Làng Nôm - Tìm lại một không gian làng Việt

Bước qua cổng làng, nhịp sống dường như chậm lại. Những con đường gạch đỏ, hồ nước, cây cổ thụ, đình làng, chợ, chùa và những nếp nhà truyền thống tạo nên một không gian mà ở đó, nhiều hình ảnh quen thuộc của làng quê Bắc Bộ vẫn còn hiện diện. Quần thể làng Nôm được biết đến như một trong những không gian làng cổ tiêu biểu của Hưng Yên và đồng bằng Bắc Bộ.

Làng Nôm - Tìm lại một không gian làng Việt

Bước qua cổng làng, bước vào một nhịp sống khác

Điều đầu tiên tạo ấn tượng ở Làng Nôm không phải là một điểm tham quan riêng lẻ, mà là sự liên kết của cả một không gian.

Cổng làng, đường làng, hồ nước, đình, chùa, chợ, cầu đá và những ngôi nhà cổ cùng tồn tại trong một cấu trúc làng truyền thống. Những con đường lát gạch đỏ dẫn qua các ngõ xóm, những hàng cây và bờ tường cũ tạo nên cảm giác rất khác với những khu đô thị hiện đại.

Theo giới thiệu của ngành du lịch Hưng Yên, Làng Nôm còn lưu giữ nhiều yếu tố đặc trưng của không gian làng Việt như cây đa, giếng nước, sân đình, cổng làng, chợ và những ngôi nhà cổ.

Đó cũng là lý do chuyến khám phá Làng Nôm phù hợp với việc đi bộ. Không cần vội vàng từ điểm này sang điểm khác. Chỉ cần đi chậm qua từng con đường, quan sát cảnh vật và để ý những chi tiết nhỏ, du khách có thể cảm nhận được nhiều hơn về cấu trúc và đời sống của một ngôi làng truyền thống.

Cây cầu đá và câu chuyện bên dòng Nguyệt Đức

Một trong những hình ảnh dễ nhớ nhất của Làng Nôm là cây cầu đá bắc qua dòng sông Nguyệt Đức.

Cầu gồm nhiều nhịp, được ghép từ những phiến đá xanh, hai bên có các chi tiết chạm khắc mang hình tượng đầu rồng. Theo thông tin từ Cổng thông tin Du lịch Hưng Yên, cây cầu đã tồn tại khoảng hai thế kỷ và là một điểm nhấn đặc biệt trong không gian văn hóa của làng.

Cầu không chỉ là một công trình kiến trúc cổ. Trong cấu trúc của làng, nó còn kết nối những không gian vốn gắn bó với đời sống cộng đồng: từ làng đến chợ, từ chợ đến chùa và ra những khu vực bên ngoài.

Đứng trên cầu, nhìn dòng nước chảy bên dưới, có thể hình dung được phần nào cách một ngôi làng xưa được hình thành và phát triển quanh nguồn nước, đường giao thông và những không gian sinh hoạt chung.

Ngày nay, khi nhiều công trình giao thông được xây dựng hiện đại và nhanh chóng hơn, một cây cầu đá cổ như vậy lại trở thành ký ức vật chất về cách người xưa tạo dựng cuộc sống.

Chợ, đình, chùa và một cộng đồng làng

Một ngôi làng Việt truyền thống không chỉ được tạo nên bởi những ngôi nhà. Quan trọng hơn là những không gian cộng đồng.

Ở Làng Nôm, đình làng, chợ Nôm và chùa Nôm cùng góp phần tạo nên cấu trúc văn hóa ấy. Chợ không chỉ là nơi mua bán; đình không chỉ là một công trình kiến trúc; chùa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng. Mỗi không gian đều gắn với những hoạt động của cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Chùa Nôm, hay chùa Đại Đồng, nằm trong quần thể di tích Làng Nôm và hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị, trong đó có hệ thống tượng Phật bằng đất nung cùng các bia đá, chuông và nhiều đồ thờ tự. Chùa được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Nhưng với du khách, có lẽ điều đáng nhớ không chỉ nằm ở những giá trị được ghi trong hồ sơ di tích. Đó còn là cảm giác yên tĩnh khi bước vào không gian chùa sau khi đi qua những con đường làng, một sự chuyển tiếp rất tự nhiên từ nhịp sống đời thường sang không gian tâm linh.

Làng Nôm cổ kính đẹp đến lạ lùng

Đi chậm để nhìn thấy “hồn làng”

Làng Nôm không phải điểm đến cần khám phá trong vài chục phút.

Nếu chỉ đến, chụp một vài bức ảnh rồi rời đi, du khách có thể nhìn thấy những công trình cổ nhưng khó cảm nhận được giá trị của toàn bộ không gian.

Một cách phù hợp hơn có lẽ là đi chậm.

Đi qua cổng làng, men theo những con đường gạch, dừng lại bên hồ nước, ghé đình, qua cầu đá, thăm chùa rồi dành thời gian quan sát cuộc sống xung quanh. Nếu đúng dịp, du khách còn có thể gặp những phiên chợ truyền thống và các hoạt động văn hóa cộng đồng của địa phương. Theo Cổng thông tin Du lịch Hưng Yên, chợ Nôm vẫn duy trì các phiên vào những ngày nhất định theo lịch âm.

Cách khám phá này cũng tạo ra một trải nghiệm khá nhẹ nhàng về mặt thể chất. Đi bộ vừa sức, hít thở không khí ngoài trời, quan sát cây xanh và giảm thời gian nhìn vào màn hình có thể khiến chuyến đi trở nên thư thái hơn.

Ở đây, sức khỏe không cần được đặt thành một mục tiêu riêng. Nó đến tự nhiên từ chính cách chúng ta trải nghiệm điểm đến.

Điều còn lại sau một chuyến đi

Giữa tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, những không gian làng cổ như Làng Nôm trở nên đáng quý không chỉ vì chúng đẹp.

Chúng lưu giữ một cách tổ chức đời sống từng rất phổ biến ở đồng bằng Bắc Bộ: con người sống gần nhau, các không gian chung nằm ở trung tâm cộng đồng, cây đa, giếng nước, sân đình, chợ và chùa tạo thành những điểm kết nối tự nhiên.

Những giá trị ấy nếu chỉ được nhìn như những “điểm tham quan” sẽ rất dễ bị thu hẹp thành câu chuyện kiến trúc. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, Làng Nôm còn là một ký ức về cách người Việt từng sống cùng nhau.

Và đó cũng là điều khiến nơi này có sức hấp dẫn đối với du khách hôm nay.

Tìm lại một làng Việt giữa cuộc sống hiện đại

Có thể chúng ta không còn sống trong những ngôi nhà cổ, không còn đi chợ theo cách của nhiều thế hệ trước và cũng không còn sử dụng những con đường làng như xưa. Nhưng khi bước vào Làng Nôm, những hình ảnh ấy vẫn có thể giúp chúng ta hình dung về một phần đời sống đã tạo nên văn hóa làng Việt.

Một chuyến đi đến đây vì thế không chỉ là chuyến tham quan một di tích.

Đó là cơ hội để đi chậm lại, nhìn kỹ hơn những gì đang tồn tại và tự hỏi điều gì khiến một không gian có thể lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ.

Làng Nôm đáng nhớ không chỉ bởi những cây cầu đá, mái đình, ngôi chùa hay những con đường gạch đỏ. Đáng nhớ hơn là cảm giác được bước vào một không gian mà ở đó, quá khứ và đời sống hiện tại vẫn đang cùng tồn tại.

Có lẽ trong một thời đại mà mọi thứ đều thay đổi rất nhanh, đôi khi chúng ta cần những nơi như Làng Nôm để nhớ rằng: một vùng đất không chỉ được làm nên bởi những công trình, mà còn bởi cách con người đã sống, đã gắn bó và truyền lại ký ức cho các thế hệ sau.