Xã hội hóa truy xuất nguồn gốc nông sản: Hướng đi tất yếu để nâng cao chất lượng và hội nhập

Hoàn thiện khung pháp lý, tạo nền tảng đồng bộ

Mục tiêu chung của Kế hoạch là từng bước hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật, văn bản và tài liệu hướng dẫn liên quan đến truy xuất nguồn gốc đối với nông, lâm, thủy sản và vật tư nông nghiệp thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Đây được xem là nền tảng quan trọng nhằm bảo đảm việc triển khai truy xuất nguồn gốc được thực hiện thống nhất, đồng bộ và có cơ sở pháp lý rõ ràng trong toàn ngành.

Trên cơ sở đó, Bộ định hướng đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động truy xuất nguồn gốc, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và chủ động hội nhập quốc tế.

Nâng cao nhận thức – yếu tố then chốt của xã hội hóa

Một trong những nhiệm vụ xuyên suốt của Kế hoạch là nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò và lợi ích của truy xuất nguồn gốc nông sản. Thông qua các hoạt động thông tin, tuyên truyền, phổ biến kiến thức và đào tạo, Bộ hướng tới việc tạo sự đồng thuận và tham gia chủ động của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, người sản xuất cũng như người tiêu dùng.

Khi truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu từ cơ quan quản lý mà trở thành nhu cầu tự thân của thị trường và xã hội, hiệu quả triển khai sẽ được nâng lên rõ rệt, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước và phát huy được nguồn lực của khu vực tư nhân.

Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc tập trung, minh bạch

Theo Kế hoạch, Bộ sẽ xây dựng và vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản thống nhất, sử dụng tập trung từ Trung ương đến địa phương, kết nối người sản xuất, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Hệ thống này nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch, cung cấp đầy đủ thông tin và kiến thức thiết yếu về truy xuất nguồn gốc, giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận và kiểm chứng thông tin sản phẩm.

Song song với đó, Bộ chú trọng xây dựng các mô hình chuỗi sản xuất – cung ứng nông, lâm, thủy sản đáp ứng đầy đủ các quy định về truy xuất nguồn gốc, chất lượng và an toàn thực phẩm theo Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (sửa đổi), Luật An toàn thực phẩm và các quy định pháp luật liên quan.

Lộ trình triển khai rõ ràng, từng bước mở rộng

Cụ thể, đến hết năm 2026, Bộ sẽ xây dựng và thí điểm Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, trước mắt áp dụng đối với quả sầu riêng. Từ ngày 1/7/2026, hệ thống được đánh giá, hoàn thiện và triển khai đối với hầu hết các nông sản quan trọng dùng làm thực phẩm, bảo đảm cung cấp thông tin tối thiểu về nông hộ, vùng sản xuất, quá trình sản xuất – thu hoạch và truy xuất thông qua mã QR.

Giai đoạn 2027 – 2030, hệ thống tiếp tục được nâng cấp, hoàn thiện các tính năng để ghi nhận và quản lý thông tin tại tất cả các khâu chính của chuỗi giá trị, từ vùng sản xuất, thu mua, sơ chế – đóng gói, vận chuyển đến phân phối, đồng thời cho phép truy xuất thông tin bằng mã QR hoặc vật mang dữ liệu phù hợp trên tem nhãn sản phẩm.

Định hướng đến năm 2035, Bộ đặt mục tiêu hoàn thiện toàn diện Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản cả về hạ tầng kỹ thuật, phần mềm và cơ sở dữ liệu; cập nhật đầy đủ tất cả các sản phẩm, hàng hóa nông sản và vật tư nông nghiệp thuộc phạm vi quản lý, hình thành chuỗi truy xuất nguồn gốc hoàn chỉnh trên phạm vi toàn ngành.

Mở rộng hợp tác quốc tế, tạo thuận lợi cho thương mại

Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý, tài liệu hướng dẫn, đồng thời xây dựng hoặc thuê dịch vụ hạ tầng, trang thiết bị phục vụ triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Đáng chú ý, Bộ cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế, phối hợp với các đối tác nước ngoài và tổ chức cấp mã số, mã vạch quốc tế nhằm tiếp nhận, chuyển giao công nghệ, hướng tới công nhận hệ thống và thừa nhận lẫn nhau kết quả truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó là thúc đẩy công nhận lẫn nhau về kết quả kiểm nghiệm nông sản giữa Việt Nam và các nước xuất khẩu, nhập khẩu, qua đó giảm trùng lặp thủ tục, rút ngắn thời gian thông quan và tạo thuận lợi cho thương mại nông sản.

Song song với các giải pháp kỹ thuật và pháp lý, Bộ sẽ tăng cường tập huấn, tuyên truyền về sản phẩm an toàn và lợi ích của truy xuất nguồn gốc; phổ biến tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng, vận hành và chuẩn hóa hệ thống truy xuất, bảo đảm minh bạch thông tin, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

Với cách tiếp cận bài bản, lộ trình rõ ràng và sự tham gia của toàn xã hội, xã hội hóa hoạt động truy xuất nguồn gốc nông sản được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng, góp phần nâng cao giá trị nông sản Việt Nam và tăng cường vị thế trên thị trường toàn cầu./.