Đừng tự chẩn đoán đái tháo đường qua việc đi tiểu nhiều

(Ảnh minh họa do AI thiết kế)

Tại Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai, mỗi ngày tiếp nhận khoảng 1-2 người bệnh đái tháo đường bị hạ đường huyết phải nhập viện. Tuy nhiên, các bác sĩ mới đây gặp một trường hợp đặc biệt.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Quang Bảy, Giám đốc Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa cho biết, người bệnh là phụ nữ 69 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp và Basedow. Do chồng mắc đái tháo đường nên có lẽ bà cũng có một số kiến thức về căn bệnh này.

Gần đây, thấy đi tiểu nhiều và hơi mệt, bà tự cho rằng mình đã mắc đái tháo đường. Không đi khám, không làm xét nghiệm, bà lấy thuốc của chồng để sử dụng, mỗi ngày uống 2 viên Gliclazide 30mg.

Chỉ sau một ngày, gia đình phát hiện bà hôn mê sâu và đưa đến Bệnh viện Bạch Mai cấp cứu. Kết quả đo đường huyết chỉ còn 1,6 mmol/L. May mắn, người bệnh được cấp cứu kịp thời và sau đó được cho xuất viện.

Theo các bác sĩ, đây là bài học cảnh báo về việc không tự chẩn đoán và tự sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường.

Không đi tiểu nhiều vẫn có thể mắc đái tháo đường

Tên gọi “đái tháo đường” dễ khiến nhiều người hiểu rằng người mắc bệnh phải “đái ra đường”. Thực tế, bệnh được chẩn đoán chủ yếu dựa trên kết quả xét nghiệm đường huyết và HbA1c, chứ không phải chỉ dựa vào việc có đường trong nước tiểu.

Tên tiếng Anh của bệnh là Diabetes Mellitus. “Diabetes” có nghĩa là ào ạt, còn “Mellitus” có nghĩa là ngọt như mật ong. Tên gọi này xuất phát từ một đặc điểm của bệnh: khi đường huyết tăng cao vượt quá khả năng tái hấp thu của thận, glucose có thể xuất hiện nhiều trong nước tiểu.

Tuy nhiên, nguyên nhân chính gây ra các biến chứng của đái tháo đường là tình trạng đường huyết tăng cao. Vì vậy, việc chẩn đoán bệnh, chỉ định dùng thuốc cũng như mục tiêu điều trị chủ yếu dựa vào các chỉ số đường huyết.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Quang Bảy, Giám đốc Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Quang Bảy, 4 triệu chứng kinh điển của đái tháo đường là tiểu nhiều, khát nhiều, ăn nhiều và gầy nhiều. Khi đường huyết tăng cao, người bệnh cũng có thể mệt mỏi, giảm khả năng tập trung, nhìn mờ, tê bì hoặc dị cảm ở bàn chân, bàn tay; vết thương lâu lành hoặc nhiễm trùng da, nhiễm nấm sinh dục, nhiễm trùng tiết niệu tái diễn.

Tuy nhiên, nhiều người mắc đái tháo đường hoàn toàn không có triệu chứng rõ ràng. Ở giai đoạn sớm, đường huyết có thể tăng nhưng chưa quá cao, người bệnh có thể không có hoặc chỉ có rất ít glucose trong nước tiểu. Khi đó, người bệnh không nhất thiết phải đi tiểu nhiều, khát nước hoặc gầy sút.

Đái tháo đường vì vậy có thể được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc chỉ được phát hiện khi người bệnh đã xuất hiện các biến chứng về tim mạch, thận, mắt hoặc thần kinh. Nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy gần 2/3 số người bệnh đái tháo đường được phát hiện tình cờ.

Muốn chẩn đoán phải xét nghiệm đường huyết

Theo hướng dẫn của Hội Đái tháo đường Hoa Kỳ và Bộ Y tế Việt Nam, có 4 cách để chẩn đoán đái tháo đường, đều dựa trên kết quả xét nghiệm máu.

Thứ nhất, đường huyết lúc đói từ 7,0 mmol/L (126mg/dL) trở lên. Lúc đói có nghĩa là người bệnh đã nhịn ăn từ 8-14 giờ.

Thứ hai, HbA1c từ 6,5% trở lên. Ở ngưỡng này bắt đầu có sự gia tăng các biến chứng ở mắt.

Thứ ba, thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose bằng cách uống 75g glucose, sau đó đo đường huyết sau 2 giờ. Nếu đường huyết sau 2 giờ từ 11,1 mmol/L trở lên thì có thể chẩn đoán đái tháo đường. Đây là phương pháp thường được sử dụng để phát hiện bệnh ở những người có nguy cơ cao.

Thứ tư, ở những người có các triệu chứng rõ của tăng đường huyết, đường huyết đo tại bất kỳ thời điểm nào từ 11,1 mmol/L trở lên cũng có thể được sử dụng để chẩn đoán.

Trong trường hợp người bệnh không có triệu chứng tăng đường huyết rõ ràng, kết quả xét nghiệm bất thường thường cần được xác nhận lại bằng một xét nghiệm bất thường khác hoặc lặp lại xét nghiệm, tùy tình huống lâm sàng.

Tiến sĩ Nguyễn Quang Bảy khuyến cáo về một số quan niệm sai có thể khiến bệnh bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn. Theo đó, không đi tiểu nhiều không đồng nghĩa với việc không mắc đái tháo đường; ngược lại, đi tiểu nhiều cũng không có nghĩa chắc chắn đã mắc bệnh.

Một lần đường huyết bình thường cũng chưa chắc loại trừ hoàn toàn rối loạn đường huyết, đặc biệt ở những người có nhiều yếu tố nguy cơ. Khi cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định thêm HbA1c hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose.

Đái tháo đường cũng không chỉ gặp ở người béo hoặc người cao tuổi. Người gầy vẫn có thể mắc bệnh; đái tháo đường type 2 có thể xuất hiện ở người trẻ, trong khi đái tháo đường type 1 có thể xuất hiện ở cả trẻ em và người trưởng thành.

Trường hợp người phụ nữ 69 tuổi tại Bệnh viện Bạch Mai cho thấy việc tự chẩn đoán bệnh rồi tự sử dụng thuốc có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Chỉ một ngày sử dụng thuốc hạ đường huyết khi chưa được chẩn đoán đã khiến người bệnh rơi vào tình trạng hạ đường huyết nặng, hôn mê.

"Muốn biết mình có mắc đái tháo đường hay không, người dân cần kiểm tra đường huyết và/hoặc HbA1c khi có chỉ định. Không nên cho đến khi khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân hoặc xuất hiện biến chứng mới kiểm tra", bác sĩ Bảy khuyến cáo.