Bắc Ninh: Phát hiện và Bảo tồn Thuyền cổ độc đáo - Nỗ lực của tỉnh để giữ gìn di sản

Hai chiếc thuyền cổ nằm trên dòng sông Dâu - một nhánh của sông Thiên Đức (sông Đuống) chảy sát bờ phía Tây của thành Luy Lâu ở khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh đang được khai quật khẩn cấp

Từ phát hiện tình cờ đến khai quật khẩn cấp

Tháng 1 năm 2025, ông Nguyễn Văn Chiến, trong quá trình cải tạo đất tại xứ đồng Cửa Nghè, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, đã tình cờ phát hiện dấu tích của thuyền cổ ở độ sâu 2m. Vị trí này nằm trên dòng sông Dâu cổ, một nhánh của sông Thiên Đức (sông Đuống), có vị trí địa lý quan trọng gần thành Luy Lâu.

Nhận thức được tầm quan trọng của phát hiện, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh đã nhanh chóng phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam để tiến hành khảo sát và đánh giá sơ bộ. Trên cơ sở báo cáo khảo sát, Sở đã trình UBND tỉnh Bắc Ninh đề nghị cho phép khai quật khẩn cấp di tích theo Luật Di sản văn hóa. Ngày 04/3/2025, UBND tỉnh Bắc Ninh đã ban hành Quyết định số 371/QĐ-UBND, cho phép Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Viện Khảo cổ học thực hiện khai quật khẩn cấp.

Kết quả khai quật, làm rõ giá trị độc đáo của thuyền cổ

Quá trình khai quật đã làm xuất lộ toàn bộ dấu tích của hai chiếc thuyền, giúp các nhà nghiên cứu có cái nhìn đầy đủ về quy mô, cấu trúc, vật liệu và kỹ thuật chế tạo.

Quy mô và Cấu trúc: Hai thuyền có kích thước tương tự nhau, dài khoảng 16,10m - 16,25m, rộng 1,95m - 2,20m. Cấu trúc thuyền khá phức tạp, với phần đầu và đuôi được kết nối chắc chắn, đáy thuyền được chế tác từ thân cây nguyên (độc mộc), thân thuyền được ghép từ nhiều tấm ván.

Kỹ thuật Chế tác: Thuyền được đóng bằng kỹ thuật truyền thống là đục thân cây độc mộc, ghép ván bằng mộng và chốt gỗ. Đặc biệt, kỹ thuật liên kết ở phần đầu và đuôi thuyền được các nhà nghiên cứu đánh giá là độc đáo, chưa từng thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.

Vật liệu: Thuyền được làm hoàn toàn bằng gỗ, không sử dụng kim loại, cho thấy sự tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc chế tác truyền thống.

Thuyền cổ nằm trên dòng sông Dâu - một nhánh của sông Thiên Đức (sông Đuống) chảy sát bờ phía Tây của thành Luy Lâu ở khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh đang được khai quật khẩn cấp

Đánh giá giá trị và niên đại qua ý kiến của các chuyên gia

Ngày 26/3/2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức Hội nghị đầu bờ với sự tham gia của nhiều chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực khảo cổ học, lịch sử, bảo tàng và quản lý di sản.

Tại hội nghị, các chuyên gia đã đánh giá cao giá trị độc đáo của thuyền cổ. Loại hình thuyền hai thân này có thể đã được sử dụng cho mục đích chở hàng hóa, du ngoạn hoặc đi biển. Tính độc đáo và duy nhất của thuyền thể hiện ở kỹ thuật chế tác và cấu trúc, đặc biệt là các mối nối bằng gỗ.

Về niên đại, theo các nhà khoa học thống nhất rằng cần chờ kết quả phân tích C14 để xác định chính xác. Tuy nhiên, dựa trên kỹ thuật chế tác, có ý kiến cho rằng thuyền có thể có niên đại sớm, có thể từ thời Lý (thế kỷ 11-14).

Phương án bảo tồn và phát huy giá trị, qua quan điểm của Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh.

Trước tầm quan trọng của di tích, việc bảo tồn và phát huy giá trị được đặt lên hàng đầu. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh đã đề xuất phương án bảo tồn tại chỗ, được cho là tối ưu nhất để bảo vệ di tích.

Phương án này bao gồm các bước cụ thể:

Bảo tồn tại chỗ: Sau khi kết thúc nghiên cứu và tư liệu hóa, di tích sẽ được bảo tồn bằng cách lấp cát và che phủ bằng vải địa kỹ thuật và vải bạt.

Quản lý và bảo vệ: Thiết lập hàng rào, biển báo, giám sát thường xuyên, chống xói lở và ô nhiễm môi trường.

Nghiên cứu và giáo dục: Đẩy mạnh nghiên cứu về di tích và không gian sông Dâu, tổ chức hội thảo khoa học quốc tế, xây dựng chương trình giáo dục và biên soạn tài liệu.

Phát triển du lịch văn hóa: Quy hoạch khu vực di tích thành điểm tham quan, thiết kế tour du lịch, tổ chức sự kiện văn hóa và phát triển sản phẩm du lịch.

Phát huy giá trị cộng đồng: Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn, nâng cao nhận thức và hỗ trợ sinh kế cho người dân địa phương.

Khoanh vùng bảo vệ: Phối hợp với các sở, ban, ngành và địa phương để xác định ranh giới, quy hoạch và thực hiện đền bù, thu hồi đất.

Thuyền cổ nằm trên dòng sông Dâu - một nhánh của sông Thiên Đức (sông Đuống) chảy sát bờ phía Tây của thành Luy Lâu ở khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh đang được khai quật khẩn cấp

Khẳng định giá tri của di sản và cam kết bảo tồn

Theo Báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh rằng, di tích thuyền cổ này có giá trị độc đáo không chỉ đối với Việt Nam mà còn mang ý nghĩa quốc tế. Việc bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị di tích là hết sức cấp thiết, góp phần quảng bá giá trị lịch sử văn hóa của tỉnh Bắc Ninh và của cả nước.

Với sự vào cuộc tích cực của các cấp chính quyền, cơ quan chuyên môn và cộng đồng, di tích thuyền cổ trên sông Dâu hứa hẹn sẽ trở thành một điểm sáng trên bản đồ di sản văn hóa Việt Nam.