Béo phì: Nguy cơ cao gây bệnh tim mạch mà ít người để ý

Béo phì: Bệnh cần điều trị thay vì chỉ là yếu tố nguy cơ đi kèm

Tại Đại hội Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2026 được tổ chức mới đây, các chuyên gia đầu ngành tim mạch và các lĩnh vực liên quan đã thống nhất xây dựng một tài liệu chuyên môn đồng thuận về béo phì và bệnh tim mạch.

Tài liệu này đưa ra các khuyến nghị dựa trên bằng chứng khoa học nhằm thúc đẩy cách tiếp cận toàn diện trong dự phòng và quản lý hiệu quả bệnh lý tim mạch liên quan đến béo phì.

Theo GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, có rất nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch truyền thống và nguy cơ tim mạch mới nổi. Trong đó, những yếu tố nguy cơ được gọi là mới nổi, như stress, môi trường, ô nhiễm không khí…

Nguy cơ tim mạch truyền thống là tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, các yếu tố liên quan đến lối sống, vận động và một yếu tố nguy cơ hết sức quan trọng, chính là béo phì mà ít người để ý.

Béo phì là một bệnh mạn tính, đa hệ thống và có xu hướng tái phát. Mô mỡ dư thừa không chỉ là nơi tích trữ năng lượng, mà còn là cơ quan nội tiết hoạt động, góp phần khởi phát và thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và các bệnh tim mạch.

Tài liệu đồng thuận này tiếp cận thừa cân, béo phì theo mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe và cần được nhìn nhận là một điểm đích điều trị quan trọng trong dự phòng tim mạch, thay vì chỉ là yếu tố nguy cơ đi kèm.

Theo các chuyên gia, bệnh béo phì thúc đẩy các yếu tố nguy cơ tim mạch như đái tháo đường túyp 2, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hội chứng ngưng thở khi ngủ, bệnh thận mạn và bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa.

Bệnh béo phì còn trực tiếp góp phần gây ra bệnh tim mạch như suy tim, rung nhĩ, huyết khối tĩnh mạch, bệnh tim mạch do xơ vữa, và bệnh van tim.

Phòng bệnh béo phì: Can thiệp lối sống vẫn là nền tảng

Hiện nay, việc quản lý và điều trị bệnh béo phì ở bệnh nhân tim mạch là một hành trình dài hạn, đa mô thức.

Trong các phương pháp điều trị, can thiệp lối sống vẫn là phương pháp nền tảng. Thuốc có thể dùng từ đầu ở béo phì lâm sàng, kết hợp với can thiệp lối sống để mang lại hiệu quả giảm cân và bảo vệ tim mạch sớm hoặc cần giảm cân nhiều. Việc dùng thuốc phải theo chỉ định và giám sát của bác sĩ, người dân không tự điều trị.

Bệnh béo phì hiện được xem là một trong những thách thức sức khỏe cộng đồng lớn nhất của thế kỷ XXI, với tỉ lệ mắc tăng nhanh ở hầu hết các quốc gia.

Theo báo cáo của liên đoàn béo phì thế giới năm 2025, tỷ lệ người trưởng thành bị thừa cân và béo phì tăng từ khoảng 36% năm 2010 lên 40% vào năm 2015 và gần 48% vào năm 2022.

Nếu xu hướng hiện nay tiếp tục, đến năm 2030 sẽ có khoảng 3 tỷ người trưởng thành, tương đương khoảng 50% người trưởng thành trên toàn thế giới sống chung với tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Đáng chú ý, số người mắc béo phì (BMI ≥ 30 kg/m²) được dự báo sẽ vượt 1,1 tỷ người, trong đó khoảng 400 triệu người sẽ thuộc nhóm béo phì mức độ nặng (BMI ≥ 35 kg/m²), là nhóm cần đến các can thiệp y khoa chuyên sâu.

Sự phân bố béo phì không đồng đều giữa 2 giới. Trên phạm vi toàn cầu, tỷ lệ béo phì ở nữ giới cao hơn nam giới.

Tại Việt Nam, tỉ lệ thừa cân và béo phì vẫn ở mức thấp so với nhiều quốc gia và thấp hơn trung bình chung toàn thế giới. Theo các báo cáo, tỷ lệ béo phì ở người trưởng thành Việt Nam (BMI ≥ 25 kg/m2) (từ 18–69 tuổi) năm 2021 là 19,5%.

Tuy nhiên, Việt Nam thuộc nhóm các quốc gia có tốc độ gia tăng thừa cân và béo phì nhanh nhất thế giới, với mức tăng trung bình khoảng 3,8%/năm trong giai đoạn 2000-2016 và được dự báo tiếp tục tăng khoảng 4,0%/năm trong giai đoạn 2020-2035, trong đó tỉ lệ gia tăng béo phì ở giai đoạn này là 6,3%/năm.

Đến năm 2030, ước tính có 18,92 triệu người trưởng thành ở Việt Nam bị thừa cân - béo phì. Đáng chú ý, tỉ lệ thừa cân béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên cũng đang tăng rất nhanh.

Trong giai đoạn 2010-2025, tốc độ gia tăng tỷ lệ thừa cân và béo phì ở trẻ em từ 5-19 tuổi đạt trung bình 7,9% mỗi năm, thuộc nhóm cao nhất thế giới. Trong năm 2025, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở nhóm tuổi này lần lượt đạt 20,68% và 11,36%, tương ứng khoảng 4,8 triệu trẻ em và thanh thiếu niên từ 5-19 tuổi sống chung với tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Những số liệu này cho thấy, Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi dịch tễ dinh dưỡng mạnh mẽ, với gánh nặng thừa cân và béo phì gia tăng nhanh ở cả người trưởng thành và trẻ em, kéo theo nguy cơ gia tăng các bệnh không lây nhiễm và áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống y tế trong tương lai.