Bài thuốc từ cây Bách Bộ: Vị thuốc quý trong Đông y trị ho và hen suyễn

Bài thuốc từ cây Bách Bộ

1. Giới thiệu về cây Bách Bộ

Tên gọi khác: Dây dẹt ác, dây bách bộ, cây bách hộ, cây bách bội.

Họ: Bách bộ (Stemonaceae).

Mô tả: Là cây dây leo sống lâu năm, thân nhỏ mềm, lá đơn hình tim hoặc bầu dục, hoa màu tím nhạt. Rễ củ phát triển thành nhiều củ nhỏ, là bộ phận chính được dùng làm thuốc.

Phân bố: Cây mọc hoang hoặc được trồng ở nhiều tỉnh miền núi nước ta như Lào Cai, Yên Bái, Hòa Bình, Thanh Hóa…

2. Thành phần hóa học chính

Alkaloid: Stemonine, tuberostemonine, stemonidine

Các hợp chất phenolic, tinh dầu tự nhiên

Một số acid hữu cơ và các nguyên tố vi lượng khác

Nhờ các hoạt chất này, Bách Bộ có tác dụng:

Trừ ho mạnh, giảm đau họng

Tiêu đờm, làm thông thoáng đường hô hấp

An thần nhẹ, hỗ trợ điều trị mất ngủ do ho kéo dài

Diệt ký sinh trùng: đặc biệt là trị chấy rận

3. Các bài thuốc dân gian từ cây Bách Bộ

a) Bài thuốc chữa ho, viêm phế quản

Nguyên liệu:

Rễ củ Bách Bộ 10g

Cam thảo 6g

Trần bì 8g

Hạnh nhân 6g

Cách dùng:

Sắc với 600ml nước còn 200ml, chia 2 lần uống trong ngày.

Uống liên tục 5–7 ngày sẽ thấy triệu chứng ho, đờm giảm rõ rệt.

b) Bài thuốc trị ho gió, ho khan lâu ngày

Nguyên liệu:

Rễ Bách Bộ tươi 30g

Mật ong nguyên chất 2 thìa

Cách dùng:

Bách Bộ giã nhỏ, ép lấy nước cốt.

Hòa nước cốt với mật ong, hấp cách thủy.

Uống 2–3 lần/ngày, mỗi lần 1 thìa cà phê.

c) Bài thuốc trị hen suyễn

Nguyên liệu:

Bách Bộ 12g

Ma hoàng 8g

Sinh khương 6g

Tô tử 6g

Bán hạ chế 10g

Cách dùng:

Sắc lấy nước uống hằng ngày.

Kiên trì dùng 2–3 tuần, hỗ trợ giảm cơn hen cấp và thở khò khè.

d) Bài thuốc chữa chấy rận

Nguyên liệu:

Rễ củ Bách Bộ 100g

Cách dùng:

Nấu nước đặc Bách Bộ, để nguội.

Dùng nước này gội đầu hoặc bôi lên vùng tóc có chấy rận.

Thực hiện 2–3 lần/tuần cho đến khi hết hẳn.

e) Bài thuốc chữa đau nhức, thấp khớp

Nguyên liệu:

Bách Bộ khô 20g

Độc hoạt 10g

Kê huyết đằng 10g

Cách dùng:

Sắc nước uống hàng ngày giúp hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp do phong thấp.

4. Cách chế biến và bảo quản Bách Bộ làm thuốc

Thu hái: Thu hoạch rễ củ vào mùa thu.

Chế biến:

Rửa sạch, thái lát mỏng, phơi hoặc sấy khô.

Có thể sao vàng hạ thổ để tăng công hiệu và bảo quản lâu hơn.

Bảo quản:

Để nơi khô ráo, tránh ẩm mốc. Nếu dùng lâu dài, nên bảo quản trong lọ kín.

5. Một số lưu ý khi dùng Bách Bộ

Liều lượng: Dùng từ 6–12g khô/ngày trong các bài thuốc sắc.

Tác dụng phụ: Nếu dùng quá liều có thể gây buồn nôn, chóng mặt, tiêu chảy nhẹ.

Chống chỉ định:

Phụ nữ có thai nên hạn chế dùng do Bách Bộ có tính hoạt huyết nhẹ.

Người có tỳ vị hư hàn (hay tiêu chảy do lạnh) cũng nên thận trọng.

Lưu ý: Tốt nhất nên tham khảo ý kiến thầy thuốc Đông y để được kê đơn phù hợp với thể trạng và bệnh lý.

Lưu ý:

Cây Bách Bộ là một vị thuốc tự nhiên an toàn, hiệu quả trong việc trị ho, tiêu đờm và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý khác. Việc sử dụng đúng cách, đúng liều lượng không chỉ giúp nâng cao sức khỏe mà còn tránh được các tác dụng phụ không mong muốn.