Siết chặt các quy định về thuốc lá, không để khoảng trống bảo vệ giới trẻ

Quốc hội thảo luận tại hội trường, chiều 9/11/2026. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Chiều 9/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Không để quy định pháp luật đi sau sự biến đổi của sản phẩm thuốc lá

Phát biểu góp ý cho dự thảo luật, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) cho rằng dự thảo Luật vẫn còn những kẽ hở trong quy định cấm các sản phẩm thuốc lá mới. Theo đại biểu, việc tiếp cận theo danh mục chất có thể không theo kịp sự thay đổi nhanh chóng về thành phần, công thức của các sản phẩm trên thị trường.

Dự thảo bổ sung quy định về “chất, nguyên liệu thay thế khác” và giao Chính phủ căn cứ tình hình thực tế để quy định. Tuy nhiên, báo cáo tiếp thu của Bộ Y tế thừa nhận các chất này được phối trộn, thay đổi nhanh chóng theo thị hiếu thị trường, trong khi cơ quan chức năng chưa xác định được đầy đủ đó là những chất gì.

Đại biểu dẫn thực tế các đối tượng có thể dán nhãn “0% nicotine”, khiến cơ quan chức năng phải giám định từng sản phẩm mới xác định được thành phần. Những đường dây buôn bán dung dịch thuốc lá điện tử pha trộn etomidate, ketamine bị triệt phá tại Thành phố Hồ Chí Minh giữa năm nay với hơn 100 bị can cũng cho thấy sản phẩm gây nguy hại không nhất thiết phải chứa nicotine.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định ngay trong Luật theo công năng: mọi dung dịch, chất được sử dụng cho thiết bị hóa hơi, làm nóng để người sử dụng hít vào, dù có hay không chứa nicotine, đều thuộc diện nguyên liệu thuốc lá bị cấm.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ tổng sản lượng thuốc lá được phép hằng năm không vượt quá sản lượng của năm liền kề trước đó, thay vì chỉ giao lộ trình giảm sản lượng theo “tình hình thực tế”. Theo đại biểu, thiệt hại do thuốc lá gây ra năm 2022 lên tới 108,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP và gấp khoảng 6 lần số thu ngân sách bình quân của toàn ngành thuốc lá.

Ở góc độ hoàn thiện kỹ thuật lập pháp, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) đề nghị làm rõ giới hạn ngoại lệ đối với giao dịch thuốc lá trên môi trường điện tử tại khoản 9 Điều 9 của dự thảo.

Đại biểu đồng tình với việc cho phép các chủ thể kinh doanh hợp pháp sử dụng phương tiện điện tử để giao kết, thực hiện hợp đồng trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, nếu mục tiêu chỉ là bảo đảm giao dịch hợp pháp giữa các chủ thể kinh doanh, quy định cần thể hiện rõ giới hạn này.

Đại biểu đề nghị làm rõ tư cách của các bên, nhất là bên nước ngoài, tránh cách hiểu ngoại lệ bao gồm cả bán lẻ thuốc lá trực tuyến cho người tiêu dùng. Việc xác thực chủ thể và kiểm tra phạm vi giao dịch có thể giao Chính phủ quy định phù hợp với pháp luật liên quan.

Đề xuất nâng tuổi mua thuốc lá lên 21, cấm thuốc lá theo thế hệ

Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là việc bảo vệ thanh niên trước nguy cơ tiếp cận và nghiện thuốc lá.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn thành phố Đà Nẵng) đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21 theo lộ trình. Đại biểu cho rằng nhiều người bắt đầu hút thuốc từ những năm 18-20 tuổi, khi rời gia đình đi học, đi làm và có môi trường sống mới.

Theo đại biểu, nhiều bậc cha mẹ không khỏi bất lực khi chứng kiến con vừa tròn 18 tuổi đã cầm điếu thuốc trên tay. Sự bất lực không chỉ vì con đã xa nhà, khó được nhắc nhở, mà còn bởi một khi đã nghiện, việc cai thuốc có thể phải trải qua nhiều lần mới thành công. Trong khi đó, pháp luật hiện hành cho phép người đủ 18 tuổi mua thuốc lá.

“Những điều trước, cha mẹ khó thay đổi được. Điều cuối cùng thì Quốc hội có thể thay đổi, ngay trong dự án Luật này”, đại biểu nói.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn thành phố Đà Nẵng).

Đại biểu cho biết Bộ Y tế giải trình đề xuất nâng độ tuổi mua thuốc lá cần tiếp tục nghiên cứu mô hình khoa học, kinh nghiệm quốc tế, đánh giá tác động và lấy ý kiến đối tượng chịu ảnh hưởng. Tuy nhiên, theo đại biểu, những nội dung này đã được Bộ Y tế nghiên cứu trong Báo cáo số 852 tháng 5/2026, khi đánh giá chính sách cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá.

Đây là chính sách cấm theo thế hệ, có phạm vi mạnh hơn đề xuất nâng độ tuổi lên 21. Theo đại biểu Bùi Văn Dũng, chính sách này đã được đưa vào Tờ trình số 856 của Bộ Y tế ngày 20/5/2026 và nhận được sự đồng ý của 20/23 thành viên Chính phủ. Báo cáo đánh giá tác động số 852 cùng ngày xác định đây là “phương án tối ưu”, với chi phí “hoàn toàn có thể quản lý”.

Đại biểu Bùi Văn Dũng cho biết mô hình dự báo trên dân số Việt Nam cho thấy, nếu chính sách được tuân thủ tốt, đến năm 2045 sẽ có khoảng 3,07 triệu nam giới không rơi vào tình trạng nghiện thuốc lá; tỷ lệ hút thuốc ở nam giới giảm còn khoảng 21%, sớm hơn 22 năm so với kịch bản giữ nguyên quy định.

Đại biểu đề nghị lựa chọn phương án cấm theo thế hệ, bổ sung vào Điều 9 quy định cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau; đồng thời cấm nhóm đối tượng này mua và sử dụng thuốc lá. Đại biểu đề xuất chính sách có hiệu lực từ ngày 1/1/2028.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Hải Long đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 theo lộ trình 19, 20 và 21 tuổi, bắt đầu từ năm 2028. Đại biểu cũng kiến nghị đưa 2 phương án về độ tuổi được mua thuốc lá ra biểu quyết tại Quốc hội, trong đó phương án 21 tuổi là phương án 1.

Làm rõ phạm vi cấm và ngoại lệ để bảo đảm khả thi

Bên cạnh các đề xuất siết chặt kiểm soát thuốc lá, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga lưu ý dự thảo cần làm rõ hơn nội hàm của đối tượng bị cấm và bảo đảm đồng bộ giữa các quy định.

Cụ thể, tại điểm d khoản 1 và khoản 2 Điều 9, dự thảo bổ sung quy định cấm đối với “sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng”. Theo đại biểu, dự thảo đã có định nghĩa thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Điều 2, đồng thời quy định riêng về sản phẩm mô phỏng hình thức tại Điều 9. Vì vậy, cần làm rõ nhóm sản phẩm mới được bổ sung gồm những đối tượng nào, được nhận diện bằng dấu hiệu gì và khác với các nhóm đã quy định ra sao.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng).

Đại biểu đề nghị Luật xác định những dấu hiệu pháp lý cơ bản, còn tiêu chí kỹ thuật và phương pháp nhận diện cụ thể giao Chính phủ quy định. Đồng thời, cần phân biệt sản phẩm có chức năng sử dụng như thuốc lá điện tử với sản phẩm mô phỏng hình thức thuốc lá để có căn cứ áp dụng thống nhất.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát ngoại lệ phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định. Theo đó, dự thảo đã bổ sung ngoại lệ đối với thiết bị, bộ phận chứa nguyên liệu và nguyên liệu, nhưng sản phẩm hoàn chỉnh chưa có dẫn chiếu ngoại lệ tương ứng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh cần tiếp tục hoàn thiện các quy định để phạm vi cấm và giới hạn ngoại lệ được xác định rõ ngay trong Luật, tạo cơ sở để người dân, doanh nghiệp tuân thủ và cơ quan thực thi áp dụng thống nhất.