Bệnh cơ xương khớp: Phòng ngừa sớm, điều trị kịp thời

Bệnh không chỉ gặp ở NCT

Đau lưng, đau gối, thoái hóa khớp hay loãng xương thường được xem là vấn đề của tuổi già. Tuy nhiên, bệnh cơ xương khớp có thể gặp ở nhiều lứa tuổi, kể cả người trẻ và trẻ em. Lối sống ít vận động, tư thế sinh hoạt chưa phù hợp và dinh dưỡng thiếu cân đối là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe hệ vận động.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hùng, bệnh cơ xương khớp là nhóm bệnh phổ biến, tác động trực tiếp đến khả năng vận động, chất lượng cuộc sống, đồng thời tạo gánh nặng kinh tế - xã hội. Phát hiện sớm và chăm sóc sức khỏe cơ xương khớp đúng cách có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế nguy cơ biến chứng, duy trì khả năng vận động lâu dài.

Các số liệu chuyên khoa cho thấy tỷ lệ thoái hóa khớp là 7,3% ở nhóm 18-44 tuổi, tăng lên 30,8% ở nhóm 45-64 tuổi và 49,6% ở người từ 65 tuổi. Với các bệnh lý khớp viêm, tỷ lệ mắc tăng từ 3,6% ở nhóm 18-34 tuổi lên 53,9% ở người từ 75 tuổi trở lên. Trong khi đó, loãng xương hiện gặp ở khoảng 33% phụ nữ và 20% nam giới từ 50 tuổi.

Việc duy trì lối sống lành mạnh cần được thực hiện từ sớm, đồng thời mỗi người cần nhận biết các dấu hiệu bất thường để đi khám kịp thời.

Thay đổi lối sống không thay thế việc khám, điều trị

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hùng lưu ý, cần phân biệt giữa phòng ngừa yếu tố nguy cơ và chẩn đoán, điều trị bệnh. Không phải tất cả bệnh lý cơ xương khớp đều có thể phòng tránh hoàn toàn bằng cách thay đổi thói quen sinh hoạt.

Với các bệnh lý không viêm, chẳng hạn thoái hóa khớp liên quan đến quá tải hoặc chấn thương, điều chỉnh vận động, dinh dưỡng và cân nặng có thể giúp giảm những yếu tố nguy cơ. Tuy nhiên, các bệnh lý khớp viêm có thể liên quan đến cơ chế miễn dịch tự miễn hoặc những nguyên nhân phức tạp. Vì vậy, việc nhận biết triệu chứng và đến khám chuyên khoa đóng vai trò quan trọng trong phát hiện, điều trị sớm, hạn chế di chứng khó hồi phục.

Người dân không nên chỉ dựa vào việc ăn uống đủ chất, tập luyện thường xuyên hay sử dụng các sản phẩm bổ sung để tự đánh giá tình trạng sức khỏe. Khi có biểu hiện nghi ngờ bệnh, cần được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn xử trí phù hợp.

Dinh dưỡng cân đối, không tự ý bổ sung vi chất

Canxi thường được chú ý khi đề cập đến sức khỏe xương, khiến nhiều người chủ động mua các chế phẩm bổ sung để sử dụng. Tuy nhiên, sức khỏe hệ cơ xương khớp phụ thuộc vào nhiều thành phần dinh dưỡng, không chỉ một vi chất riêng lẻ.

Canxi, vitamin D, magiê, phốt pho, protein, vitamin C, kẽm và đồng đều tham gia vào các quá trình liên quan đến cấu trúc xương, duy trì mật độ xương và tổng hợp collagen trong mô. Vì vậy, chế độ ăn đa dạng, cân đối là nền tảng quan trọng để cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết.

Việc bổ sung canxi, vitamin D dạng uống hoặc các chế phẩm vi chất khác cần căn cứ vào nhu cầu thực tế và hướng dẫn của bác sĩ, thay vì mặc định rằng ai cũng cần sử dụng. Tự ý bổ sung không phải là cách thay thế cho chế độ ăn hợp lý hay việc thăm khám khi có dấu hiệu bệnh.

Kiểm soát cân nặng cũng là một phần quan trọng trong chăm sóc hệ vận động. Cân nặng hợp lý giúp giảm áp lực lên các khớp chịu lực như khớp gối, khớp háng, qua đó góp phần hạn chế những tác động bất lợi đối với khớp.

Tập luyện phù hợp với thể trạng

Hoạt động thể chất giúp tăng sức mạnh cơ, hỗ trợ ổn định khớp và duy trì độ linh hoạt. Tuy nhiên, không có một hình thức tập luyện phù hợp với tất cả mọi người. Việc lựa chọn bài tập cần căn cứ vào tuổi tác, thể trạng, bệnh nền và nguy cơ gãy xương.

Chạy bộ hoặc các bài tập chịu tải cao không phải lúc nào cũng thích hợp, đặc biệt với người loãng xương nặng, từng gãy xương đốt sống hoặc có nguy cơ té ngã cao. Ở những trường hợp này, vận động không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ chấn thương.

Người đã mắc bệnh cơ xương khớp nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia trước khi bắt đầu chương trình tập luyện mới. Mục tiêu là duy trì vận động nhưng vẫn bảo đảm an toàn, tránh cố tập quá sức hoặc áp dụng máy móc bài tập của người khác.

Điều chỉnh tư thế, hạn chế thói quen có hại

Ngồi lâu trước máy tính, sử dụng điện thoại trong thời gian dài và duy trì một tư thế có thể khiến cơ bị căng mỏi, co cứng, ảnh hưởng đến hệ vận động. Người làm việc văn phòng nên thường xuyên thay đổi tư thế, đứng dậy vận động nhẹ sau những khoảng thời gian ngồi lâu. Không gian làm việc cũng cần được bố trí phù hợp để hạn chế áp lực không cần thiết lên cột sống.

Bên cạnh đó, hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia là những thói quen cần hạn chế. Hút thuốc có thể làm giảm lưu lượng máu nuôi xương, trong khi uống nhiều rượu bia có liên quan đến giảm mật độ xương và tăng nguy cơ gãy xương.

Những thay đổi này không bảo đảm loại trừ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, nhưng góp phần tạo nền tảng tốt hơn cho sức khỏe cơ xương khớp về lâu dài.

Không chờ đau nặng mới đi khám

Một số bệnh lý cơ xương khớp có thể diễn tiến âm thầm. Loãng xương là ví dụ điển hình: người bệnh có thể không có biểu hiện rõ ràng cho đến khi xảy ra gãy xương. Vì vậy, không nên chờ đến khi đau nhiều hoặc hạn chế vận động mới tìm đến bác sĩ.

Người dân cần chủ động khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa Cơ xương khớp khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sưng khớp kéo dài, cứng khớp vào buổi sáng, đau khớp về đêm, yếu cơ hoặc đau dai dẳng sau chấn thương. Đây là những biểu hiện cần được đánh giá để xác định nguyên nhân và hướng xử trí phù hợp.

Phòng ngừa từ sớm, nhận biết đúng dấu hiệu và thăm khám kịp thời là những việc mỗi người có thể chủ động thực hiện để bảo vệ hệ cơ xương khớp. Với những bệnh lý đã xuất hiện, việc điều trị cần dựa trên chẩn đoán và hướng dẫn chuyên môn, không nên tự suy đoán bệnh hoặc chỉ trông chờ vào thay đổi lối sống.