Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực lương y đáp ứng yêu cầu khám chữa bệnh cho nhân dân

Trong đó Viện Đông y lấy nhiệm vụ đào tạo bồi dưỡng, truyền nghề Lương y Lương y, Lương dược là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Bởi nền Đông y không những tồn tại bền vững trong nhân dân mà còn phát triển theo Lịch sử của dân tộc, nhằm chữa bệnh cứu người, chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân bằng Đông y, góp phần vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc và đã trở thành một bộ phận Di sản Văn hoá của dân tộc Việt Nam.

Từ thời xa xưa, các Nhà nho học đã học hỏi, nghiên cứu sách Hán văn, sách Y học, đúc kết kinh nghiệm, viết sách Chữ hán Để dạy học, gọi là Thầy đồ và sách thuốc để ứng dụng trong khám chữa bệnh, cứu nhân độ thế, đạt trình độ uyên thâm về Nho học, Y học và đã trở thành các Danh y, Thầy thuốc Đông y, Lương y giỏi cả về Y lý - Y đức - Y thuật - Y pháp và Y phong, thời kỳ này các Lương y hoạt động theo hướng tự phát, gia đình, dòng họ, truyền nghề cho con cháu các thế hệ mai sau. Có rất nhiều thế hệ các danh y nổi tiếng như: Nguyễn Minh Không (TK XI), Tuệ Tĩnh(TK XIV), Nguyễn Đại Năng (TK XV), Hoàng Đôn Hoà (TK XVI) vv… Đặc biệt là Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông - Lê Hữu Trác (TK XVIII), để lại cho thế hệ sau nhiều tác phẩm y học có giá trị, đã được Tổ chức UNESCO vinh danh là Danh nhân Văn hoá thế giới vào năm 2023.

Tuy nhiên, dù có lợi thế lớn và tự hào về các Danh y Việt Nam, lực lượng Lương y, Lương dược, các Ông lang, Bà mế hiện nay của Việt Nam, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề đáng lo ngại. Theo thống kê năm 2024 cả nước có gần 70 ngàn hội viên Đông y, trên 10 ngàn Phòng khám Chuyên khoa Đông y và Phòng chẩn trị Y học cổ truyền hoạt động khám bệnh, chữa bệnh. Song cũng chưa đáp ứng được nhu cầu khám chữa bệnh cho nhân dân.

Ngoài ra, bên cạnh việc thiếu hụt về nguồn nhân lực Lương y, Lương dược, trình độ chuyên môn, vẫn còn yếu về kỹ năng mềm, kỹ năng số, tư duy phản biện và khả năng thích ứng với môi trường ngày càng ô nhiễm và sự gia tăng của các bệnh mạn tính không lây nhiễm, bệnh lạ phát sinh. Đây là hệ quả của mô hình đào tạo Lương y, bồi dưỡng, giáo dục truyền nghề thiếu liên kết hiệu quả giữa đào tạo và nhu cầu khám chữa bệnh bằng Đông y, chưa đáp ứng kịp với sự phát triển của đất nước và đối phó với tình trạng bệnh mạn tính không lây nhiễm ngày càng gia tăng với nhiều lứa tuổi.

Trước bối cảnh đó, việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đông y, Giáo dục nghề nghiệp Đông y bằng truyền nghề là hết sức cần thiết và giữ được Di sản Văn hoá Đông y của Dân tộc Việt Nam.

Đất nước Việt Nam phát triển, đổi mới không thể thiếu được một phần đóng góp của lực lượng nhân lực Thầy thuốc Đông y thực sự chất lượng, không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm xã hội như trận chiến Covid-19 trong những năm gần đây. Việc đầu tư cơ sở đào tạo Lương y hôm nay chính là đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực Thầy thuốc Đông y cho tương lai, góp phần vào sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khoẻ cho nhân dân.

Thực trạng công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Lương y.

Những kết quả đã đạt được: Trong 79 năm xây dựng và phát triển Hội Đông y Việt Nam đã được các danh y tiền bối, các thế hệ Lãnh đạo Hội qua các thời kỳ đã đào tạo, bồi dưỡng, truyền nghề được rất nhiều Lương y, Lương dược đây là một số thành tựu đáng ghi nhận trong công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Thầy thuốc Đông y.

Từ năm 1992, Trung ương Hội Đông y Việt Nam do cố Lương y Nguyễn Đình Tích làm Chủ tịch Hội, đã tổ chức xây dựng Chương trình đào tạo Lương y chuyên sâu, đến năm 2018 đã mở được 32 lớp tại Trung ương Hội với số lượng trên 2.000 học viên. Tại các tỉnh thành phố đã kết hợp với Trung ương Hội Đông y Việt Nam mở các lớp Lương y tại địa phương để kịp thời đáp ứng nguồn nhân lực Thầy thuốc Đông y cho địa phương. Điều đáng nói là các Lương y giỏi, các Thầy thuốc Đông y, các nhà khoa học của Trung ương Hội đã biên dịch, biên soạn, biên tập, được Nhà xuất bản Y học in ấn và phát hành 12 cuốn sách y học để làm tài liệu giảng dạy Lương y và để các Thầy thuốc Đông y, Tây y nghiên cứu, học tập và ứng dụng trong lâm sàng để điều trị bệnh tật và nâng cao sức khoẻ cho nhân dân, đó là: 1) Cuốn Chẩn đoán học, 2) Bệnh học Ngoại Thương khoa, 3) Phương tễ học, 4) Bệnh học Ngũ quan, 5) Phương pháp bào chế, 6) Các bài thuốc cổ phương, 7) Bệnh học Nội khoa, 8) Các phương pháp trị liệu, 9) Bệnh học Phụ khoa, 10) Hán văn Đông dược, 11) Bệnh học Nhi khoa và 12) Cuốn Y tôn kim giám Nội khoa.

Bên cạnh đó, Tạp chí Đông y Việt Nam đã in ấn, phát hành cuốn Tạp chí Đông y Việt Nam, nội dung chính là chuyển tải kiến thức chuyên môn y học, dược học đến cho hội viên và đọc giả, từ số báo đầu tiên “Tạp chí Nho y” năm 1946 đến nay đã phát hành được 532 số báo, đây cũng là một tài liệu cần thiết cho hội viên Đông y.

Những khó khăn trong giai đoạn hiện nay

Mặc dù trong suất 79 năm qua, ngành Đông y đã không ngừng phát triển, đội ngũ Lương y, Lương dược ngày càng tăng thêm, mạng lưới khám bệnh, chữa bệnh bằng Đông y được tổ chức khắp mọi vùng miền, kể cả vùng sâu, vùng xa, với kiến thức nghề nghiệp, kỹ năng chuyên môn, Lương y có vai trò quan trọng và quyết định đối với hiệu quả của công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân bằng Đông y, đặc biệt là lực lượng Thầy thuốc Đông y đã góp phần to lớn vào công tác phòng, chống và điều trị hiệu quả các bệnh mạn tính bằng Đông y. Do vậy, việc đào tạo, giáo dục truyền nghề, bồi dưỡng chuyên môn đối với hội viên và những người ưa thích Đông y, là đáng quan tâm. Hiện nay tại các trường Đại học, Cao đẳng, Trung cấp y chưa có nơi nào có mã ngành để đào tạo Lương y, Lương dược để cung cấp nguồn nhân lực Y học cổ truyền. Do đó công tác đào tạo còn gặp không ít khó khăn, bất cập.

Do vậy, trong đào tạo, bồi dưỡng, giáo dục nghề nghiệp Đông y, việc truyền thụ kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp phải có Chương trình đào tạo cơ bản, được cấp có thẩm quyền phê duyệt và cho phép đào tạo.

Một số giải pháp và sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các ban, bộ, ngành và Trung ương Hội Đông y Việt Nam

Từ thực tế trên, Viện Đông y Việt Nam đã chủ động tổ chức xây dựng Chương trình đào tạo Lương y theo khung 10 Chương trình đào tạo tại thông tư số: 02/TT-BYT ngày 10/02/2023 của Bộ Y tế, làm cơ sở đề Nhà nước sát hạch cấp Giấy phép hành nghề cho hội viên.

Sự quan tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ: Ngày 03 tháng 11 năm 2022 Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã cấp Giấy Chứng nhận Đăng ký Hoạt động Khoa học và Công nghệ số đăng ký: A-2526 và qui định chức năng, nhiệm vụ đối với Viện Đông y Việt Nam, trong đó có nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng Lương y. Ngày 20 tháng 01 năm 2025 Bộ Lao Động thương binh và Xã Hội (nay là Bộ giáo dục và đào tạo) cơ quan chuyên ngành quản lý nhà nước về đào tạo đã có văn bản số 270/BLĐTBXH-TCGDNN về việc đào tạo thí điểm thường xuyên đặc thù truyền nghề Lương y, Lương dược của Viện Đông y Việt Nam.

Sự quan tâm của Bộ Y tế: Ngày 27 tháng 10 năm 2024, Cục Khoa học công nghệ và đào tạo - Bộ Y tế đã ban hành Công văn số: 2128/K2ĐT- ĐT về việc chương trình đào tạo thường xuyên đặc thù truyền nghề lương y, lương dược được xác định là chương trình đào tạo thường xuyên theo quy định tại điểm b, khoản 1 Điều 40 Luật giáo dục nghề nghiệp; Công văn số: 1912/K2ĐT-ĐT ngày 04/8/2025 của Cục Khoa học công nghệ và đào tạo - Bộ Y tế về công tác đào tạo thường xuyên đặc thù truyền nghề Lương y cho hội viên Hội Đông y Việt Nam; Thông báo của Bộ Y tế trên Cổng Thông tn Điện tử Bộ Y tế ngày 25/8/2025 về việc “Thông tin về cơ sở Đào tạo Lương y của Viện Đông y Việt Nam”.

Chương trình đào tạo Lương y

Chương trình đào tạo thường xuyên đặc thù truyền nghề Lương y dành cho hội viên Hội Đông y Việt Nam và những người yêu thích Đông y trong cả nước, được xây dựng gồm 3027 giờ học và thực hành với 10 học phần theo nội dung của Thông tư 02/2024-BYT.

Sau khi học xong chương trình đào tạo theo từng học phần và toàn bộ chương trình, người học sẽ có kiến thức, sự hiểu biết cơ bản, kỹ năng khám bệnh, chữa bệnh bằng các phương pháp Đông y; biết kết hợp kiến thức về Y học cổ truyền với Y học hiện đại để nâng cao khả năng khám bệnh, chữa bệnh và phòng bệnh bằng Y học cổ truyền.

Nội dung đào tạo gồm các phần chủ yếu sau:

Kiến thức cơ bản về: Lý luận YHCT, Giải phẫu, Sinh lý, Dược học cổ truyền, Phương tễ, Kinh dịch, Ngũ vận lục khí, Hán văn Đông y.

Khám, chẩn đoán và điều trị được một số chứng bệnh thông thường Nội khoa, Ngoại khoa, Nhi khoa, Phụ khoa và Ngũ quan bằng Y học cổ truyền kết hợp Y học hiện đại.

Hiểu được và Bào chế được một số vị thuốc, dạng thuốc thông thường của Y học cổ truyền; hướng dẫn nhân dân trồng và sử dụng cây thuốc Nam để chữa các bệnh bằng Y học cổ truyền.

Các nội dung truyền thông về y tế và phòng chống dịch bệnh.

Quyền lợi của học viên

Sau khi học xong Chương trình theo từng học phần, cũng như toàn bộ Chương trình, khi đạt kết quả theo quy định học viên được Viện Đông y Việt Nam cấp Chứng chỉ đào tạo đối với từng học phần và toàn bộ Chương trình đào tạo Lương y.

Sau khi học viên đã được cấp Chứng chỉ đào tạo toàn bộ Chương trình đào tạo Lương y, học viên được tham gia kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề do Bộ Y tế và cơ quan có thẩm quyền phối hợp tổ chức. Học viên đạt kết quả kỳ thi này, sẽ đủ điều kiện để cấp có thẩm quyền cấp Giấy phép hành nghề Khám bệnh, chữa bệnh bằng Đông y.

Cơ sở Đào tạo Lương y:

Viện Đông y Việt Nam, Trụ sở: 18C2 - Khu đô thị Nam Trung Yên, Yên Hòa, Hà Nội.

Điện thoại liên hệ: 024.56788386; Email: viendongy946@gmail.com.

Tóm lại: Việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đông y của Viện Đông y Việt Nam là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa quan trọng trong cung cấp nguồn nhân lực Thầy thuốc Đông y và góp phần quan trọng vào “Sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và năng cao sức khoẻ nhân dân” bằng Đông y và là Cơ sở đào tạo Lương y duy nhất trong toàn quốc hiện nay, được Nhà nước cho phép đào tạo Lương y./.

MỘT SỐ HÌNH ẢNH HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN ĐÔNG Y VIỆT NAM

TTND. PGS. TS. Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch HĐYVN phát biểu tại Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam.	TTND. PGS. TS. Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch HĐYVN trao bằng khen cho cán bộ Viện Đông y Việt Nam.
ThS. Nguyễn Thành Vinh, Chủ tịch HĐQL Viện Đông y Việt Nam, trao bằng khen cho cán bộ Viện Đông y Việt Nam.	Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam (21/7/2022-21/7/2025)
Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam.	Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam (21/7/2022-21/7/2025)
Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam.	Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam.
Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam.	Hội nghị triển khai nhiệm vụ của Viện Đông y Việt Nam
Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam.	Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam.
Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam.	Ảnh Lưu niệm tại buổi Lễ kỷ niệm 3 năm thành lập Viện Đông y Việt Nam.
Hội nghị công bố quyết định công tác cán bộ của Viện Đông y Việt Nam	Hội nghị Giao ban đầu tuần của Viện Đông y Việt Nam
Trang thiết bị của phòng thực hành Viện Đông y Việt Nam	Trang thiết bị của phòng thực hành Viện Đông y Việt Nam
Trang thiết bị của phòng thực hành Viện Đông y Việt Nam	Trang thiết bị của phòng thực hành Viện Đông y Việt Nam
Trang thiết bị của phòng thực hành Viện Đông y Việt Nam	Trụ sở Văn phòng của Viện Đông y Việt Nam