Sốt phát ban ở trẻ nhỏ: Dấu hiệu nhận biết, điều trị đúng cách và phòng ngừa biến chứng

Ảnh minh họa Sốt phát ban ở trẻ nhỏ.

Sốt phát ban thường do nhiễm virus cấp tính do virus sởi, rubella hoặc HHV-6, enterovirus gây ra, phổ biến ở trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi. Bệnh lây qua đường hô hấp, dễ bùng phát khi thời tiết giao mùa, môi trường ẩm thấp hoặc khi trẻ suy giảm miễn dịch.Theo ThS. BS. Thân Hữu Tiệp (Bệnh viện Nhi Trung ương, Phòng khám Tâm Phú), “Đa số trẻ bị sốt phát ban sẽ tự khỏi sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng. Tuy nhiên, điều đáng lo là nhiều cha mẹ vẫn nhầm lẫn giữa phát ban do virus và các bệnh nguy hiểm khác như sởi hay dị ứng thuốc."

Ths. BS. Thân Hữu Tiêp đang nội soi thăm khám cho bệnh nhân trẻ nhỏ.

Dấu hiệu nhận biết sớm

Triệu chứng nhận biết

Bệnh thường diễn tiến qua 3 giai đoạn:

Giai đoạn khởi phát:

• Trẻ sốt cao 38–40°C, quấy khóc, chán ăn, chảy nước mũi, ho nhẹ, mắt đỏ.
• Có thể nổi hạch sau tai, sau gáy.

Giai đoạn phát ban:

• Sau 2–4 ngày sốt, ban xuất hiện từ sau tai, lan ra mặt, cổ, thân mình rồi tứ chi.
• Ban do sởi thường đỏ, lan nhanh, dày; rubella thì mịn, hồng nhạt, mọc thưa hơn.
• Khi ấn tay, ban mất màu tạm thời; 3–5 ngày sau ban bay, da bong nhẹ.

Giai đoạn hồi phục:

• Trẻ hạ sốt, ăn ngủ tốt, da trở lại bình thường.

BS Thân Hữu Tiệp lưu ý: “Sốt phát ban khác với sởi ở chỗ: ban mọc khi trẻ đã hạ sốt và trẻ tỉnh táo hơn. Còn với sởi, ban mọc nhưng trẻ vẫn sốt cao, mệt mỏi và dễ biến chứng hơn.”

Điều trị và chăm sóc đúng cách theo Y học hiện đại

Phần lớn trẻ mắc sốt phát ban chỉ cần điều trị triệu chứng:

• Hạ sốt bằng paracetamol đúng liều (10–15mg/kg/lần, cách 4–6 giờ).
• Lau người bằng nước ấm, tuyệt đối không chườm lạnh hay đắp lá.
• Cho trẻ uống nhiều nước, ăn cháo loãng, trái cây tươi, dễ tiêu.
• Giữ phòng thoáng, sạch, tránh gió lùa.
• Khi ban mọc, có thể tắm rửa nhẹ bằng nước ấm, không cần kiêng nước.

BS Thân Hữu Tiệp khuyến cáo: “Tôi từng gặp nhiều trẻ bị bội nhiễm da hoặc viêm phổi do phụ huynh sợ tắm, sợ gió. Thực tế, vệ sinh da sạch, tắm nhanh bằng nước ấm lại giúp trẻ mát, giảm ngứa và nhanh khỏi hơn.”

Bác sĩ Tiệp cũng nhấn mạnh: “Khi ban bay, nên bổ sung vitamin C, kẽm, nước ép trái cây, cháo thịt nạc – rau củ để phục hồi sức đề kháng. Không nên cho trẻ ăn đồ chiên rán hay uống nước đá lạnh.”

Ths. BS. Tiệp đang thăm khám cho trẻ nhỏ.

Kết hợp phương pháp dân gian hỗ trợ hiệu quả

• Lau người bằng nước thảo mộc: Lá kinh giới, tía tô, bạc hà, sả giúp hạ sốt, thông lỗ chân lông.
• Xông nhẹ khi ban chưa mọc: Dùng lá ngải cứu, lá bưởi, sả – xông hơ 5 phút (không trùm kín).
• Tắm nước lá mướp đắng, lá khế, chè xanh: Giúp da sạch, mát, giảm ngứa khi ban đã nổi.
• Xoa dầu tràm, bấm huyệt Hợp cốc – Thái xung: Giúp trẻ ngủ ngon, giảm đau đầu, mệt mỏi.
• Ăn thanh đạm: Cháo cà rốt, cháo đậu xanh, nước cam, chanh mật ong pha loãng.

Biến chứng cần cảnh giác

Nếu chăm sóc sai, trẻ có thể gặp:

• Co giật do sốt cao.
• Viêm phổi, viêm phế quản.
• Nhiễm trùng da, nổi mụn mủ.
• Viêm màng não, viêm não (nhất là với virus sởi, rubella).

Cần đưa trẻ đi viện ngay khi:

• Sốt cao > 39°C liên tục trên 3 ngày.
• Ban thâm tím, nổi mụn nước hoặc loét.
• Trẻ thở nhanh, co giật, bỏ bú, li bì.

Phòng ngừa sốt phát ban

• Tiêm phòng đầy đủ vắc xin sởi – rubella.
• Giữ vệ sinh tay và đồ chơi, tránh lây chéo.
• Tăng sức đề kháng: Ăn uống đủ chất, ngủ sớm, chơi ngoài trời hợp lý.

ThS. BS. Thân Hữu Tiệp nhấn mạnh: “Chúng ta không nên quá lo sợ, nhưng cũng không nên coi nhẹ. Sốt phát ban là phản ứng tự nhiên của cơ thể với virus, không nên quá hoang mang. Điều quan trọng là hạ sốt, bổ sung nước, dưỡng chất và theo dõi sát. Mỗi cơn sốt là cách cơ thể trẻ phản ứng với tác nhân lạ – nếu được điều trị và chăm sóc đúng, trẻ sẽ mạnh mẽ hơn sau mỗi lần vượt qua bệnh tật.”