"Giá thuốc không còn là yếu tố duy nhất" khi đấu thầu

Lãnh đạo Bộ Y tế và các chuyên gia dự hội thảo - Ảnh: VGP/HM

Từ ngày 6-8/5, Vụ Bảo hiểm Y tế, Bộ Y tế tổ chức hội nghị đánh giá công nghệ y tế năm 2026 với chủ đề: "Nâng cao chất lượng bằng chứng trong đánh giá công nghệ y tế và các giải pháp ứng dụng trong xây dựng chính sách chi trả BHYT".

Công cụ giúp giảm chi phí tiền túi từ người dân

Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO), đánh giá công nghệ y tế (HTA - Health Technology Assessment) là quá trình nghiên cứu, tổng hợp thông tin một cách hệ thống, đa ngành về hiệu quả lâm sàng, kinh tế, xã hội và đạo đức của các công nghệ y tế (thuốc, thiết bị, quy trình). Mục tiêu chính của HTA là cung cấp bằng chứng khoa học để hỗ trợ ra quyết định phân bổ nguồn lực y tế, tối ưu hóa chi phí và cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân.

Không chỉ đánh giá độ an toàn, HTA còn xem xét hiệu quả chi phí của thuốc hoặc thiết bị mới, giúp cho việc ra quyết định danh mục thuốc được BHYT chi trả; đánh giá xem một thiết bị y tế mới có hiệu quả hơn phương pháp cũ hay không và phân tích tác động kinh tế khi áp dụng quy trình khám chữa bệnh mới.

Ở trong nước, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, mặc dù tỷ lệ bao phủ BHYT ở nước ta đã đạt trên 95% và chất lượng khám, chữa bệnh không ngừng được nâng cao, tuy nhiên, chi phí y tế nói chung và chi phí cho các loại thuốc, vật tư, công nghệ y tế mới đang gia tăng.

Thực tiễn này đặt ra cho các nhà quản lý một bài toán, đó là làm thế nào để người dân được tiếp cận với các dịch vụ y tế, các công nghệ điều trị, đặc biệt là các công nghệ tiên tiến, hiệu quả nhưng vẫn phải bảo đảm sự công bằng và khả năng chi trả bền vững của Quỹ BHYT, đồng thời bảo vệ quyền lợi an sinh lâu dài cho nhân dân.

Để giải quyết vấn đề này, đánh giá công nghệ y tế được xem là một công cụ thiết yếu và hiệu quả, đã được nhiều quốc gia áp dụng. Việc ứng dụng HTA bài bản sẽ giúp sử dụng hiệu quả Quỹ BHYT và góp phần quan trọng trong việc giảm chi phí tiền túi cho người dân.

Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là các bằng chứng khoa học phải bảo đảm chất lượng, độ tin cậy và tính phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Việc ứng dụng HTA bài bản sẽ giúp sử dụng hiệu quả Quỹ BHYT và góp phần quan trọng trong việc giảm chi phí tiền túi cho người dân.

Giá thuốc không còn là yếu tố duy nhất

Trao đổi với phóng viên bên lề hội thảo, bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế lấy dẫn chứng, nếu một loại thuốc tương tự có hiệu quả đối với người bệnh tăng từ 10-20% nhưng chi phí tăng 50%, thậm chí 100% thì sẽ xử lý như nào. Trường hợp này, khi áp dụng các dữ liệu về đánh giá công nghệ y tế, cơ quan quản lý sẽ có những bằng chứng khoa học rõ ràng từ các báo cáo, nghiên cứu… về hiệu quả điều trị so sánh với chi phí, từ đó đưa ra các quyết định lựa chọn chính xác hơn, bảo vệ quyền lợi của người bệnh và Quỹ BHYT.

Một dẫn chứng khác trong công tác đấu thầu mua sắm thuốc, trước đây, vấn đề về giá luôn là yếu tố quan trọng để lựa chọn, vì đấu thầu mua sắm tập trung với số lượng lớn nên làm sao phải mua được với giá thấp nhất. Tuy nhiên, hiện nay, vấn đề về giá không còn là yếu tố quyết định và duy nhất.

Chính công cụ đánh giá công nghệ y tế cho thấy, giá là một yếu tố nhưng chất lượng điều trị đi cùng với giá tương xứng mới là "tiêu dùng hiệu quả". Khi đó, mức chi trả sẽ đạt được hiệu quả cao nhất, giúp việc sử dụng thuốc, thiết bị dịch vụ kỹ thuật y tế hiệu quả. Đặc biệt, bảo đảm được 2 yếu tố: quyền lợi của người bệnh và sử dụng quỹ BHYT hiệu quả.

Bà Trang cũng cho biết, hiện nay, ngành y tế trong nước cũng đã và đang áp dụng công cụ đánh giá công nghệ y tế. Tuy nhiên, việc áp dụng này chưa đồng bộ. Chúng ta đang từng bước xây dựng những bộ công cụ đánh giá chuẩn mực và đầu tư nguồn lực nâng cao năng lực cho các nhà nghiên cứu.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của công cụ đánh giá công nghệ y tế trong hiện tại và tương lai, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà yêu cầu ngành y tế tập trung nghiên cứu, hoàn thiện các giải pháp kỹ thuật và phương pháp luận chuẩn mực về HTA, bảo đảm phù hợp với điều kiện nguồn lực và bối cảnh thực tiễn của Việt Nam, qua đó nâng cao chất lượng, độ tin cậy và giá trị ứng dụng của các nghiên cứu.

Đồng thời, khẩn trương nghiên cứu, đề xuất và từng bước hình thành mô hình tổ chức quản lý, thẩm định chất lượng các nghiên cứu HTA ở cấp quốc gia, bảo đảm quy trình đánh giá khoa học, chặt chẽ, khách quan và minh bạch.

Bên cạnh đó, tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu, đào tạo và thực tiễn hoạch định chính sách; thúc đẩy phối hợp hiệu quả giữa cơ quan quản lý, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và các đối tác quốc tế, nhằm phát triển hệ sinh thái HTA đồng bộ; từng bước chuẩn hóa và thể chế hóa việc ứng dụng HTA trong quy trình xây dựng danh mục, xác định giá và phương thức chi trả BHYT; chú trọng phát triển nguồn nhân lực HTA có năng lực chuyên môn cao, bảo đảm tính độc lập, khách quan và minh bạch trong công tác đánh giá và ra quyết định.