Người dân vùng núi Thái Nguyên chủ động chăm sóc sức khỏe: Thay đổi từ nhận thức đến hành vi

Đoàn công tác ngành Y tế Thái Nguyên kiểm tra, động viên người dân tham gia tiêm chủng và khám sàng lọc tại trạm y tế tuyến xã.

Thay đổi từ nhận thức đến hành động

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, tỉnh Thái Nguyên đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực. Những thay đổi tích cực bắt đầu từ việc nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe, lan tỏa đến từng bản làng.

Chị Dương Thị Nhiêm, một người dân ở xóm Trung Sơn, xã Thần Sa, chia sẻ: Trước đây, phụ nữ mang thai trong bản hiếm khi đi khám thai, sinh con tại nhà là chuyện thường tình. Nhưng giờ đây, mọi người đã quen với việc đến trạm y tế để khám thai định kỳ, sinh con dưới sự hỗ trợ của cán bộ y tế. Điều này vừa an toàn lại tạo cảm giác yên tâm hơn nhiều.

Cán bộ y tế đến tận nhà hướng dẫn biện pháp chăm sóc con và mẹ sau sinh cho người dân ở thôn Khau Ca, xã Cẩm Giàng (sáp nhập các xã Sỹ Bình, Vũ Muộn và Cao Sơn tỉnh Bắc Kạn cũ).

Những thay đổi này không phải tự nhiên mà có. Kể từ năm 2021, Dự án 7 “Chăm sóc sức khỏe nhân dân, nâng cao thể trạng, tầm vóc người dân tộc thiểu số; phòng, chống suy dinh dưỡng trẻ em” được triển khai trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Dự án chú trọng thay đổi thói quen, nhận thức, hành vi và nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Những kết quả đáng khích lệ

Trong năm 2024, tỉnh Thái Nguyên được cấp hơn 300 triệu đồng để triển khai các hoạt động khám sàng lọc sức khỏe cho người cao tuổi, tư vấn chăm sóc sức khỏe sinh sản, truyền thông dinh dưỡng và hướng dẫn chế biến thực phẩm tại các thôn bản có tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng cao. Song song với đó, ngành Y tế đã thực hiện chiến dịch truyền thông lồng ghép khám sàng lọc một số bệnh thường gặp, giúp người dân phát hiện sớm bệnh lý, từ đó điều trị kịp thời và giảm gánh nặng bệnh tật.

Theo Bác sĩ Hà Văn Rã, Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Võ Nhai, Dự án 7 không chỉ giúp đội ngũ y tế cơ sở được đào tạo bài bản về tư vấn dinh dưỡng và sức khỏe sinh sản, mà còn tạo niềm tin vững chắc trong cộng đồng. “Trước đây bà con ngại đến trạm y tế, nhưng giờ họ chủ động đến khám, hỏi bác sĩ, chia sẻ cả những chuyện tưởng chừng nhỏ nhặt như cách nấu cháo cho trẻ hay giữ vệ sinh nguồn nước”, ông nói.

Trạm Y tế Bộc Bố, xã Bằng Thành tổ chức cho trẻ dưới 60 tháng tuổi uống vitamin A.

Hiệu quả của các chương trình đã được thể hiện qua những con số đầy khích lệ.

• Tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng thể nhẹ cân ở vùng dân tộc thiểu số giảm từ 15,1% năm 2022 xuống còn 9,9%.

• Tỷ lệ trẻ được tiêm chủng đầy đủ 8 bệnh truyền nhiễm đạt trên 95%.

• Hơn 96% hộ dân đã sử dụng nước hợp vệ sinh.

• Đặc biệt, 100% hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số vùng khó được cấp thẻ BHYT.

• 48 mô hình chăm sóc dinh dưỡng trong 1.000 ngày đầu đời được xây dựng và duy trì tại các xã vùng dân tộc thiểu số.

Những con số ấy cho thấy nỗ lực nâng cao sức khỏe cho vùng đồng bào dân tộc đang mang lại hiệu quả rõ rệt, bền vững.

Bà con dân tộc thiểu số được hướng dẫn chế biến bữa ăn dinh dưỡng cho trẻ tại buổi truyền thông thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia.

Bước tiến bền vững cho sức khỏe đồng bào vùng núi

Để tạo nên những chuyển biến sâu rộng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Thái Nguyên đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Chỉ trong giai đoạn 2021–2024, toàn tỉnh đã tổ chức hơn 50 buổi truyền thông thu hút gần 4.000 lượt người tham dự, 12 lớp tập huấn cấp tỉnh cho khoảng 730 cán bộ y tế và 130 buổi hướng dẫn chế biến thực phẩm, chăm sóc bà mẹ – trẻ em ngay tại thôn bản.

Những buổi truyền thông không đơn thuần là phổ biến kiến thức, mà còn tạo cơ hội đối thoại giữa người dân và cán bộ y tế, giúp tri thức khoa học đến gần hơn với đời sống thực tế nơi vùng cao.

Nguồn kinh phí 79 tỷ đồng của Dự án 7 được phân bổ hợp lý cho ba trụ cột:

(1) nâng cao chất lượng dân số;

(2) chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng bà mẹ, trẻ em;

(3) nâng cao tầm vóc, thể lực người dân tộc thiểu số.

Nhờ đó, 99% phụ nữ mang thai ở vùng khó khăn đã được bổ sung đa vi chất từ khi phát hiện thai; 98,5% phụ nữ sinh con tại cơ sở y tế hoặc có cán bộ chuyên môn hỗ trợ; và 100% trẻ suy dinh dưỡng được tư vấn, theo dõi kịp thời, không để trẻ em nào bị bỏ lại phía sau.

Các bác sĩ khám, chữa bệnh cấp thuốc miễn phí cho người dân.

Chăm sóc sức khỏe 1.000 ngày đầu đời – Chìa khóa thay đổi tương lai

Thái Nguyên đặc biệt chú trọng giai đoạn 1.000 ngày đầu đời – giai đoạn “vàng” quyết định thể lực và trí tuệ trẻ nhỏ. Nhiều xã vùng sâu, vùng xa đã duy trì các buổi hướng dẫn chế biến món ăn dinh dưỡng ngay tại trạm y tế và trường học.

Không ít bà mẹ dân tộc Mông, Dao, Tày, Nùng lần đầu tiên biết cách nấu bột, cháo đủ 4 nhóm chất; biết rằng dầu ăn, thịt, rau xanh đều quan trọng trong khẩu phần của trẻ. Những kiến thức tưởng chừng đơn giản ấy lại là nền tảng giúp cải thiện sức khỏe thế hệ mới ở vùng núi.

Chăm sóc người cao tuổi – Quan tâm từ những điều thiết thực

Không chỉ trẻ nhỏ, người cao tuổi cũng được chăm sóc chu đáo. Năm 2024, 780 cụ trên 80 tuổi đã được khám và tư vấn miễn phí. 18 buổi nói chuyện chuyên đề thu hút hơn 1.000 người tham dự, cung cấp kiến thức về dinh dưỡng, vận động phù hợp và phòng tránh bệnh mạn tính.

Sự quan tâm này góp phần giúp người cao tuổi chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe, giảm gánh nặng bệnh tật cho gia đình và xã hội.

Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại xã Cẩm Giàng.

Truyền thông thay đổi hành vi – “Cầu nối” giữa chính sách và cuộc sống

Công tác truyền thông được triển khai theo nhiều hình thức: phát hành hàng nghìn tờ rơi, standee, băng rôn về tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia), chăm sóc sức khỏe bà mẹ – trẻ em.

Đài Phát thanh – Truyền hình Thái Nguyên xây dựng chuyên mục tiếng dân tộc, đưa thông điệp “Khỏe để phát triển” đến đúng đối tượng, đúng ngôn ngữ, dễ tiếp nhận.

Nhờ những cách làm phù hợp, người dân đã dần thay đổi thói quen: chủ động đi khám định kỳ, tiêm chủng đầy đủ cho trẻ, giữ gìn vệ sinh môi trường và nguồn nước. Các cộng tác viên dân số, y tế thôn bản trở thành những “cầu nối mềm” quan trọng, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ y tế một cách gần gũi, hiệu quả.

Sau gần 4 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021–2025, bức tranh y tế vùng dân tộc thiểu số ở Thái Nguyên đã có chuyển biến rõ rệt. Từ nhận thức đến hành vi, từ cộng đồng đến chính quyền, mọi nỗ lực đều hướng tới mục tiêu chung: “Sức khỏe cho mọi người – Không ai bị bỏ lại phía sau”.

Ngành Y tế tỉnh tiếp tục:

• Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất trạm y tế cơ sở.

• Bổ sung trang thiết bị thiết yếu cho tuyến xã, thôn bản.

• Đào tạo nhân lực y tế cơ sở.

• Huy động doanh nghiệp, nhà hảo tâm tặng thẻ BHYT cho hộ khó khăn, mở rộng độ bao phủ an sinh y tế.

Nhân viên y tế khám sàng lọc cho người cao tuổi trong hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng thuộc Dự án 7.

Trong thời gian tới, Thái Nguyên đặt mục tiêu nhân rộng mô hình chăm sóc sức khỏe cộng đồng, tăng cường truyền thông thay đổi hành vi và đẩy mạnh phối hợp liên ngành trong triển khai chính sách dân số, y tế và dinh dưỡng.

Trên những con đường dẫn về bản làng Thần Sa, Sảng Mộc hay Phú Thượng, tiếng loa tuyên truyền về tiêm chủng, chăm sóc trẻ em vang lên mỗi sáng. Những chuyến xe y tế lại vượt núi, mang theo không chỉ thuốc men mà còn là niềm tin, tri thức và hy vọng về một cộng đồng khỏe mạnh hơn. Đó chính là hành trình của Thái Nguyên – bền bỉ, nhân văn và đầy quyết tâm – để chăm lo sức khỏe cho mọi người dân vùng cao./.