Bảo tồn và phát huy các giá trị tín ngưỡng: “Thờ Mẫu Tam Tứ phủ của người Việt” trong tình hình hiện nay.

Ảnh Đồng thầy Nguyễn Hà Dương Vân - Loan giá hầu thánh.

Bất kì một tín ngưỡng nào cũng đều bao hàm và mang yếu tố tâm linh, và tín ngưỡng “Thờ Mẫu Tam Tứ phủ của người Việt” cũng vậy, vai trò của tâm linh luôn xuyên suốt trong cả quá trình hình thành và phát triển. Yếu tố tâm linh được thể hiện một cách rõ nét nhất là các “Nghi thức thực hành tín ngưỡng” dân gian còn gọi là Hầu Đồng.

Hầu Đồng là nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu có tên khác là Hầu Bóng, nguồn gốc từ thời xa xưa xuất phát từ vùng Đồng Bằng Bắc Bộ. Thông thường sẽ có 36 giá hầu đồng, mỗi giá hầu sẽ được các Thanh Đồng hay Chân Đồng biểu diễn và truyền đạt về một huyền tích về một vị Thánh trong hệ thống Tín ngưỡng thờ Mẫu. Nghi lễ này được coi là một nghi lễ linh thiêng, nghệ thuật hóa nhờ vào việc tổng hợp hài hòa được rất nhiều yếu tố phụ trợ khác. Hoàn toàn không phải là mê tín dị đoan theo nhiều người tuyên truyền. Hầu Đồng bao gồm 36 giá hầu kết hợp từ câu chuyện, khăn áo, hát văn, âm nhạc để tăng lên tính nghệ thuật và tính thiêng của việc thực hành tín ngưỡng.

Gần đây trên mạng xã hội rộ lên việc một cô đồng trẻ tên D.N hầu các giá đồng lạ cho là Đức Tản Viên Sơn Thánh, một trong những vị tứ bất tử của Việt Nam.

Chia sẻ với PV: Ông Nguyễn Hà Dương Vân – Thành viên Nghiên cứu tín ngưỡng thờ Mẫu của Viện nghiên cứu văn hóa tín ngưỡng Việt Nam cho biết: “Hệ thống thờ Tứ Bất Tử gồm: Tản Viên Sơn Thánh, hay Sơn Tinh, là vị thần thờ chính tại núi Tản Viên (Ba Vì), núi tổ của các núi ở Hà Nội. Tản Viên tượng trưng cho ước vọng chinh phục tự nhiên, chiến thắng thiên tai. Phù Đổng Thiên Vương hay Thánh Gióng, tượng trưng cho tinh thần chống giặc ngoại xâm và sức mạnh tuổi trẻ. Chử Đồng Tử, còn được gọi là Chử Đạo Tổ; tượng trưng cho lòng hiếu nghĩa, tình yêu, hôn nhân và sự sung túc, giàu có. Công chúa Liễu Hạnh hay còn gọi Đức Thánh Mẫu tượng trưng cho cuộc sống tinh thần, đức hạnh, trí tuệ, sự thịnh vượng, thơ văn.”

Chúng ta nhận thấy rằng việc Thỉnh Mẫu Liễu hay Tam Tòa Đức Thánh Mẫu xong đó để hầu đức Tản Viên sơn thánh thì có phù hợp hay không? Nếu là biến tướng thì Ðiều này làm ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng đối với di sản tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ? Đồng ý với việc tự do tín ngưỡng, tự do tôn giáo nhưng việc lợi dụng tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ được công nhận để đồng hóa tín ngưỡng tứ bất tử một cánh bừa bãi dẫn đến việc làm biến tướng di sản một cách tiêu cực.

Tín ngưỡng thờ Mẫu được vun đắp từ lâu đời qua các thế hệ. Được Unesco công nhận là di sản cho đến ngày hôm nay luôn luôn được các cụ đồng là những Nghệ nhân Ưu tú, Nghệ nhân Nhân dân gìn giữ truyền dậy rất có chọn lọc, để có được như ngày hôm nay. Chỉ vì một số nhỏ không có đồng thầy dậy và bộc phát làm dị dạng đi tín ngưỡng

Thực hành Tín ngưỡng “Thờ Mẫu Tam Tứ phủ của người Việt” với hình thức sinh hoạt tín ngưỡng văn hoá tâm linh đặc thù, gắn liền với không ít những yếu tố nhạy cảm trừu tượng mang tính dân gian nhưng vẫn thấm nhuần tư tưởng triết học. Trong thực tế, bên cạnh những hoạt động tích cực của các vị Thanh Đồng vì mục đích bảo vệ, phát huy và trao truyền các giá trị văn hoá của tín ngưỡng thì đâu đó vẫn có những cá nhân có những tư tưởng, hành vi lệch lạc, thiếu hiểu biết, làm ảnh hưởng đế giá trị tâm linh, giá trị văn hoá của tín ngưỡng. Gây nên những hiểu nhầm, cái nhìn trái chiều một phía trong cộng đồng, gây bức xúc trong dư luận không những trong cộng đồng tín ngưỡng mà cả trong xã hội.

Việc chung tay đoàn kết lên án một số dị tín của cộng đồng là sự cần thiết trong việc Hoàng Dương Tín ngưỡng, củng cố niềm tin của nhân dân tới giá trị đẹp của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. Chỉ có cộng đồng thực hành di sản mới chủ động ngăn chặn những biến tướng, lệch lạc trong chính di sản đó.

Đặt ra vấn đề hiện nay là cần nhận diện quá trình thực hành tín ngưỡng một cách cụ thể, nâng cao hiểu biết chuyên môn, ý thức trách nhiệm chấp hành pháp luật... để định hướng và đưa ra một quy chuẩn mẫu trong thực hành tín ngưỡng, xây dựng thành văn bản có sự chọn lọc để mọi người hiểu và thực hành theo đúng nghi lễ cổ truyền, để trong thực hành nghi lễ, nhất là nghi lễ hầu đồng được đúng đắn, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của tín ngưỡng thờ Mẫu. Bên cạnh đó, các cấp có thẩm quyền ngăn chặn, xử lý kiên quyết đối với những trường hợp lợi dụng mê tín dị đoan, trục lợi cá nhân, làm mất đi giá trị nhân văn, nét đẹp văn hóa tâm linh của tín ngưỡng này