"Cần bảo vệ thanh thiếu niên Việt Nam khỏi các sản phẩm nicotine của hôm nay và mai sau"

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam phát biểu tại tọa đàm "Thế hệ người Việt trẻ khói không với thuốc lá". (Ảnh: WHO)

Trên toàn thế giới, các công ty thuốc lá và nicotine tiếp tục đưa ra những sản phẩm mới nhằm thu hút thế hệ người sử dụng tiếp theo. Bao bì bắt mắt, hương vị ngọt cùng các chiến dịch truyền thông xã hội tinh vi đang góp phần làm thay đổi cách thức sử dụng nicotine theo những hướng mà các cơ quan quản lý khó có thể ứng phó trong khuôn khổ pháp lý hiện hành.

Tin tốt là Việt Nam có thể hành động ngay từ bây giờ, trước khi các thế hệ sản phẩm mới này trở thành một vấn đề lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Trong quá trình Quốc hội xem xét sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đây là cơ hội để bảo đảm thanh thiếu niên không chỉ được bảo vệ khỏi các sản phẩm thuốc lá và nicotine hiện nay, mà Luật còn có khả năng “đón đầu tương lai”, bảo vệ họ trước nguy cơ từ những sản phẩm mới có thể xuất hiện trong thời gian tới.

Việt Nam đã thể hiện vai trò tiên phong thông qua việc cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Bước tiếp theo là bảo đảm Luật tiếp tục phát huy hiệu quả khi thị trường thay đổi.

Các sản phẩm mới nổi như túi ngậm nicotine (nicotine pouches), một nhóm sản phẩm đang ngày càng phổ biến tại nhiều quốc gia, cho thấy vì sao vấn đề này lại quan trọng. Túi ngậm nicotine có chứa nicotine, một chất có khả năng gây nghiện cao và có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ, đặc biệt ở thanh thiếu niên. Trên thế giới, những sản phẩm này thường được tiếp thị theo những cách thu hút giới trẻ, trong khi các quy định quản lý lại chưa theo kịp. Nghe có quen không?

Chúng ta đã chứng kiến mô hình tương tự khi thuốc lá điện tử lần đầu xuất hiện trên thị trường. Bài học ở đây không chỉ giới hạn ở bản thân túi ngậm nicotine. Điều quan trọng là phải bảo đảm rằng các sản phẩm mới không thể đi trước các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Các công ty thuốc lá và nicotine đã nhiều lần cho thấy họ có thể phát triển các sản phẩm mới nhanh đến mức nào để đi trước các cơ quan quản lý. Tuy nhiên, công nghệ mới không làm cho các sản phẩm thuốc lá hay nicotine trở nên an toàn; đổi mới cũng không nên trở thành con đường để né tránh các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Vì vậy, đề xuất sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ liên quan đến một sản phẩm đơn lẻ. Đây là cơ hội để xây dựng một khuôn khổ nhằm bảo vệ giới trẻ trước các sản phẩm nicotine hiện nay và trong tương lai, bằng cách khắc phục những lỗ hổng trong quy định quản lý, qua đó kiến tạo một tương lai khỏe mạnh hơn cho thế hệ mai sau.

Nếu Việt Nam muốn đi trước những biến đổi của thị trường nicotine, quá trình sửa đổi Luật cần tập trung vào bốn ưu tiên.

Thứ nhất, Luật sửa đổi cần được xây dựng để quản lý các sản phẩm nicotine mới nổi, chứ không chỉ những sản phẩm đã có trên thị trường.

Việt Nam đã thực hiện một bước đi quan trọng khi cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng thông qua Nghị quyết số 173/2024/NQ-QH15 của Quốc hội. Việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là cơ hội để vừa luật hóa lệnh cấm này, vừa bảo đảm phạm vi của lệnh cấm đủ rộng để bảo vệ trước những sản phẩm có thể xuất hiện trong tương lai.

Một đạo luật hiệu quả không nên đòi hỏi các nhà lập pháp phải sửa đổi Luật mỗi khi ngành công nghiệp phát triển một sản phẩm mới. Luật sửa đổi cần đưa ra các định nghĩa và nguyên tắc rõ ràng để bảo đảm các sản phẩm mới nổi được điều chỉnh phù hợp ngay từ đầu và không thể lợi dụng những kẽ hở ngoài ý muốn.

Ngành công nghiệp này đang tìm cách thử thách các giới hạn của quy định hiện hành. Ví dụ, gần đây, ngành công nghiệp này đã tạo ra các loại thuốc lá điện tử không chứa nicotine nhằm tìm cách né tránh các quy định đối với các sản phẩm có chứa nicotine. Nhưng chúng ta không nên bị đánh lừa. Các sản phẩm này có thể chứa các chất tương tự nicotine, có thể gây nghiện và tác hại tương tự, đồng thời tiềm ẩn các nguy cơ khác đối với sức khỏe.

Nếu thực sự nghiêm túc trong việc bảo vệ thanh thiếu niên, chúng ta không thể để những sản phẩm mới như vậy tránh được sự quản lý phù hợp. Luật cần bảo đảm thuốc lá điện tử không chứa nicotine cũng thuộc phạm vi cấm. Điều này sẽ góp phần hỗ trợ công tác thực thi và bảo đảm luật phù hợp chặt chẽ với Nghị quyết số 173/2024/NQ-QH15 của Quốc hội, trong đó cấm tất cả các loại thuốc lá điện tử.

Thứ hai, luật cũng có thể có những quy định mạnh mẽ hơn nhằm giảm mức độ hiện diện và sức hấp dẫn của các sản phẩm thuốc lá, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh của Việt Nam đã góp phần cứu sống nhiều người, nhưng sau hơn một thập kỷ, tác động của các cảnh báo này chắc chắn đã giảm đi. Cảnh báo có kích thước lớn hơn, với hình ảnh được cập nhật, sẽ giúp nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá, khuyến khích người đang sử dụng thuốc lá bỏ thuốc và ngăn ngừa việc bắt đầu sử dụng thuốc lá.

(Ảnh: MINH DUY)

Tương tự, việc trưng bày các sản phẩm thuốc lá tại điểm bán có thể được coi là hoạt động thông thường, nhưng trên thực tế đây là một hình thức quảng cáo. Mỗi hình thức trưng bày đều góp phần bình thường hóa việc hút thuốc khi khiến các sản phẩm thuốc lá trở thành một phần quen thuộc trong hoạt động mua sắm hằng ngày. Giảm việc trưng bày các sản phẩm này sẽ giúp giảm mức độ tiếp xúc của người dân với hoạt động tiếp thị, đặc biệt là ở những người trẻ tuổi, đồng thời giảm nguy cơ tái nghiện ở những người đã cai thuốc lá.

Thứ ba, luật sửa đổi có thể tăng cường hơn nữa việc bảo vệ người dân khỏi khói thuốc thụ động.

Không có mức độ phơi nhiễm nào với khói thuốc lá là an toàn. Mọi người đều có quyền được hít thở không khí trong lành, và không người lao động hay gia đình nào nên chịu sự phơi nhiễm với khói thuốc lá tại nơi họ làm việc hoặc sinh hoạt. Tăng cường các quy định về môi trường không khói thuốc sẽ giúp phòng ngừa bệnh tật, giảm chi phí chăm sóc sức khỏe và tạo ra môi trường lành mạnh hơn cho tất cả mọi người.

Thứ tư, các quy định pháp luật tốt chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai và thực thi tốt.

Việc cấp phép bán lẻ vẫn đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm tuân thủ, thực thi và trách nhiệm giải trình. Hệ thống cấp phép giúp các cơ quan chức năng giám sát hoạt động bán các sản phẩm thuốc lá, thực thi các quy định hạn chế và bảo đảm các nhà bán lẻ thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Do đó, việc duy trì một hệ thống cấp phép chặt chẽ là rất quan trọng. Đồng thời, việc duy trì đầu tư cho công tác thực thi, truyền thông giáo dục cộng đồng, giám sát tuân thủ và hỗ trợ cai nghiện thuốc lá cũng rất cần thiết. Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy các chính sách kiểm soát thuốc lá mang lại lợi ích lớn nhất khi được triển khai đầy đủ.

Việt Nam đã thể hiện vai trò tiên phong khi có hành động quyết liệt đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là cơ hội để phát huy thành công đó và xây dựng các biện pháp bảo vệ có thể tiếp tục phát huy hiệu quả khi thị trường thay đổi.

Vì vậy, chúng tôi khuyến khích các nhà lập pháp có cách tiếp cận tham vọng nhất có thể trong tất cả các lĩnh vực này. Bằng việc dự liệu các sản phẩm có thể xuất hiện trong tương lai, khắc phục các kẽ hở pháp lý, giảm mức độ tiếp xúc với hoạt động tiếp thị thuốc lá, tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, mở rộng môi trường không khói thuốc và tăng cường thực thi pháp luật, Quốc hội có thể góp phần bảo đảm trẻ em ngày nay không chỉ được bảo vệ trước những sản phẩm đang hiện hữu, mà còn trước những sản phẩm mà ngành công nghiệp có thể đưa ra thị trường trong tương lai.

Thời điểm tốt nhất để bảo vệ thanh thiếu niên trước thế hệ sản phẩm nicotine tiếp theo là trước khi các sản phẩm này xuất hiện trên thị trường. Đây chính là cơ hội để Việt Nam làm được điều đó.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam