Hoàn thiện hành lang pháp lý để phòng chống tác hại của “thuốc lá mới”

Sự xuất hiện của các dòng sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các hình thức tiếp thị tinh vi trên không gian mạng đã làm gia tăng đáng kể nguy cơ tiếp cận nicotine trong giới trẻ. Trước áp lực đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là yêu cầu kỹ thuật lập pháp mà đã trở thành đòi hỏi cấp thiết để bảo vệ sức khỏe của hàng triệu người dân, đặc biệt là thế hệ tương lai của đất nước.

Tác hại đằng sau các loại thuốc lá “thế hệ mới”

Trong bối cảnh hệ thống pháp luật đang được rà soát để đồng bộ hóa các chủ trương về y tế công cộng, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang đặt ra yêu cầu cấp bách. Sự xuất hiện của các dòng sản phẩm thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các loại nguyên liệu chuyên dùng đã và đang tạo ra những thách thức chưa từng có đối với công tác quản lý nhà nước và trật tự an toàn xã hội.

Bàn về những điểm mấu chốt cần siết chặt trong dự thảo luật lần này, ông Nguyễn Hồng Ngọc, Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa-Xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã phân tích rõ ràng những khoảng trống pháp lý cần hoàn thiện: “Dự thảo Luật cần hoàn thiện khái niệm ‘Nguyên liệu thuốc lá’ theo hướng bổ sung ‘chất không chứa nicotine được sử dụng chuyên dùng cho các sản phẩm thuốc lá’. Ngoài ra, thực tiễn cũng đòi hỏi xem xét bổ sung quy định cấm triệt để các sản phẩm có thiết kế trá hình dưới dạng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng”. Phân tích chỉ ra rằng nếu định nghĩa pháp lý bỏ sót các cấu phần không chứa nicotine nhưng chuyên dùng cho thiết bị hóa hơi, các cơ quan chức năng sẽ đối mặt với vô vàn khó khăn khi xử lý các hành vi buôn lậu và tàng trữ lách luật.

Tọa đàm “Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá” diễn ra tại trụ sở Báo Nhân Dân sáng 27/10. (Ảnh: ĐỖ BẢO)

Quan điểm này nhận được sự đồng thuận từ các tổ chức quốc tế. Trao đổi về những ngộ nhận nguy hại quanh các dòng sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam nhận định: “Các sản phẩm nicotine và thuốc lá mới không an toàn và không có lợi cho sức khỏe. Chúng chứa nicotine - một chất gây nghiện mạnh cùng nhiều độc chất liên quan trực tiếp đến ung thư, bệnh tim mạch và hô hấp. Chúng không hề tạo ra hơi nước vô hại như nhiều người lầm tưởng, thậm chí một số dòng sản phẩm còn phát thải chất độc hại hơn cả khói thuốc lá điếu truyền thống”.

Hiểm họa tiềm ẩn từ không gian số

Thực tế triển khai thi hành luật trong những năm qua cho thấy, chiến lược tiếp thị của các tập đoàn thuốc lá đã chuyển dịch mạnh mẽ sang không gian mạng. Thuốc lá thế hệ mới đã được "khoác áo" phong cách sống hiện đại, gắn liền với các nền tảng mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và đội ngũ những người có ảnh hưởng (influencers) trên Internet.

Đứng từ góc độ bảo vệ quyền của trẻ em, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam (VACR), chỉ rõ bản chất của những hình thức này: “Môi trường số mang lại cơ hội kết nối nhưng cũng khiến trẻ em đối mặt với các hình thức tiếp thị tinh vi. Hình ảnh sử dụng thuốc lá được gắn với sự tự tin, tính độc lập hay cá tính riêng, làm giảm cảm nhận về nguy cơ và bình thường hóa hành vi sử dụng trong giới trẻ. Việc hoàn thiện pháp luật do đó phải tính đến đặc điểm của môi trường số, quy định rõ và bao quát các hành vi quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại trên môi trường điện tử, không để các tài khoản cá nhân hay hội nhóm kín trở thành khoảng trống pháp lý”.

Sự thâm nhập này không chỉ nằm trên không gian ảo mà còn hiện hữu các khu vực giáo dục trường học. Khảo sát thực tế về việc trưng bày sản phẩm tại các điểm bán lẻ cho thấy mật độ các cửa hàng tạp hóa, ki-ốt bày bán sản phẩm thuốc lá nằm trong bán kính sát các cơ sở giáo dục vẫn đang đặt ra áp lực lớn cho công tác kiểm soát nguồn cung.

Bịt kín các kẽ hở về khái niệm nguyên liệu, cấm triệt để các hình thức trưng bày trá hình, cùng với sự đồng lòng vào cuộc của gia đình, nhà trường và toàn xã hội sẽ là "tấm khiên" vững chắc để bảo vệ các thế hệ tương lai trước hiểm họa của nicotine. (Ảnh: ĐỖ BẢO)

Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội đã xác lập rõ chủ trương cấm toàn diện các hoạt động liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Do đó, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này mang ý nghĩa pháp lý quyết định để luật hóa. Tiến sĩ Angela Pratt nhấn mạnh thêm về tầm quan trọng của quyết sách này: “Chúng tôi đánh giá rất cao việc Việt Nam cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Các nhà hoạch định chính sách đã nhận diện rõ những thủ đoạn của ngành công nghiệp thuốc lá và đặt sức khỏe của giới trẻ lên hàng đầu. Thông điệp rất đơn giản: Mới không có nghĩa là an toàn. Lựa chọn tốt nhất là không bao giờ bắt đầu”. Việc bịt kín các kẽ hở về khái niệm nguyên liệu, cấm triệt để các hình thức trưng bày trá hình, cùng với sự đồng lòng vào cuộc của gia đình, nhà trường và toàn xã hội sẽ là "tấm khiên" vững chắc để bảo vệ các thế hệ tương lai trước hiểm họa của nicotine.