Lan tỏa giá trị của y học cổ truyền

Dược sĩ, nhân viên Công ty Dược liệu Đông Bắc (Quảng Ninh) kiểm tra chất lượng, thu hoạch cây dây thìa canh. (Ảnh: THANH MAI)

Nước ta có nền y học cổ truyền lâu đời, hệ thống khám, chữa bệnh tương đối hoàn chỉnh, tuy nhiên kết quả chi trả từ Quỹ Bảo hiểm y tế cho lĩnh vực này còn khá khiêm tốn. Cùng với việc tiếp tục nghiên cứu, phát triển y học cổ truyền, các cơ quan liên quan cần tháo gỡ rào cản về cơ chế để người dân được tiếp cận, thụ hưởng dịch vụ nhiều hơn nữa từ lĩnh vực này.

Cần cơ chế chi trả phù hợp giá trị thực của thuốc y học cổ truyền

Những năm gần đây, hệ thống khám, chữa bệnh y học cổ truyền nước ta tiếp tục được củng cố. Hiện, cả nước có 5 bệnh viện y học cổ truyền trực thuộc Bộ Y tế và các bộ, ngành; 61 bệnh viện y học cổ truyền thuộc các tỉnh, thành phố cùng 10 bệnh viện tư nhân chuyên ngành. Năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 7 triệu lượt khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền, chiếm khoảng 3,3% tổng số lượt khám, chữa bệnh. Tỷ lệ khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền tại tuyến tỉnh đạt 11,1%, tuyến xã đạt 24,4%. Điều này cho thấy, y học cổ truyền vẫn có vị trí quan trọng tại cộng đồng và tuyến y tế cơ sở, nhất là đối với người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào cơ cấu chi trả từ Quỹ Bảo hiểm y tế lại cho thấy một thực tế khác. Vụ trưởng Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) Trần Thị Trang cho biết, thuốc tân dược hiện vẫn là cấu phần chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi Bảo hiểm y tế với hơn 31% tổng chi phí khám, chữa bệnh.

Trong khi đó, tỷ trọng dành cho thuốc y học cổ truyền mới chỉ đạt khoảng 5,42% tương đương hơn 3.100 tỷ đồng.

Danh mục thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của Bảo hiểm y tế mới gồm 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền. Con số này gần như không thay đổi trong nhiều năm qua, thấp hơn nhiều so với mục tiêu được đặt ra tại Quyết định số 1893/QĐ -TTg ngày 25/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển y dược cổ truyền, kết hợp y dược cổ truyền với y học hiện đại đến năm 2030. Theo Quyết định này, tỷ lệ chi trả thuốc cổ truyền từ Quỹ Bảo hiểm y tế phải đạt tối thiểu 20% tổng chi phí thuốc (năm 2025) và 30% (năm 2030). Khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế vẫn còn khá lớn đã phản ánh nghịch lý: Trong khi nguồn dược liệu trong nước rất phong phú, nhu cầu điều trị bằng y học cổ truyền ngày càng tăng, nhưng cơ chế tài chính để thúc đẩy lĩnh vực này phát triển lại chưa theo kịp.

Cũng theo lãnh đạo Vụ Bảo hiểm y tế, hiện nay nhiều doanh nghiệp đã nghiên cứu, phát triển các thuốc dược liệu mới, nhiều sản phẩm được thử nghiệm lâm sàng bài bản, có bằng chứng về hiệu quả điều trị. Do vậy, không thể coi thuốc cổ truyền như những sản phẩm giá rẻ, mà cần có cơ chế chi trả phù hợp giá trị thực và hiệu quả điều trị mang lại. Không chỉ có tỷ lệ chi trả thấp, danh mục thuốc y học cổ truyền được BHYT thanh toán cũng bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là việc danh mục hiện hành được ban hành từ năm 2015. Trong suốt hơn mười năm qua, nhiều sản phẩm mới đã ra đời, nhưng chưa được cập nhật để có cơ hội tiếp cận Quỹ Bảo hiểm y tế.

Gỡ điểm nghẽn chính sách

Bên cạnh vấn đề danh mục thuốc, nhiều bất cập trong cơ chế khám, chữa bệnh Bảo hiểm y tế đang hạn chế khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.

Tại hội thảo về “Nâng cao chất lượng khám bệnh, chữa bệnh Bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y, dược cổ truyền” do Bộ Y tế tổ chức mới đây, nhiều giải pháp được đề xuất nhằm tháo gỡ điểm nghẽn. Các đại biểu cho rằng, quy định về đăng ký khám, chữa bệnh ban đầu, chuyển tuyến và thông tuyến đối với lĩnh vực y học cổ truyền còn nhiều điểm chưa phù hợp thực tiễn. Không ít bệnh viện y học cổ truyền có năng lực chuyên môn tốt, nhưng chưa thuận lợi trong việc tiếp nhận người bệnh đăng ký khám, chữa bệnh Bảo hiểm y tế ban đầu.

Trong khi đó, nhiều bệnh nhân cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc người cần phục hồi chức năng phải thực hiện nhiều thủ tục chuyển tuyến mới được hưởng đầy đủ quyền lợi Bảo hiểm y tế. Đây là nhóm đối tượng có nhu cầu sử dụng y học cổ truyền rất lớn.

Phó Giáo sư, tiến sĩ Lê Mạnh Cường, Giám đốc Bệnh viện Tuệ Tĩnh cho rằng: Cần phải có chính sách riêng biệt cho y học cổ truyền. Cần xác định rõ y học cổ truyền là phải gần dân, do đó người dân gần bệnh viện nào thì được đăng ký khám, chữa bệnh Bảo hiểm y tế tại bệnh viện đó. Lãnh đạo của Bệnh viện y học cổ truyền Quân đội phân tích: Người cao tuổi, bệnh nhân sau đột quỵ và người mắc bệnh mạn tính là những đối tượng có nhu cầu điều trị, phục hồi chức năng bằng y học cổ truyền rất lớn. Tuy nhiên, việc phải đi lại nhiều lần để hoàn tất thủ tục đăng ký khám, chữa bệnh ban đầu hoặc chuyển tuyến vừa gây tốn kém vừa làm giảm cơ hội tiếp cận điều trị, nhất là với người dân vùng sâu, vùng xa.

Thực tế, có trường hợp chi phí đi lại, ăn ở để lên tuyến trên khám bệnh còn cao hơn tiền thuốc được Bảo hiểm y tế chi trả. Từ thực tế đó, nhiều ý kiến đề nghị tháo gỡ vướng mắc trong cơ chế chuyển tuyến, cho phép người bệnh thuộc một số nhóm bệnh đặc thù được tiếp cận trực tiếp cơ sở y học cổ truyền chuyên sâu; đồng thời có chính sách ưu tiên đối với người cao tuổi và bệnh nhân cần phục vụ chức năng dài ngày.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, thời gian tới ngành y tế sẽ tập trung sửa đổi các quy định liên quan khám, chữa bệnh Bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y, dược cổ truyền. Hiện, Bộ Y tế đang xem xét hồ sơ đề xuất bổ sung 94 thuốc và 5 loại dược liệu mới vào danh mục thanh toán Bảo hiểm y tế. Việc lựa chọn sẽ dựa trên các tiêu chí về hiệu quả điều trị, tính an toàn và chi phí hợp lý. Định hướng này được nhiều chuyên gia đồng tình, đó là ưu tiên các thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu được nghiên cứu bài bản; có thử nghiệm lâm sàng, được chuẩn hóa chất lượng và sản xuất bằng công nghệ hiện đại. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao niềm tin của người dân và bảo đảm hiệu quả sử dụng Quỹ Bảo hiểm y tế.

Cùng với đó, nhiều giải pháp mới như: Mở rộng điều trị ban ngày, cấp thuốc dài ngày cho người mắc bệnh mạn tính, đẩy mạnh kê đơn điện tử và thí điểm nhận thuốc Bảo hiểm y tế tại các nhà thuốc liên kết sẽ được kết hợp triển khai. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là mở rộng danh mục thuốc hay tăng tỷ lệ thanh toán, mà là tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ y học cổ truyền thuận lợi hơn, nhất là tại tuyến cơ sở.