Nghiên cứu gien mở hướng điều trị cá thể hóa ung thư hạch

Ung thư hạch hay còn gọi là ung thư hạch bạch huyết hiện đang được ghi nhận nhiều hơn và gặp ở mọi lứa tuổi. Để hỗ trợ điều trị bệnh này, các nhà khoa học đã giải mã biến đổi gien trong nhóm tế bào gốc tạo máu (CD34+), nơi sinh ra các tế bào miễn dịch bảo vệ cơ thể.

Ung thư hạch hay còn gọi là ung thư hạch bạch huyết hiện đang được ghi nhận nhiều hơn và gặp ở mọi lứa tuổi. Để hỗ trợ điều trị bệnh này, các nhà khoa học đã giải mã biến đổi gien trong nhóm tế bào gốc tạo máu (CD34+), nơi sinh ra các tế bào miễn dịch bảo vệ cơ thể. Việc giải mã gen này không chỉ giúp làm rõ nguy cơ gây bệnh mà còn mở ra hướng điều trị hiệu quả, cụ thể cho từng người bệnh.

Ung thư hạch là bệnh ung thư phát sinh từ tế bào bạch huyết trong hệ thống miễn dịch của cơ thể. Hiện có nhiều loại ung thư hạch, song phổ biến là hai loại chính: U lympho Hodgkin và u lympho không Hodgkin; trong đó, các trường hợp mắc bệnh ung thư không Hodgkin chiếm khoảng 90%. Nguyên nhân gây bệnh vẫn chưa được xác định, nhưng bước đầu các nhà khoa học phát hiện những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh như: Suy giảm hệ miễn dịch, di truyền, môi trường sống…

Ngoài những yếu tố nêu trên, một số yếu tố, như: Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, sự thay đổi về yếu tố địa lý, giới tính… cũng có thể làm tăng khả năng hình thành ung thư hạch. Điều đáng nói, các triệu chứng của ung thư hạch thường dễ bị người bệnh bỏ qua, như: Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân; ăn uống kém, sút cân nhanh chóng; thường xuyên đổ mồ hôi về đêm kèm ho, ngứa, phát ban; hạch bạch huyết xuất hiện ở các vùng cổ, bẹn, bụng… Mặc dù y học đã có nhiều tiến bộ trong việc điều trị nhằm kéo dài sự sống cho người bệnh, nhưng hiệu quả điều trị của mỗi trường hợp vẫn có sự khác biệt.

Xuất phát từ thực tế đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Xuân và các đồng nghiệp ở Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu vai trò của một số gen điều hòa chức năng tế bào gốc CD34+ và tế bào tua phục vụ công tác điều trị bệnh ung thư hạch”.

Quá trình nghiên cứu, nhóm tác giả đã tập trung giải mã các biến đổi gien trên tế bào tạo máu CD34+; xây dựng quy trình giải trình tự gien hiện đại kết hợp chỉnh sửa gien bằng công nghệ CRISPR-Cas9, vừa góp phần làm sáng tỏ cơ chế bệnh, vừa mở ra hướng điều trị phù hợp và hiệu quả đối với từng người bệnh.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng phát hiện nhiều biến thể gien liên quan trực tiếp đến ung thư hạch xuất hiện với tần suất cao ở người bệnh, như: NCF1, MMP9, VDR và nhất là CNN2 và MUC4. Trường hợp hai gien CNN2 và MUC4 trong cơ thể người bệnh hoạt động ở mức thấp thì bệnh có xu hướng nặng hơn, kèm theo các dấu hiệu liên quan như rối loạn các chỉ số máu. Việc tập trung giải mã tế bào CD34+ thay vì chỉ nghiên cứu trên tế bào khối u đã giúp phát hiện những biến thể gien “ẩn” mà trước đây ít được chú ý. Những điều này như “hồi chuông” cảnh báo sớm, giúp các bác sĩ tiếp cận, điều trị kịp thời cho những người mắc ung thư hạch ngay từ giai đoạn hình thành bệnh.

Quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học cũng phát hiện các gien A20, CYLD và CNN2 giữ vai trò “then chốt” trong việc điều hòa hoạt động của tế bào miễn dịch. Nếu các gien này hoạt động mạnh thì hiệu quả nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư được thể hiện rõ và ngược lại. Đối với gien CNN2, ngoài việc điều hòa hoạt động tế bào tua có ảnh hưởng lớn đến hệ miễn dịch, gien này còn ảnh hưởng đến quá trình viêm, chết tế bào và cho thấy tiềm năng giúp tăng hiệu quả hỗ trợ điều trị bệnh ung thư hạch.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Xuân, để thực hiện thành công đề tài khoa học, nhóm nghiên cứu đã xây dựng bộ dữ liệu hệ gien exome của 30 người bệnh bị u lympho Hodgkin và 76 người bệnh bị u lympho không Hodgkin. Đây đều là những người bệnh đang, đã điều trị tại các bệnh viện: Quân y 103, K và Viện Huyết học truyền máu Trung ương. Tiêu chí lựa chọn là người bệnh chưa được can thiệp điều trị bằng bất kỳ hình thức gì. Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng lựa chọn 83 tình nguyện viên khỏe mạnh vào nhóm đối chứng.

Ngoài ra, nhóm tác giả đã thành công khi giải trình tự toàn bộ vùng gien mã hóa của tế bào gốc CD34+ trên người bệnh bằng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới; xác định một số đột biến gien trên tế bào gốc CD34+ liên quan bệnh ung thư hạch trên cơ thể người bệnh; xác định vai trò điều hòa chức năng của các gien A20, CYLD và CNN2 trên tế bào ung thư hạch dựa trên tế bào gốc CD34+ và tế bào tua được biệt hóa từ tế bào máu cuống rốn hoặc tế bào đơn nhân máu ngoại vi.

Đánh giá về kết quả nghiên cứu, Hội đồng nghiệm thu cấp Viện Hàn lâm khẳng định, đây là hướng nghiên cứu rất mới và khó. Kết quả nghiên cứu thu được vừa có giá trị khoa học, vừa có tính ứng dụng lâm sàng rộng rãi tại các cơ sở y tế trong nước. Điều đó thể hiện nghiên cứu có chiều sâu, bắt kịp sự phát triển y học thế giới trong lĩnh vực phòng, chống ung thư.

Quá trình thực hiện đề tài, nhóm tác giả đã áp dụng các công nghệ, phương pháp nghiên cứu hiện đại như: Phân tích miễn dịch và sinh học phân tử, giải trình tự gen thế hệ mới và công nghệ CRISPR-Cas9, góp phần làm sáng tỏ những nguy cơ gây bệnh. Sự thành công của đề tài nghiên cứu đã mở ra hy vọng cho những người đã, đang điều trị ung thư hạch trong và ngoài nước. Các kết quả đã được công bố trên nhiều tạp chí khoa học uy tín trong và ngoài nước, đồng thời góp phần tham gia đào tạo nguồn nhân lực nghiên cứu trình độ cao trong lĩnh vực điều trị các bệnh ung thư nói chung và ung thư hạch nói riêng.