Nâng cao nhận thức ATTP cho hộ sản xuất nhỏ lẻ: Vai trò của truyền thông khoa học

ATTP – điểm yếu cố hữu của khu vực sản xuất nhỏ lẻ

Tại nhiều vùng nông thôn, hộ sản xuất nhỏ lẻ vẫn là lực lượng chủ lực trong cung ứng nông sản thực phẩm. Tuy nhiên, hạn chế về kỹ thuật, trang thiết bị và đặc biệt là nhận thức an toàn thực phẩm (ATTP) khiến nhóm này dễ đối mặt với rủi ro ô nhiễm sinh học, hóa học và vật lý. Không ít trường hợp mất an toàn thực phẩm bắt nguồn từ những thao tác tưởng chừng rất nhỏ: dùng lại bao bì cũ, bảo quản không đúng nhiệt độ, sử dụng nguồn nước chưa kiểm định hay để lẫn sản phẩm sạch với sản phẩm hư hỏng.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe, yêu cầu truy xuất nguồn gốc minh bạch và chuỗi cung ứng ngày càng khắt khe, việc nâng cao nhận thức ATTP cho các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ trở thành nhiệm vụ cấp thiết, không chỉ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn để bảo vệ chính sinh kế của người dân.

Nâng cao nhận thức ATTP cho hộ sản xuất nhỏ lẻ

Khi kiến thức khoa học chưa đến được với người sản xuất

Thực tế cho thấy, nhiều hộ nông dân vẫn dựa vào kinh nghiệm truyền thống và “thói quen lâu năm” trong chế biến, bảo quản nông sản. Sự thiếu hụt kiến thức khoa học khiến họ không nắm được:

• Tác hại của vi sinh vật gây bệnh, nấm mốc và hóa chất tồn dư.

• Các quy trình vệ sinh – khử khuẩn cần thiết trong sơ chế và bảo quản.

• Cách nhận diện rủi ro ATTP trong từng khâu: từ thu hoạch, xử lý sau thu hoạch đến vận chuyển.

• Tầm quan trọng của bao bì sạch, nước sạch và khu vực sản xuất đạt chuẩn.

Hạn chế về thông tin khiến hộ sản xuất nhỏ lẻ dễ vô tình vi phạm quy định ATTP, dẫn đến sản phẩm khó tiêu thụ, bị trả hàng hoặc mất uy tín trên thị trường.

Vì vậy, truyền thông khoa học đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức chuyên môn và thực hành của người dân.

Truyền thông khoa học – cầu nối hiệu quả thay đổi hành vi

Khác với tuyên truyền chung chung, truyền thông khoa học tập trung vào việc đưa kiến thức ATTP tới người dân bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, dễ áp dụng. Đây là phương thức giúp người sản xuất:

1. Hiểu đúng – làm đúng

Các thông tin khoa học về vi sinh vật, độc tố, hóa chất tồn dư, quy trình vệ sinh được “giản lược hóa” thành hướng dẫn thực hành, mô hình trực quan, dễ tiếp nhận. Khi hiểu bản chất của rủi ro, người dân có động lực hơn để thay đổi hành vi.

2. Tiếp cận kiến thức tin cậy

Nguồn thông tin chính thống từ các cơ quan chuyên môn, tạp chí khoa học, hội thảo kỹ thuật giúp hộ sản xuất tránh nhầm lẫn trước dòng thông tin sai lệch tràn lan trên mạng.

3. Áp dụng công nghệ và kỹ thuật mới

Truyền thông khoa học giới thiệu các mô hình bảo quản, phương pháp sơ chế an toàn, công nghệ sau thu hoạch phù hợp quy mô nhỏ lẻ nhưng hiệu quả cao.

4. Nâng cao năng lực tham gia thị trường

Khi hiểu và thực hành tốt ATTP, hộ sản xuất dễ dàng tham gia chuỗi liên kết, cung cấp cho siêu thị, bếp ăn tập thể hoặc xuất khẩu – những thị trường đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng.

Các hộ sản xuất nhỏ lẻ thường gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận và tuân thủ các tiêu chuẩn ATTP.

Những mô hình truyền thông ATTP hiệu quả

Nhiều địa phương đã triển khai các hoạt động truyền thông khoa học giúp người dân tiếp nhận kiến thức ATTP một cách trực quan:

Tập huấn tại chỗ: chuyên gia đến thẳng các hộ sản xuất hướng dẫn từ khâu rửa, phân loại, đóng gói đến bảo quản.

Tài liệu trực quan: infographic, tờ rơi, video mô phỏng quy trình vệ sinh an toàn thực phẩm.

Tọa đàm – hội thảo khoa học: kết nối cơ quan quản lý, nhà khoa học và người dân để trao đổi trực tiếp các vấn đề vướng mắc.

Truyền thông báo chí: các bài viết chuyên sâu, dễ hiểu trên các tạp chí khoa học – kỹ thuật giúp lan tỏa thông tin chính xác.

Điểm chung của các mô hình này là đưa kiến thức đến đúng người, đúng nhu cầu, từ đó tạo ra thay đổi hành vi bền vững.

Khi nhận thức thay đổi, chất lượng nông sản được nâng lên

Nhiều khảo sát cho thấy, sau khi được đào tạo và tiếp nhận thông tin khoa học:

• Hộ sản xuất tăng tỷ lệ sử dụng bao bì sạch, khu vực sơ chế khô ráo, đạt chuẩn.

• Tình trạng pha tạp phẩm, dùng hóa chất cấm, bảo quản chung hàng sạch – hàng hỏng giảm rõ rệt.

• Chất lượng nông sản ổn định hơn, tỷ lệ hư hỏng giảm, giá trị kinh tế tăng.

• Người dân chủ động ghi chép nhật ký sản xuất, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Điều này chứng minh một thực tế: thay đổi nhận thức là nền tảng để thay đổi hành vi, và truyền thông khoa học chính là công cụ tạo ra sự chuyển biến ấy.

Đối với khu vực sản xuất nhỏ lẻ – nơi nguồn lực còn hạn chế và mô hình sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm – truyền thông khoa học không chỉ giúp nâng cao kiến thức ATTP mà còn tạo động lực để người dân hướng tới sản xuất bài bản, chuyên nghiệp hơn.

Một nền nông nghiệp an toàn, bền vững không thể chỉ dựa vào kiểm tra – xử phạt. Điều quan trọng hơn là trao cho người sản xuất công cụ để họ tự bảo vệ sản phẩm và sức khỏe cộng đồng. Và công cụ đó chính là kiến thức khoa học, được truyền tải một cách dễ hiểu, tin cậy và gần gũi.