Giải pháp xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật an toàn đảm bảo sức khoẻ cộng đồng

Các đại biểu về tham dự buổi diễn đàn

Hội nghị đã thu hút sự tham gia của đại diện các sở, ngành, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp cùng các tổ chức môi trường tại các tỉnh Tây nguyên. Đây là hoạt động nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các bên liên quan trong việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường từ chất thải nông nghiệp.

Theo quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020, EPR là cơ chế yêu cầu các tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải có trách nhiệm thu hồi, tái chế hoặc đóng góp tài chính để xử lý chất thải phát sinh từ sản phẩm, bao bì sau sử dụng. Đối với lĩnh vực nông nghiệp, bao bì thuốc BVTV và phân bón được xác định là nhóm có nguy cơ gây ô nhiễm cao nếu không được thu gom, xử lý đúng cách.

Tại hội nghị, đại diện cơ quan chức năng đã trình bày chi tiết các quy định liên quan đến lộ trình thực hiện EPR đối với sản phẩm thuốc BVTV, phân bón; hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng kế hoạch thu hồi, tái chế bao bì; cũng như cơ chế đóng góp vào Quỹ Bảo vệ môi trường để hỗ trợ xử lý chất thải.

Ông Trần Cao, Phó tổng biên tập báo Nông nghiệp và Môi trường phát biểu tại diễn

Bên cạnh đó, các địa phương cũng được giới thiệu các mô hình hiệu quả trong việc thu gom bao bì thuốc BVTV sau sử dụng, như xây dựng điểm thu gom tập trung, tổ chức các chương trình đổi bao bì lấy quà tặng, tăng cường tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân. Nhiều ý kiến cho rằng, để triển khai hiệu quả EPR, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp và người dân.

Tại hội nghị, ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) cho biết, trong giai đoạn 2022–2024, cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao gói thuốc BVTV sau sử dụng. Tuy nhiên, vẫn còn hơn 550 tấn chưa được xử lý, cho thấy khoảng trống lớn trong chuỗi thu gom và xử lý chất thải nguy hại.

Theo ông Quang, bao bì trong sản xuất nông nghiệp được chia thành hai nhóm: bao bì phân bón và bao bì thuốc BVTV. Nếu bao bì phân bón có thể xử lý như chất thải rắn thông thường, tái chế hoặc tái sử dụng, thì bao bì thuốc BVTV lại thuộc nhóm chất thải nguy hại do chứa tồn dư hóa chất độc, đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt từ thu gom đến xử lý.

Ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) phát biểu tại diễn đàn

Thực tiễn tại Đắk Lắk phản ánh rõ những khó khăn này. Với hơn 845.000 ha đất nông nghiệp và hơn 3.100 cơ sở kinh doanh thuốc BVTV, mỗi năm địa phương sử dụng khoảng 2,38 triệu tấn thuốc, phát sinh hơn 200 tấn bao bì. Ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh cho biết, dù đã triển khai nhiều giải pháp, công tác thu gom vẫn hạn chế do hạ tầng thiếu đồng bộ, bể chứa xuống cấp và hoạt động thu gom chưa thường xuyên.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Ngọc Trai, đại diện Công ty TNHH Proton Fusion cho biết, khảo sát tại Tây Nguyên và miền Tây cho thấy phần lớn bao bì thuốc BVTV vẫn bị xả trực tiếp ra môi trường hoặc đốt bỏ. Một nguyên nhân đáng chú ý là thiếu điểm tập kết, khiến người dân dù có ý thức thu gom nhưng không biết xử lý ở đâu.

Việc thiếu kinh phí, hạ tầng đã tạo ra "nút thắt" về xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại nhiều địa phương trong cả nước

Ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc BVTV Việt Nam cho biết, nhiều doanh nghiệp đã chủ động triển khai chương trình thu gom tại 22 tỉnh. Tuy nhiên, hiệu quả còn hạn chế do nhận thức người dân chưa đồng đều và thiếu rõ ràng trong phân công trách nhiệm.

Bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk cho rằng, để EPR sớm đi vào cuộc sống, cần có hướng dẫn cụ thể, minh bạch, đặc biệt về cơ chế tài chính và lộ trình triển khai. Việc thực hiện phải đồng bộ từ cấp tỉnh đến cấp xã và gắn trách nhiệm rõ ràng cho từng chủ thể.

Bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk phát biểu

Theo bà Thủy, tỉnh sẽ tham mưu xây dựng hệ thống thu gom, xử lý đồng bộ, trong đó chính quyền cấp xã, hợp tác xã và các đại lý vật tư nông nghiệp đóng vai trò trung tâm. Tuy nhiên, với hơn 3.300 cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp, việc quản lý và phân định trách nhiệm là không đơn giản. Bà Thủy cũng nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong thiết kế bao bì thân thiện môi trường và tham gia xử lý sau sử dụng. Trách nhiệm cần được chia sẻ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân.

Ngoài ra, công tác đào tạo, tập huấn cần được mở rộng cả về quy mô và chất lượng. Với hơn 824.000 ha đất nông nghiệp, số lượng lớp tập huấn hiện nay vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.

Ông Nguyễn Thành Yên, phó trưởng phòng chính sách pháp chế, Cục Môi trường, Bộ NN&MT tham luận taị diễn đàn

Đại diện một số doanh nghiệp cho biết, việc thực hiện EPR không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn góp phần nâng cao hình ảnh, uy tín của doanh nghiệp trong phát triển bền vững. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng kiến nghị cơ quan quản lý cần có hướng dẫn cụ thể hơn về quy trình, chi phí cũng như cơ chế giám sát thực hiện.

Kết luận hội nghị, ban tổ chức nhấn mạnh, việc triển khai EPR đối với sản phẩm thuốc BVTV, phân bón là bước đi quan trọng nhằm kiểm soát ô nhiễm môi trường trong sản xuất nông nghiệp. Trong thời gian tới, các bộ, ngành sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; đồng thời tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho các địa phương nhằm nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững.