Sau đột quỵ, gần một nửa người bệnh đối mặt suy giảm trí nhớ

Nhiều người cho rằng chỉ cần vượt qua cơn đột quỵ là đã chiến thắng bệnh tật. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo, sau khi thoát khỏi nguy cơ tử vong, gần một nửa người bệnh có thể phải đối mặt với suy giảm nhận thức - một di chứng âm thầm nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến trí nhớ, khả năng tư duy và cuộc sống độc lập. Phát hiện sớm, điều trị đúng và phục hồi ngay trong “6 tháng vàng” là yếu tố quyết định chất lượng sống lâu dài.

Gần một nửa người bệnh đột quỵ đối mặt suy giảm trí nhớ

Không ít người sau đột quỵ có thể đi lại được, nói chuyện bình thường nên gia đình cho rằng đã hồi phục. Thực tế, phía sau những di chứng vận động dễ nhận thấy còn tồn tại một “di chứng vô hình” là suy giảm nhận thức - nguyên nhân khiến nhiều người bệnh dần mất trí nhớ, giảm khả năng tư duy, không còn tự thực hiện được các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Đây cũng là vấn đề được các chuyên gia thần kinh và tim mạch đặc biệt lưu ý tại Hội thảo khoa học do Bệnh viện Bạch Mai tổ chức vừa qua. Theo các chuyên gia, suy giảm nhận thức sau đột quỵ (PSCI) đang trở thành thách thức lớn trong điều trị và phục hồi chức năng, đồng thời là vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được phát hiện sớm.

Xuất hiện suy giảm nhận thức trong năm đầu

Theo TS.BS Đào Việt Phương, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, phân tích gộp từ 21 nghiên cứu lâm sàng cho thấy, cứ 100 bệnh nhân nhồi máu não được cứu sống thì có khoảng 45 người bị suy giảm nhận thức trong năm đầu sau đột quỵ.

Không giống tình trạng liệt tay chân hay méo miệng dễ nhận biết, suy giảm nhận thức diễn tiến âm thầm. Người bệnh có thể quên nhanh, giảm khả năng tập trung, mất tư duy logic hoặc gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch và thực hiện các công việc quen thuộc. Khi tình trạng này kéo dài, họ dần mất khả năng sống độc lập, phụ thuộc vào người thân trong sinh hoạt hằng ngày, làm gia tăng gánh nặng chăm sóc cho gia đình và xã hội.

Các phân tích về cơ chế bệnh sinh cho thấy, khi dòng máu lên não bị gián đoạn, não bộ không chỉ thiếu oxy mà còn nhanh chóng suy giảm các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng. Chỉ khoảng 30 giây sau khi xảy ra đột quỵ, lượng Acetylcholine - chất đóng vai trò thiết yếu đối với trí nhớ và khả năng tập trung - có thể giảm tới 50%; sau khoảng 10 phút, mức suy giảm lên tới 83%, làm các tế bào thần kinh tổn thương nặng và mất khả năng kết nối.

Chính vì vậy, các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh “6 tháng vàng” sau đột quỵ - giai đoạn quyết định hiệu quả phục hồi nhận thức. Nếu bỏ lỡ thời điểm này, nguy cơ tiến triển từ suy giảm nhận thức sang sa sút trí tuệ mạch máu sẽ tăng cao và việc phục hồi trở nên khó khăn hơn.

Mục tiêu không chỉ là cứu sống mà còn giúp người bệnh sống độc lập

Theo các chuyên gia, điều trị đột quỵ hiện đại không dừng lại ở việc giành lại sự sống mà hướng tới phục hồi toàn diện, giúp người bệnh lấy lại khả năng sinh hoạt, lao động và hòa nhập cộng đồng.

Chiến lược điều trị hiện nay tập trung vào ba trụ cột gồm: kiểm soát chặt các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu; phục hồi chức năng nhận thức bằng các bài tập chuyên biệt nhằm tăng tính dẻo của hệ thần kinh; đồng thời áp dụng các biện pháp bảo vệ tế bào thần kinh và hỗ trợ dinh dưỡng não theo đúng chỉ định chuyên môn.

Đặc biệt, việc triển khai các phác đồ bảo vệ màng tế bào thần kinh trong 24 giờ đầu đối với bệnh nhân nhồi máu não cấp đã cho thấy hiệu quả tích cực. Các thang điểm đánh giá quốc tế như NIHSS và Barthel đều ghi nhận khả năng phục hồi chức năng tốt hơn ở những người được điều trị sớm và đúng phác đồ.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo, việc tuân thủ Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đột quỵ não năm 2024 của Bộ Y tế ngay từ giai đoạn đầu không chỉ góp phần cải thiện chức năng thần kinh mà còn rút ngắn thời gian nằm viện, giảm mức độ phụ thuộc và giảm chi phí điều trị lâu dài.

Điều quan trọng nhất là không nên xem việc cứu sống người bệnh là điểm kết thúc của quá trình điều trị. Chủ động tầm soát suy giảm nhận thức, can thiệp phục hồi ngay từ những ngày đầu sau đột quỵ và duy trì theo dõi trong “6 tháng vàng” sẽ giúp nhiều người bệnh có cơ hội lấy lại trí nhớ, khả năng tư duy và cuộc sống tự chủ.