Giữ lửa làng nghề trong những ngày Xuân mới

Làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu vào mùa nhộn nhịp nhất trong năm. Ảnh: VGP/TL

Với ông Nguyễn Tiến Thi, Giám đốc Hợp tác xã sản xuất hương làng nghề Xà Cầu, thôn Xà Cầu-Tết không chỉ là thời khắc đoàn viên, mà còn là mùa của trách nhiệm. Trách nhiệm với nghề gia truyền, với người thợ và với cả một giá trị văn hóa đã theo người Việt qua bao mùa Xuân.

Quảng Phú Cầu là làng nghề làm hương truyền thống có từ nhiều đời. Nghề do các cụ truyền lại, gắn với đời sống tâm linh của người Việt. Năm 2003, làng nghề hương đen Thào Cầu được Nhà nước công nhận là làng nghề truyền thống-một dấu mốc quan trọng khẳng định giá trị của nghề giữa dòng chảy hiện đại.

Gia đình ông Thi đã có ba, bốn thế hệ làm hương. Riêng ông, gần 20 năm trực tiếp gắn bó với nghề. Năm 2016, ông cùng các thành viên thành lập hợp tác xã với mong muốn vừa giữ nghề, vừa tạo việc làm ổn định, vừa bảo tồn giá trị mà cha ông để lại.

Trong những ngày giáp Tết, nhu cầu thị trường tăng mạnh. Ông Thi cho biết, sản lượng tiêu thụ năm nay tăng khoảng 30% so với năm trước, song vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Để kịp đơn hàng, hợp tác xã phải tăng ca buổi tối từ 19h30 đến 22h. Vất vả là vậy, nhưng với người làm nghề, đó lại là niềm vui, niềm vui khi sản phẩm truyền thống vẫn được thị trường đón nhận.

Hương đen Thào Cầu từ lâu đã trở thành ký ức Tết của nhiều gia đình. Chỉ cần thoảng mùi nhựa trám quyện trong khói hương, người ta như thấy hiện lên hình ảnh bàn thờ gia tiên, mâm cỗ tất niên, khoảnh khắc sum họp đầu năm. Nén hương không đơn thuần là sản phẩm, mà là cầu nối tinh thần giữa con người với tổ tiên, với những giá trị tốt đẹp.

Gia đình ông Nguyễn Tiến Thi đã có ba, bốn thế hệ làm hương. Ảnh: NVCC

Giữa những lo ngại về hương liệu, hóa chất, hương đen truyền thống Thào Cầu vẫn giữ nguyên công thức gia truyền: Nhựa trám và than hoa nghiền mịn, không sử dụng thêm bất kỳ loại hương liệu hay hóa chất nào khác. Với ông Thi, làm hương là làm nghề tâm linh, phải đặt "chữ tâm" lên hàng đầu.

"Xu hướng tiêu dùng hiện nay đang quay trở lại với sản phẩm truyền thống, an toàn, có nguồn gốc rõ ràng", ông chia sẻ. Đó cũng là lý do hương đen Xà Cầu ngày càng được người tiêu dùng lựa chọn.

Gần 20 năm theo nghề, ông Thi chứng kiến không ít thăng trầm. Có thời điểm sức tiêu thụ giảm, phải cạnh tranh với sản phẩm công nghiệp. Nhưng với người làm nghề gia truyền, bỏ nghề chưa bao giờ là lựa chọn. "Đã là nghề gia truyền thì phải yêu và bám lấy nghề", ông Thi nói.

Từ 12 thành viên ban đầu, hợp tác xã từng bước đầu tư máy móc, chuẩn hóa quy trình sản xuất. Tuy vậy, công thức truyền thống vẫn được giữ nguyên. Sự kết hợp giữa đổi mới và gìn giữ giúp sản phẩm vừa bảo đảm chất lượng, vừa nâng cao năng suất.

Trong không khí Xuân đang về, hình ảnh những bó tăm nhuộm đỏ, hồng cánh sen xòe tròn dưới nắng ở Quảng Phú Cầu đã trở thành điểm nhấn đặc trưng. Âm thanh se tăm, phơi hương hòa cùng tiếng cười nói tạo nên một bức tranh làng nghề rộn ràng.

Với ông Thi, mỗi nén hương thắp lên là một lời tri ân tổ tiên, là mong ước bình an, an khang, thịnh vượng. Biết rằng sản phẩm của mình được sử dụng trong những thời khắc thiêng liêng nhất của năm, ông và các thành viên hợp tác xã cảm thấy tự hào.

Tăm hương Quảng Phú Cầu được bày bán tại nhiều hội chợ, triển lãm. Ảnh: VGP/TL

"Là người làm hương, khi biết sản phẩm của mình được khách hàng tin tưởng, sử dụng trong dịp Tết, chúng tôi rất vui và hạnh phúc. Đó là động lực để tiếp tục giữ nghề", ông Thi chia sẻ.

Không chỉ sản xuất, làng hương Quảng Phú Cầu còn chủ động mở các điểm tham quan, khu trưng bày, trải nghiệm ngay tại xưởng. Du khách không chỉ mua sản phẩm, mà còn được nghe kể câu chuyện nghề, trực tiếp se tăm, phơi hương. Sự mộc mạc, thân thiện ấy tạo nên dấu ấn riêng cho vùng đất này.

Điểm du lịch làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu đã được UBND TP. Hà Nội công nhận, trở thành điểm đến trong tuyến du lịch phía Nam Thủ đô. Phát triển du lịch làng nghề không chỉ nhằm khai thác lợi thế kinh tế, mà còn là giải pháp bảo tồn di sản.

Không chỉ riêng nghề hương, các làng nghề ở Ứng Thiên đều đang nỗ lực thích ứng với nhịp sống mới. Ở làng rèn Vũ Ngoại, bí quyết "Nhất thanh, nhì dáng, thứ ba là nước tôi" vẫn được truyền lại qua nhiều thế hệ. Bên cạnh búa tay, đe sắt, nhiều hộ đã đầu tư búa máy, quạt điện để giảm sức lao động. Người dân sẵn sàng đổi mới để nghề tồn tại lâu dài, song cũng mong có định hướng quy hoạch, mặt bằng sản xuất và giải pháp môi trường để phát triển bền vững.

Tại thôn Đống Vũ, những nan tre mảnh mai qua bàn tay người thợ trở thành giỏ, khay, đồ thủ công mỹ nghệ. Với chị Lê Thị Hải, người gắn bó nhiều năm với nghề mây tre đan, giữ nghề không phải để hoài niệm, mà để nghề tiếp tục sống trong đời sống hôm nay. Khi có thêm khách tham quan, trải nghiệm, sản phẩm bán được nhiều hơn, người làm nghề càng có thêm động lực bám trụ.

Những nan tre mảnh mai qua bàn tay người thợ trở thành giỏ, khay, đồ thủ công mỹ nghệ. Ảnh: VGP/TL

Xã Ứng Thiên hiện có 13 làng nghề được thành phố công nhận. Theo lãnh đạo địa phương, các làng nghề luôn biết cách hài hòa giữa giá trị truyền thống và hơi thở thời đại, tạo nên sản phẩm vừa đậm hồn quê, vừa có giá trị thương mại. Việc triển khai Cụm công nghiệp Xà Cầu-Cầu Bầu giai đoạn 2 nhằm di dời cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán môi trường, tạo không gian thuận lợi cho phát triển du lịch.

Tết đến, giữa muôn vàn sản phẩm hiện đại, nén hương đen truyền thống vẫn giữ vị trí trang trọng trên bàn thờ mỗi gia đình. Đằng sau làn khói mỏng manh ấy là mồ hôi của người thợ, là sự bền bỉ của những nghệ nhân quyết giữ nghề qua bao thăng trầm.

Từ lò rèn Vũ Ngoại, mây tre đan Đống Vũ đến hương Quảng Phú Cầu, những biểu tượng làng nghề đang góp phần tạo nên diện mạo mới cho Ứng Thiên, nơi giá trị truyền thống không bị lãng quên, mà được "đánh thức" để trở thành động lực phát triển.