Hội chứng thận hư: Cập nhật kiến thức và hướng dẫn điều trị

A. Y HỌC HIỆN ĐẠI

1. Nguyên nhân

Hội chứng thận hư (HCTH) thường xuất hiện do tổn thương ở cầu thận, và gồm có nguyên nhân tiên phát và thứ phát.

- Nguyên nhân tiên phát: Chủ yếu là viêm cầu thận mạn, xơ dầy và thoái hóa màng đáy của mao mạch cầu thận, và thận hư nhiễm mỡ, tổn thương biểu mô màng đáy cầu thận.

- Nguyên nhân thứ phát, gồm nhiều bệnh:

+ Các bệnh hệ thống cơ lupus ban đỏ, viêm đa khớp, viêm mạch máu do miễn dịch.

+ Các bệnh chuyển hóa có đái tháo đường, amylose, suy giáp.

+ Các bệnh nhiễm trùng, nhiễm khuẩn như nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng các loại.

+ Các bệnh nhiễm độc do thuốc như muối vàng, kim loại nặng, các thuốc kháng viêm không steroid.

+ Các bệnh ung thư như Hodgkin, các bệnh bạch cầu lympho, các khối u rắn.

+ Các bệnh thải ghép cơ quan, bệnh huyết thanh...

2. Triệu chứng

Thể hiện hội chứng lâm sàng và sinh hóa

- Về lâm sàng: Phù, phù trắng, phù mềm, cả thể tràn dịch màng phổi và cổ trướng.

- Về sinh hóa: Protein niệu trên 3,5g/24 giờ; Albumin máu dưới 30g/l; Protein máu dưới 60g/l; Lipid máu trên 900mg%; Cholesterol máu trên 250mg%; có hạt máu trong nước tiểu, Na, Ca²+ máu giảm cùng tiểu cầu và fibrinogen.

3. Các xét nghiệm cần làm

- Xét nghiệm nước tiểu.

Xét nghiệm: Cặn hồng cầu, bạch cầu máu, protid máu, lipid máu, cholesterol, ure và creatinin máu, các yếu tố đông máu.

4. Điều trị

- Hạn chế muối và nước, tăng lượng protid trong khẩu phần ăn và vệ sinh thân thể cho chu đáo, sạch sẽ.

- Dùng Prednisolon (hoặc loại tương đương): 2mg/kg/ngày uống liều 1 lần, hoặc chia ra làm 3; sáng 1/2, trưa và chiều tối 1/4. Uống liên tục như vậy trong 4 tuần, sau đó dùng liều duy trì 1mg/kg/ngày x 5 ngày rồi nghi 2 ngày hoặc uống cách nhật 2mg/kg/lần thời gian kéo dài 8 tuần. Nếu sau 8 tuần mà bệnh nhân không thuyên giảm thì coi như kháng thuốc.

- Nếu bệnh là thể phụ thuộc (tái phát dưới 3 tháng) thì ngừng hoặc giảm liều Prednisolon.

- Nếu là thận hư đơn thuần, phối hợp với Levamisol 2,5ng/kg x 2 lầm mỗi tuần 9 tháng, hoặc thuốc ức chế tế bào. Cyclophosphamid (Endoxan) 2-3mg/kg/ngày x 3-6 tháng tùy từng trường hợp.

- Hypothiazid 1mg/kg/ngày hoặc Furosemid (Lasix, Lasilix, Trofurit) 1-2mg/kg/ngày uống hoặc tiêm tĩnh mạch. Nên dùng ngắt quãng 3-5 ngày 1 đợt khi bệnh nhân bị phù hoặc đang dùng Prednisolon liều cao.

- Vitamin A, D: 2-3 viên/ngày.

- Vitamin nhóm B, C: 2-3 viên/ngày. Calci clorid 10% hoặc cốm canxi D, Kali Clorid 10% x 10ml/ngày. Các thuốc này có tác dụng hỗ trợ trong giai đoạn điều trị bằng Prednisolon. Theo sách “Hướng dẫn thực hành điều trị” (HDTHĐT)

B. Y HỌC CỔ TRUYỀN

1. Nguyên nhân

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới hội chứng thận hư (bệnh thận)

- Ứ nước thận.

- Viêm cầu thận.

- U tuyến thượng thận,

- Thận mất chức năng lọc thải độc tố, giữ dưỡng chất dẫn đến bị phù thũng, huyết áp tăng cao, thiếu máu, bạch cầu tăng.

2. Điều trị

2.1. Nguyên tắc điều trị

Điều trị bệnh thận hư bằng YHCT theo nguyên tắc chung là:

- Kết hợp chặt chẽ giữa dùng thuốc với tập luyện dưỡng sinh và ăn uống hợp lý để nâng cao sức đề kháng.

- Dùng các phép như lợi niệu, trục thủy, chống viêm nhiễm, hạ huyết áp, bồ nguyên khí, dưỡng thận, an thần.

2.2. Biện chứng luận trị

Y học cổ truyền chia bệnh thận hư làm 2 giai đoạn cấp tính và mạn tính. Tùy thể, tùy giai đoạn cấp hay mạn mà dùng bài thuốc cho thích hợp.

2.2.1. Giai đoạn cấp tính

a. Phong nhiệt nhiễu lạc

- Triệu chứng: Nóng, không mồ hôi, hoặc mồ hôi ra khó, hơi sợ phong hàn, đau đầu, khát, ho khạc, đau họng, đầu lưỡi đỏ, rêu lưỡi trắng hoặc vàng, mạch phù sác.

- Phép trị: Sơ phong, thanh nhiệt, lương huyết, chỉ huyết

- Bài thuốc: NGÂN KIỀU TÁN GIA GIẢM

Tổng lượng: 84g

Sắc kỹ với 750 ml nước, còn 250ml nước thuốc chia uống 3 lần trong ngày, sau khi ăn 30 phút.

b. Hạ tiêu thấp nhiệt

- Triệu chứng: Nước tiểu ít, có máu, khát nước, mặt đỏ, loét miệng lưỡi, bồn chồn, khó ngủ, rêu vàng, mạch sác.

- Phép trị: Thanh nhiệt lợi thấp, lương huyết, chỉ huyết. -

- Bài thuốc: TIÊU KÉ ÂM TỬ GIA VỊ

Tổng lượng: 154g.

Sắc kỹ với 750ml nước, còn 250ml nước thuốc chia uống 3 lần trong ngày, sau khi ăn 30 phút.

c. Tâm hỏa cang thịnh

- Triệu chứng: Ngũ chí bị uất quá mức, hoặc lục dâm truyền vào lý hóa hỏa, ăn cay nóng nhiều, hoặc uống nhiều thuốc nóng, dương nhiệt thịnh ở trong gây ra: miệng lưỡi mọc mụn, ngực tức, tâm phiền nhiệt, nóng nảy, khát nước mất ngủ, tiểu tiện ít, khó đi, thậm chí sèn đỏ (do nhiệt di xuống tiểu trường gây niệu huyết)

- Phép trị: Thanh tâm hỏa, lương huyết, chỉ huyết.

- Bài thuốc: ĐẠO XÍCH TÁN GIA VỊ

Tổng lượng: 106 g

30 phút. Sắc kỹ với 750ml nước, còn 250ml nước thuốc chia uống 3 lần trong ngày, sau khi ăn 30 phút.

2.2.2. Giai đoạn mạn tính tiềm ẩn

a. Âm hư hỏa vượng

- Triệu chứng: Âm hư dương lấn, thủy suy hỏa bốc: hoa mắt chóng mặt, ù tai, răng lung lay, miệng khô, họng ráo, háo khát, ngũ tâm phiền nhiệt, ra mồ hôi trộm, di tinh, người gầy đen, thổ huyết, nục huyết chất lưỡi đỏ, mạch tế sác hoặc hồng sác.

- Phép trị: Tư dưỡng can thận, lương huyết, chỉ huyết.

- Bài thuốc: TRI BÁ ĐỊA HOÀNG THANG GIA VỊ

Tổng lượng: 136 g

Sắc kỹ với 750ml nước, còn 250ml nước thuốc chia uống 3 lần trong ngày, sau khi ăn 30 phút.

b. Khí bất nhiếp huyết

- Triệu chứng: Tỳ khí suy yếu: Hồi hộp, ăn ngủ kém, hay quên, mệt mỏi, đoản hơi, sắc mặt nhợt, tiệt huyết, nục huyết, phụ nữ kinh nguyệt quá nhiều, băng lậu...

- Phép trị: Ích khí, nhiếp huyết.

- Bài thuốc: QUY TỲ THANG GIA GIẢM

Tổng lượng: 126 g

Sắc kỹ với 750ml nước, còn 250ml nước thuốc chia uống 3 lần trong ngày, sau khi ăn 30 phút.

c. Khí trệ huyết ứ

- Triệu chứng: Tinh thần mệt mỏi, sắc mặt vàng xạm, yếu liệt, chất lưỡi xạm nhợt hoặc cá điểm ứ huyết, mạch tế nhược hoặc tế sáp hoặc hư đại, huyết áp thường không cao hoặc hơi cao.

- Phép trị: Ích khí, hoạt huyết.

- Bài thuốc: BỔ DƯƠNG HOÀN NGŨ HOÀN NGŨ THANG GIA GIẢM

Tổng lượng: 140g

Sắc kỹ với 750ml nước, còn 250ml nước thuốc chia uống 3 lần trong ngày, sau khi ăn 30 phút.

2.3. Lưu ý

- Tuân thủ chế độ ăn hạn chế muối, nghiêm ngặt kiểm soát, điều trị triệu chứng phù thũng.

- Đây là bệnh khó chữa, tốt nhất nên đến cơ sở y tế chuyên khoa khám để được tư vấn và điều trị.