Khói thuốc lá âm thầm làm tổn thương phổi

Ông N.M.T., 67 tuổi, ở xã Phú Xuyên, Hà Nội, từng hút khoảng một bao thuốc mỗi ngày trong nhiều năm. Dù biết thuốc lá có hại, ông vẫn chưa quyết tâm cai thuốc khi sức khỏe chưa có biểu hiện bất thường. Chỉ đến khi đi khám và được chẩn đoán mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đồng thời được bác sĩ tư vấn về những tổn thương do khói thuốc gây ra, ông mới quyết tâm từ bỏ thuốc lá.

Trường hợp của ông T. không phải cá biệt. Thực tế tại các cơ sở y tế ghi nhận nhiều bệnh nhân mắc bệnh hô hấp mạn tính nhập viện khi bệnh đã tiến triển nặng, với các biểu hiện khó thở, suy hô hấp hoặc nhiễm trùng phổi. Không ít người có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào kéo dài nhiều năm.

Theo các bác sĩ, hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây COPD. Bệnh thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ ho, khạc đờm vào buổi sáng nên dễ chủ quan. Khi xuất hiện khó thở, chức năng phổi có thể đã suy giảm đáng kể. Ngay cả người đã bỏ thuốc từ nhiều năm trước vẫn có thể xuất hiện triệu chứng bệnh do những tổn thương tích lũy trong thời gian hút thuốc.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), thuốc lá gây hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, trong đó khoảng 1,3 triệu người tử vong do tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có nhiều chất độc hại và chất gây ung thư, có thể gây tổn thương tế bào, thúc đẩy phản ứng viêm, làm suy giảm chức năng phổi và ảnh hưởng đến hệ tim mạch.

WHO khẳng định không có hình thức sử dụng thuốc lá nào an toàn. Dù khác nhau về cơ chế hoạt động, thành phần hay mức độ phơi nhiễm hóa chất, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe.

BSCKI Vũ Đức Cường, Trưởng khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa Phú Xuyên (Hà Nội), cho biết phần lớn bệnh nhân COPD điều trị tại bệnh viện có liên quan đến việc tiếp xúc với khói thuốc. Không chỉ người trực tiếp hút thuốc, những người thường xuyên sống chung hoặc tiếp xúc với người hút thuốc lá, thuốc lào cũng có nguy cơ chịu ảnh hưởng từ khói thuốc thụ động.

Việc hít phải khói thuốc thụ động làm tăng nguy cơ mắc các bệnh hô hấp như hen suyễn, viêm phế quản, viêm phổi và các bệnh tim mạch như xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, đột quỵ. Trẻ em, phụ nữ mang thai và NCT là những nhóm đặc biệt dễ bị tổn thương. Trẻ em có nguy cơ cao mắc viêm phổi, viêm tai giữa, hen suyễn, viêm phế quản và suy giảm chức năng phổi. Phụ nữ mang thai tiếp xúc với khói thuốc có nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân và ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.

BSCKI Vũ Đức Cường khuyến cáo người đang hút thuốc lá, thuốc lào cần chủ động cai thuốc; những người chưa hút tuyệt đối không nên bắt đầu. Với người lệ thuộc nicotine, việc cai thuốc có thể gặp khó khăn, do đó cần xây dựng kế hoạch cụ thể, kiên trì thực hiện, tránh các yếu tố kích thích cơn thèm thuốc và tranh thủ sự hỗ trợ của gia đình. Khi cần thiết, người hút thuốc nên đến cơ sở y tế để được tư vấn biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Người hút thuốc lâu năm cần chú ý các dấu hiệu như ho kéo dài, khạc đờm dai dẳng, khó thở, tức ngực hoặc giảm khả năng gắng sức. Đây có thể là biểu hiện cảnh báo bệnh lý hô hấp, trong đó có COPD. Khi xuất hiện triệu chứng, cần đi khám sớm để được đánh giá chức năng hô hấp và điều trị phù hợp.

Đối với người đã mắc COPD, cai thuốc là yêu cầu quan trọng trong điều trị, giúp hạn chế tổn thương tiếp diễn và giảm nguy cơ các đợt cấp. Bên cạnh việc từ bỏ thuốc lá, mỗi gia đình cần xây dựng môi trường sống không khói thuốc, bảo vệ sức khỏe của những người xung quanh.