Gen Z và Livestream: Khi nghề nghiệp trở thành bản sắc số

Theo eMarketer, đến năm 2026, doanh thu từ livestream e-commerce dự kiến sẽ chiếm gần 20% tổng thương mại điện tử toàn cầu. Không chỉ dừng lại ở bán hàng, các lĩnh vực giáo dục trực tuyến, sức khỏe tinh thần và đào tạo kỹ năng mềm cũng đang tận dụng livestream như một kênh chủ lực. Ở Trung Quốc, nhiều giáo viên đã trở thành “idol giáo dục”, thu hút hàng triệu người theo dõi; tại Hàn Quốc, huấn luyện viên thể hình dùng livestream để mở lớp tập luyện từ xa.

Ở Việt Nam, livestream bắt đầu như một hình thức giải trí nhưng nay đã tiến hóa thành mô hình lao động nền tảng. Theo báo cáo của PwC Việt Nam 2024, hơn 35% người trẻ từ 18–29 tuổi từng thử kiếm tiền qua các nền tảng số, trong đó livestream chiếm tỷ trọng lớn nhất. Thương mại điện tử đang là mảng tăng trưởng mạnh, song song với các buổi phát sóng tương tác về du lịch, ẩm thực, hoặc đơn giản chỉ là chia sẻ đời sống cá nhân.

Điều đáng chú ý là, Gen Z không chỉ xem livestream như nghề tạm thời, mà coi đây là một kênh xây dựng hình ảnh cá nhân. Với họ, mỗi buổi phát sóng là một “sân khấu” để trình diễn cá tính, phong cách và giá trị sống.

Một trong những ví dụ tiêu biểu là Lương Mỹ Duyên (1998, Đà Nẵng). Xuất phát điểm là nhân viên bán hàng tại một thương hiệu thời trang và mẫu ảnh tự do, Duyên từng coi livestream chỉ là công việc phụ để giới thiệu sản phẩm. Thế nhưng, với sự duyên dáng, phong cách gần gũi và khả năng giao tiếp tự nhiên, cô nhanh chóng thu hút cộng đồng người xem ngày một đông.

Đến nay, Mỹ Duyên đã có hơn 235.000 người theo dõi, trở thành một trong những gương mặt livestream nổi bật tại khu vực miền Trung. Không chỉ dừng lại ở việc bán hàng, cô biến kênh livestream thành không gian chia sẻ phong cách sống, tư duy làm đẹp và câu chuyện trưởng thành của chính mình.

“Lúc đầu mình chỉ nghĩ livestream là cách hỗ trợ công việc bán hàng, nhưng dần dần mình thấy đây là cơ hội để kết nối, tạo thương hiệu cá nhân và mang đến năng lượng tích cực cho người xem,” Mỹ Duyên chia sẻ.

Hành trình của Duyên cho thấy livestream không đơn thuần là một nghề tay trái, mà có thể trở thành nền tảng để Gen Z xây dựng bản sắc số và sự nghiệp dài hạn.

Tuy nhiên, để duy trì nghề nghiệp trong dòng chảy số, người sáng tạo phải đối mặt với nhiều áp lực:

* Thuật toán thay đổi liên tục: Một video có thể đạt hàng chục nghìn lượt xem hôm nay, nhưng ngày mai lại “chìm” nếu không phù hợp cơ chế hiển thị.

* Đạo đức nghề nghiệp: Tin giả, nội dung phản cảm hay “chiêu trò câu view” đang khiến xã hội đặt câu hỏi về chuẩn mực của nghề livestream.

* Sức khỏe tinh thần: Theo nghiên cứu của McKinsey 2023, gần 37% creator trẻ ở Đông Nam Á thừa nhận từng trải qua căng thẳng kéo dài do áp lực duy trì sự hiện diện liên tục.

Những thách thức này cho thấy livestream không chỉ cần đam mê, mà đòi hỏi sự chuyên nghiệp: biết phân tích dữ liệu, quản lý thời gian, giữ gìn sức khỏe và duy trì giá trị nội dung.

Sự phát triển mạnh mẽ của livestream cho thấy đây không còn là xu hướng ngắn hạn. Khi ngày càng nhiều bạn trẻ Việt Nam chọn livestream làm nguồn thu nhập chính, câu hỏi đặt ra không phải là “liệu livestream có tồn tại lâu dài không?”, mà là “chúng ta sẽ làm gì để nghề này trở nên bền vững và được xã hội công nhận?”

Ở góc độ cá nhân, Gen Z đang biến mỗi tài khoản livestream thành một “startup số” – nơi họ vừa là giám đốc, vừa là nhân viên, vừa là người quản lý cộng đồng. Ở góc độ xã hội, đây có thể trở thành một ngành công nghiệp chính thống nếu có khung pháp lý rõ ràng, chính sách hỗ trợ và cơ chế bảo vệ sức khỏe tinh thần cho creator trẻ.

Livestream không chỉ tạo ra công việc, mà còn đang định hình bản sắc số của một thế hệ. Từ những nhân viên bán hàng, mẫu ảnh tự do như Lương Mỹ Duyên, đến những bạn trẻ sáng tạo nội dung trong giáo dục, thể thao hay thương mại điện tử, Gen Z đang chứng minh rằng mỗi cá nhân đều có thể trở thành một thương hiệu số độc lập.

Trong kỷ nguyên mà cơ hội việc làm truyền thống ngày càng thu hẹp, livestream chính là minh chứng sống động cho sự sáng tạo, bản lĩnh và khát vọng tự chủ của thế hệ trẻ. Và quan trọng hơn cả, nó mở ra câu hỏi lớn: làm thế nào để thế hệ lao động nền tảng này không chỉ “nổi” trong một thời gian ngắn, mà có thể sống lâu và sống bền trong nền kinh tế số?