Chương trình học bổng quốc gia L’Oréal - UNESCO: 16 năm bền bỉ vinh danh các nhà khoa học nữ xuất sắc

Khởi nguồn từ năm 2009 tại Việt Nam, Chương trình L'Oréal - UNESCO FWIS đã kiên định với sứ mệnh tìm kiếm, tôn vinh và tiếp sức cho những “viên ngọc quý” của khoa học đất nước. Trong suốt 16 năm qua, chương trình đã vinh danh 41 nhà khoa học nữ tài năng, với hàng loạt công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng cao và tầm vóc quốc tế.

Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, khẳng định: “Trong hơn một thập kỷ qua tại Việt Nam, UNESCO và L’Oréal đã luôn đồng hành, dựa trên một niềm tin chung: Khoa học là ngôn ngữ chung của nhân loại, là động lực quan trọng cho tiến bộ, và khoa học chỉ có thể phát huy tối đa tiềm năng khi phụ nữ được đại diện bình đẳng và trao quyền để dẫn dắt. Việc hỗ trợ phụ nữ trong khoa học không phải là một hành động mang tính biểu trưng mà là khoản đầu tư cho tương lai chung của tất cả chúng ta”.

“L’Oréal-UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học” kiên định với sứ mệnh tìm kiếm và tiếp sức cho những "viên ngọc" của khoa học Việt.

Sự kiện trao học bổng cấp quốc gia là một phần không thể thiếu trong Giải thưởng Khoa học Toàn cầu L'Oréal - UNESCO For Women in Science danh giá. Trên thế giới, giải thưởng đã vinh danh hơn 4.700 nhà khoa học, trong đó có 7 nữ khoa học gia tiếp tục được nhận giải Nobel trong lĩnh vực khoa học sau khi được L'Oréal - UNESCO công nhận. Những con số này khẳng định tầm quan trọng của chương trình không chỉ trong việc hỗ trợ tài chính mà còn là sự công nhận mang tính toàn cầu đối với tài năng khoa học nữ.

Ông Wagih Ahmed, Tổng Giám đốc L'Oréal Việt Nam, chia sẻ tại buổi lễ: “Thế giới cần khoa học và khoa học cần phụ nữ. Khi phụ nữ được trao cơ hội và sự hỗ trợ, họ có thể đạt được những thành tựu phi thường và tạo ra những thay đổi tích cực cho xã hội”.

Lễ trao học bổng quốc gia năm 2025 diễn ra tại Hà Nội đã vinh danh ba nữ khoa học gia, được lựa chọn kỹ lưỡng từ hơn 100 đề án khoa học. Các nghiên cứu được chọn đều có tính ứng dụng, tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của Việt Nam và thế giới.

Ba chủ nhân của học bổng năm 2025 được chọn lựa từ hơn 100 đề án khoa học

Đầu tiên là đề án “Lời giải cho nông nghiệp phát thải thấp: Biến đổi khí hậu đòi hỏi nông nghiệp phải thay đổi” của PGS. TS. Tô Thị Mai Hương. PGS.TS Hương theo đuổi hướng tiếp cận đột phá: dùng công nghệ chỉnh sửa gen chính xác (prime editing) để tăng biểu hiện một số mã gen đặc biệt bằng cách chèn các trình tự tăng cường phiên mã ngắn (STEs). Mục tiêu của chị là tối ưu phân bổ carbon trong cây lúa và giảm dịch tiết rễ. Điều này sẽ tác động tích cực tới hệ vi sinh vật vùng rễ, giúp cắt giảm phát thải mê-tan - loại khí nhà kính mạnh hình thành trong điều kiện kỵ khí ở ruộng lúa. Đây là bước tiến quan trọng để tạo ra giống lúa ưu tú: năng suất cao mà vẫn “nhẹ” khí nhà kính.

PGS. TS. Tô Thị Mai Hương với đề án “Lời giải cho nông nghiệp phát thải thấp: Biến đổi khí hậu đòi hỏi nông nghiệp phải thay đổi”

Đề án thứ hai là “Lời giải cho AI tiết kiệm năng lượng: Sự bùng nổ của AI đi kèm cơn khát điện năng khổng lồ” của PGS. TS. Phạm Kim Ngọc. PGS. TS. Phạm Kim Ngọc tập trung vào nghiên cứu kiến trúc tính toán trong bộ nhớ (In Memory Computing) để vượt “nút thắt cổ chai” von Neumann. Bằng việc phát triển memristor - thiết bị có khả năng lưu trữ trạng thái analog mô phỏng khớp thần kinh - đặc biệt là trở nhớ tự chỉnh lưu (SRM), nghiên cứu của chị bao quát từ vật liệu đến linh kiện và vi mạch. Đích đến là các hệ thống phần cứng AI tích hợp cao, xử lý song song hiệu quả và tiết kiệm năng lượng, tiến gần hơn với cơ chế học của não bộ con người.

Thứ ba là đề án “Lời giải cho bài toán lưu trữ năng lượng: Chuyển dịch năng lượng cần những viên pin tốt hơn” của TS. Lê Linh. TS. Lê Linh theo đuổi nghiên cứu đầy hứa hẹn của pin Lithium-lưu huỳnh (Li-S) với mục tiêu mật độ năng lượng khoảng 350 Wh/kg và vòng đời dài. Dự án thiết kế chất điện giải lỏng đa chức năng, phối hợp đồng dung môi và phụ gia để hạn chế dịch chuyển polysulfide, ổn định lithium kim loại, từ đó tăng dung lượng và độ bền chu kỳ. Nghiên cứu kết hợp thực nghiệm và mô phỏng này giúp làm rõ cơ chế cải thiện hiệu suất, đồng thời tối ưu điện cực và cấu trúc cell, đưa công nghệ Li-S tiến gần hơn tới ứng dụng đại trà.

Không chỉ dừng ở mục tiêu vinh danh nhà khoa học nữ tại Việt Nam, chương trình còn là bệ phóng để các nhà khoa học Việt Nam bước ra quốc tế và kết nối với giới khoa học thế giới. Những câu chuyện thành công của PGS. TS. Hồ Thị Thanh Vân và Nguyễn Thị Hiệp (Giải thưởng Quốc tế L’Oreal International Rising Talents năm 2022 và 2018) đã chứng minh rằng: Khi rào cản giới được gỡ bỏ, phụ nữ Việt Nam hoàn toàn có thể dẫn dắt những nghiên cứu tiên phong.

Lễ trao học bổng năm 2025 mở ra cơ hội tiếp tục hành trình nghiên cứu của các nhà khoa học. Từ cánh đồng lúa đến phòng thí nghiệm chip và cell pin, trí tuệ và đam mê của họ đang góp phần định hình một tương lai bền vững hơn cho Việt Nam và thế giới.