và các dịch vụ chăm sóc dài hạn.

Trong hệ sinh thái đó, khám sức khỏe định kỳ là điểm khởi đầu; quản lý hồ sơ sức khỏe là công cụ; y tế cơ sở và chăm sóc cộng đồng là nền tảng; còn dinh dưỡng, vận động, môi trường sống và sự tham gia xã hội là những yếu tố quyết định chất lượng cuộc sống.

Khoảng 5 triệu người cao tuổi đã được khám sức khỏe định kỳ là một kết quả đáng chú ý. Tuy nhiên, giá trị lâu dài của hoạt động này sẽ nằm ở khả năng biến kết quả khám thành dữ liệu quản lý sức khỏe, kế hoạch chăm sóc phù hợp và những can thiệp dự phòng được thực hiện đúng thời điểm.

Đó cũng là bước chuyển cần thiết từ tư duy “chăm sóc khi có bệnh” sang chủ động bảo vệ sức khỏe, duy trì chức năng và phát huy vai trò của người cao tuổi trong xã hội.