Chăm sóc sức khỏe toàn diện bắt đầu từ việc lắng nghe stress: Hãy hỏi để được thấu hiểu

Thực tế hiện nay cho thấy, nhiều người đi khám vì các triệu chứng như đau đầu, mất ngủ, hồi hộp, rối loạn tiêu hóa… nhưng lại không tìm ra nguyên nhân thực thể rõ ràng. Một phần đáng kể trong số đó có liên quan đến stress, lo âu hoặc trầm cảm chưa được nhận diện.

Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sau đại dịch COVID-19, tỷ lệ lo âu và trầm cảm trên toàn cầu đã tăng hơn 25%. Tại Việt Nam, một số nghiên cứu ước tính có khoảng 15% người trưởng thành có dấu hiệu rối loạn lo âu.

Điều đáng nói là các vấn đề này thường bị bỏ qua, do người bệnh ngại chia sẻ hoặc không nhận ra các dấu hiệu sớm. Mùa khám sức khoẻ định kỳ đã tới, hãy cùng tìm hiểu về việc chuẩn bị những gì khi chia sẻ về tình trạng sức khoẻ tổng thể nhé.

Bài viết có sự tham vấn chuyên môn của TS.BS. Ngô Tích Linh

Khi cơ thể “lên tiếng” thay cho tâm trí

Stress và lo âu không chỉ là cảm xúc. Khi kéo dài, chúng có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan trong cơ thể. Đặc biệt gặp phải ở dân văn phòng, sinh viên, phụ nữ trung niên, người trong độ tuổi lao động và có trách nhiệm với gia đình, con cái. Các biểu hiện thường gặp bao gồm:

- Hồi hộp, khó thở, đau ngực không rõ nguyên nhân

- Đau đầu, chóng mặt, mất ngủ

- Mệt mỏi kéo dài, thiếu năng lượng

- Rối loạn tiêu hóa như đau bụng, đầy hơi

• Đau mỏi cơ

  Những triệu chứng này dễ khiến người bệnh nghĩ rằng mình đang gặp vấn đề thể chất, trong khi nguyên nhân gốc có thể đến từ sức khỏe tinh thần.

Sức khỏe tinh thần và thể chất có mối liên hệ hai chiều: stress kéo dài có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa, trong khi các bệnh mạn tính cũng có thể làm tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm.

Chuẩn bị gì và nói như thế nào khi đi thăm khám

Nhiều người chưa có thói quen nói về cảm xúc khi đi khám vì cảm thấy e ngại khi nhắc đến các vấn đề cảm xúc như lo âu, stress với bác sĩ vì sợ bị đánh giá là "làm quá" hoặc không biết bắt đầu từ đâu, không biết diễn đạt thế nào hoặc nghĩ rằng đó “không phải là bệnh”. Tuy nhiên, sự chần chừ này vô tình khiến các vấn đề tâm lý trở nên trầm trọng hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều trị các bệnh lý thể chất. Thực tế, bác sĩ hoàn toàn có thể hỗ trợ nếu bạn chia sẻ.

Để buổi thăm khám hiệu quả hơn, bạn có thể thực hiện 3 bước đơn giản:

1. Ghi chép lại tình trạng bản thân: Trước khi đi khám, hãy liệt kê các triệu chứng như khó ngủ, hay hồi hộp, hoặc cảm giác mệt mỏi kéo dài… các thuốc/thực phẩm chức năng đang sử dụng, bệnh nền,… để tránh bỏ sót thông tin của bản thân.
2. Đừng ngại "mở lời": Hãy mạnh dạn chia sẻ: "Thưa bác sĩ, dạo gần đây tôi cảm thấy rất áp lực và lo lắng, điều này có ảnh hưởng gì đến tình trạng sức khỏe của tôi không?". Những chia sẻ này giúp bác sĩ có cái nhìn toàn diện hơn, từ đó đưa ra hướng tư vấn tổng quát phù hợp.
3. Sử dụng công cụ hỗ trợ: Bạn có thể tự thực hiện các bảng tầm soát tâm lý ngắn (như GAD-7 cho lo âu, PHQ cho trầm cảm) trên trang web grapsy.vn để hiểu rõ hơn về tình trạng của mình trước khi gặp bác sĩ.

“Mở lời để được thấu hiểu” không chỉ là một khẩu hiệu, đó là chìa khóa để bạn nhận được sự chăm sóc toàn diện nhất. Một cuộc trò chuyện nhỏ với bác sĩ có thể mở ra một hành trình chữa lành lớn cho cả tâm hồn và thể xác của bạn.

Ai có thể là “nhóm chăm sóc sức khỏe tinh thần” của bạn?

1. Bác sĩ đa khoa / nội khoa: điểm khởi đầu an toàn, dễ tiếp cận.

1. Bác sĩ tâm thần-thần kinh: chẩn đoán – điều trị – kê thuốc khi cần. (đây chỉ là tên gọi của chuyên khoa – đừng lo ngại về việc bạn bị “thần kinh” hay “tâm thần” theo nghĩa hiểu thông thường).

1. Nhà tâm lý / chuyên viên trị liệu: đồng hành qua trị liệu tâm lý.
2. Điều dưỡng, nhân viên xã hội, nhóm hỗ trợ: giúp bạn thực hành kỹ năng đối phó.

Tự đánh giá sớm – bước đầu quan trọng

Một trong những cách đơn giản để bắt đầu là tự đánh giá mức độ lo âu của bản thân thông qua các công cụ sàng lọc đã được chuẩn hóa.

Bạn có thể thực hiện bài test nhanh tại đây: LINK

Các bài trăc nghiệm như GAD-7, PHQ (bộ câu hỏi trắc nghiệm tự đánh giá được sử dụng rộng rãi trên thế giới) không nhằm mục đích chẩn đoán chính xác, nhưng giúp bạn nhận diện sớm các dấu hiệu và quyết định khi nào nên tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn sâu hơn.

Việc chủ động quan sát bản thân, nhận diện các dấu hiệu bất thường và chia sẻ với bác sĩ là bước đầu tiên để cải thiện chất lượng cuộc sống.

Một số cơ sở y tế cũng đang triển khai chương trình “Care to Ask, Ask to Care – Mở lời để được thấu hiểu” nhằm giúp bệnh nhân hiểu rằng sức khỏe tinh thần là một phần không thể tách rời của sức khỏe tổng thể. Văn phòng đại diện Egis Pharmaceuticals PLC tại TP.HCM (Hungary) và Bộ môn Tâm thần – Đại học Y Dược TP.HCM cũng là những đơn vị đồng hành về chuyên môn cho chương trình.

Một cuộc trò chuyện nhỏ có thể mở ra một hành trình chữa lành lớn. Khi bạn chăm sóc tâm trí, cũng chính là lúc bạn đang bảo vệ cơ thể mình.

Bài viết có sự tham vấn chuyên môn của TS.BS. Ngô Tích Linh