Năng lượng xanh và chuyển đổi xanh: Kiến tạo động lực phát triển mới cho miền Trung - Tây Nguyên

Từ hạ tầng giao thông xanh, giải pháp lưu trữ năng lượng, mô hình tòa nhà thông minh đến chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, các tham luận đã cùng hướng tới mục tiêu chung: xây dựng hệ sinh thái công nghệ xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh.

Chuyển đổi xanh: Bắt đầu từ những giải pháp thiết thực

Miền Trung - Tây Nguyên được đánh giá là một trong những khu vực giàu tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo của Việt Nam với lợi thế về điện gió, điện mặt trời, cùng nhu cầu ngày càng lớn về hạ tầng công nghiệp, giao thông và đô thị hiện đại. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành động lực tăng trưởng, khu vực vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức về năng lực truyền tải điện, khả năng tích trữ năng lượng, nguồn nhân lực chất lượng cao và mức độ sẵn sàng chuyển đổi công nghệ của doanh nghiệp.

Phát biểu đề dẫn diễn đàn, TS. Đỗ Nguyên Hưng - Tổng thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam, chủ trì diễn đàn nhấn mạnh: chuyển đổi xanh không đơn thuần là thay thế nguồn năng lượng truyền thống bằng năng lượng tái tạo mà là quá trình đổi mới toàn diện, từ công nghệ, thiết bị, quy trình sản xuất, phương thức quản trị đến phát triển nguồn nhân lực. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra hiệu quả thực chất cho doanh nghiệp thông qua tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí vận hành, nâng cao năng suất, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Trên tinh thần đó, diễn đàn tập trung vào ba nội dung trọng tâm: lựa chọn các giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện thực tế của miền Trung - Tây Nguyên; tăng cường liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp, trường đại học và các tổ chức nghề nghiệp; đồng thời thúc đẩy các chương trình hợp tác cụ thể về đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, tiết kiệm năng lượng và xây dựng các mô hình trình diễn phục vụ chuyển đổi xanh.

Điểm nổi bật của Diễn đàn là các tham luận không chỉ dừng ở việc giới thiệu công nghệ mà đều hướng tới khả năng ứng dụng thực tế, giúp doanh nghiệp lựa chọn giải pháp phù hợp với quy mô đầu tư và điều kiện sản xuất.

Công nghệ xanh - nền tảng cho hạ tầng và doanh nghiệp phát triển bền vững

Một trong những chủ đề thu hút nhiều sự quan tâm là tham luận về công nghệ vận tải đường dây - thông minh và xanh do GS.TS. Lê Hùng Lân, Phó Chủ tịch VAA trình bày.

Theo đó, công nghệ vận tải đường dây (String Transport Technology) được đánh giá là mô hình giao thông thế hệ mới với khả năng vận hành bằng điện, điều khiển tự động, tiêu thụ ít năng lượng và chiếm dụng quỹ đất tối thiểu. Hệ thống có thể thích ứng với nhiều loại địa hình, kết nối các đô thị, khu công nghiệp, sân bay, khu du lịch hoặc những khu vực bị chia cắt bởi sông, hồ mà không đòi hỏi chi phí giải phóng mặt bằng lớn.

Bên cạnh ưu điểm về chi phí đầu tư và vận hành, mô hình này còn góp phần giảm phát thải nhờ sử dụng năng lượng điện, giảm tiếng ồn và tối ưu mức tiêu thụ năng lượng thông qua công nghệ thu hồi điện năng khi phanh. Đây được xem là một trong những hướng tiếp cận mới nhằm phát triển hệ thống giao thông xanh gắn với chiến lược phát triển bền vững.

Ở lĩnh vực năng lượng, vấn đề lưu trữ điện (BESS) được xem là mắt xích quan trọng giúp nâng cao khả năng tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo vào lưới điện. Đại diện Công ty Cổ phần EPC Điện Mặt Trời Việt Nam (EPC Solar) đã phân tích xu hướng phát triển của các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn, đồng thời so sánh hai giải pháp kết nối AC-Coupling và DC-Coupling nhằm giúp doanh nghiệp lựa chọn phương án tối ưu theo từng loại dự án.

Theo đại diện EPC Solar, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của điện gió và điện mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng sẽ trở thành thành phần không thể thiếu để bảo đảm ổn định lưới điện, nâng cao hiệu quả khai thác nguồn năng lượng tái tạo và hình thành các mô hình microgrid trong khu công nghiệp. Xu hướng sử dụng các giải pháp DC-Coupling, Hybrid Inverter và Grid Forming Inverter được dự báo sẽ ngày càng phổ biến trong thời gian tới.

Một chủ đề khác cũng nhận được sự quan tâm là mô hình tòa nhà thông minh (Smart Building) đến từ đại diện Công ty CP đầu tư TECHPRO, ông Lê Ngọc Sơn - Phó giám đốc Ban phát triển sản phẩm và doanh thu mới chia sẻ, Smart Building không chỉ là giải pháp dành cho các công trình cao cấp mà đang trở thành xu hướng tất yếu trong quản lý và vận hành công trình hiện đại, thông qua việc tích hợp hệ thống điều khiển tự động, quản lý năng lượng, chiếu sáng, điều hòa không khí, an ninh và các giao thức truyền thông số nhằm tối ưu hiệu quả vận hành, giảm tiêu thụ năng lượng và nâng cao trải nghiệm của người sử dụng.

Các tham luận đã cho thấy một điểm chung: chuyển đổi xanh chỉ thực sự hiệu quả khi công nghệ được lựa chọn dựa trên nhu cầu thực tế, khả năng đầu tư và mục tiêu phát triển lâu dài của doanh nghiệp, thay vì chạy theo xu hướng.

Phát triển nguồn nhân lực và liên kết hệ sinh thái để hiện thực hóa chuyển đổi xanh

Nếu công nghệ được xem là động lực thì nguồn nhân lực chính là yếu tố quyết định khả năng hiện thực hóa quá trình chuyển đổi xanh.

Tham luận của TS. Nguyễn Hoàng Mai - Chủ tịch Hội Tự động hóa Đà Nẵng đã đặt ra bức tranh toàn diện về nhu cầu phát triển nguồn nhân lực cho ngành năng lượng xanh và công nghiệp số khu vực miền Trung - Tây Nguyên đến năm 2040. Báo cáo đề xuất 50 nhóm nhiệm vụ thuộc 10 lĩnh vực lớn, bao gồm hoàn thiện chính sách phát triển nhân lực, đổi mới chương trình đào tạo, phát triển kỹ năng số, đào tạo nhân lực cho điện gió, hydrogen xanh, lưu trữ năng lượng, bán dẫn, robot, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo cũng như xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo.

Điểm đáng chú ý là định hướng đào tạo không chỉ tập trung vào kiến thức chuyên môn mà còn hướng đến các kỹ năng xanh, năng lực số, khả năng hội nhập quốc tế và thích ứng với các yêu cầu mới của nền kinh tế carbon thấp.

Có thể thấy, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, hệ thống lưu trữ điện, quản lý năng lượng và các công nghệ số đang làm thay đổi yêu cầu đối với đội ngũ kỹ sư và lao động kỹ thuật. Nếu thiếu nguồn nhân lực có khả năng tiếp nhận, vận hành và làm chủ công nghệ, các dự án đầu tư hiện đại sẽ khó phát huy hiệu quả trong dài hạn.

Chính vì vậy, sự liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học, cơ quan quản lý và các tổ chức nghề nghiệp cần được xem là giải pháp trọng tâm để hình thành hệ sinh thái đào tạo gắn với nhu cầu thực tế của thị trường.

Điểm khác biệt của diễn đàn không chỉ nằm ở những công nghệ được giới thiệu mà còn ở tinh thần đối thoại hướng tới hành động.

Các vấn đề được đặt ra tại phiên tọa đàm đều xoay quanh những câu hỏi thiết thực như: đâu là nút thắt của hạ tầng truyền tải xanh; nguồn nhân lực đang thiếu những năng lực nào; doanh nghiệp nên bắt đầu chuyển đổi xanh từ đâu; lựa chọn giải pháp lưu trữ năng lượng theo tiêu chí nào; hay cần cơ chế phối hợp ra sao giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo để hình thành nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Thông qua những trao đổi đa chiều giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, Diễn đàn đã góp phần định hình một cách tiếp cận toàn diện cho quá trình chuyển đổi xanh tại miền Trung - Tây Nguyên: lấy công nghệ làm nền tảng, lấy con người làm trung tâm và lấy sự liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo làm động lực.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ mục tiêu phát thải ròng bằng "0", phát triển kinh tế xanh và công nghiệp số, những nội dung được chia sẻ tại Diễn đàn không chỉ có ý nghĩa đối với khu vực miền Trung - Tây Nguyên mà còn mang giá trị tham khảo cho nhiều địa phương trên cả nước. Đây cũng chính là thông điệp xuyên suốt mà VCCA 2026 mong muốn lan tỏa: chuyển đổi xanh sẽ chỉ thành công khi công nghệ, nguồn nhân lực và sự đồng hành của doanh nghiệp được kết nối thành một hệ sinh thái phát triển bền vững.

Bên lề Diễn đàn, Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA) và Câu lạc bộ Doanh nhân Bách khoa (CLB DNBK) đã ký kết Thỏa thuận hợp tác chiến lược, mở ra cơ chế phối hợp dài hạn nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển hệ sinh thái công nghiệp Việt Nam. Theo thỏa thuận, hai bên sẽ phát huy thế mạnh của mỗi tổ chức để kết nối mạng lưới doanh nghiệp, chuyên gia, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo; đồng thời phối hợp tổ chức các diễn đàn, hội thảo, triển lãm, chương trình xúc tiến thương mại và kết nối cung - cầu công nghệ. Nội dung hợp tác cũng tập trung vào tư vấn, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các giải pháp tự động hóa, AI, sản xuất thông minh, chuyển đổi số, tiết kiệm năng lượng và sản xuất xanh; xây dựng mạng lưới chuyên gia, hỗ trợ startup công nghệ và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao thông qua sự gắn kết giữa doanh nghiệp với các trường đại học, viện nghiên cứu. Lễ ký kết không chỉ khẳng định quyết tâm đồng hành của hai bên trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp bền vững trong kỷ nguyên số.