Tác dụng của đậu xanh theo y học cổ truyền

Đậu xanh còn có tên gọi khác là lục đậu, đỗ xanh, thanh tiểu đậu, đậu tằm... có vị ngọt, hơi tanh, tính mát không độc. Theo y học cổ truyền, đậu xanh là vị thuốc cho tác dụng tốt giúp tiêu độc, tiêu sưng, tiêu viêm, thanh nhiệt và giải độc...

Đặc điểm và công dụng của đậu xanh

Đậu xanh còn gọi là đậu chè, đậu tằm, đậu tắt, lục đậu. Có tên khoa học Vigna radiata (L.) Wilczek var. radiata (Phaseolus radiatus L.), thuộc họ Đậu - Fabaceae.

Cây đậu xanh thuộc loại cây thảo mọc đứng, cao cỡ 50cm. Lá có 3 lá chét, có lông ở cả hai mặt. Chùm hoa ở nách lá. Hoa màu vàng lục. Quả đậu hình trụ, mảnh, có lông, trong chứa nhiều hạt hình trụ ngắn, gần hình cầu, màu xanh, ruột màu vàng, có mầm ở giữa.

Tác dụng của đậu xanh theo y học cổ truyền
Cây đậu xanh trong tự nhiên.

Hạt đậu xanh có kích thước nhỏ, đường kính khoảng 2 - 2,5mm. Người ta thu hái quả, phơi khô, lấy hạt để làm thực phẩm, chế biến các thức ăn như: cháo, xôi, bánh, chè, xay thành bột làm miến, rang vàng tán bột làm thực phẩm ngũ cốc dinh dưỡng… hoặc ủ cho lên mầm để làm giá đậu xanh.

Theo Đông y, đậu xanh có vị ngọt, hơi tanh, tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải độc, trừ phiền nhiệt, ích khí lực, điều hòa ngũ tạng, giảm đau sưng. Thường dùng dưới dạng nấu cháo ăn, hoặc nấu nước uống trong các trường hợp: cảm sốt vào mùa hè, trúng nắng, tiêu khát (khát nước uống nhiều), đái tháo đường, đi tiểu khó, đau bụng do nhiệt, bụng nóng cồn cào, buồn phiền khó chịu, nhức đầu, nôn mửa, phụ nữ có thai bị nôn ọe, không yên.

Sách nam dược thần hiệu của danh y Tuệ Tĩnh viết: “Đậu xanh không độc, bổ nguyên khí, thanh nhiệt, có thể làm sạch mát nước tiêu, chữa lở loét, làm sáng mắt, trị được nhiều bệnh”.

Ngoài ra, đậu xanh rất có ích cho người hay bị các loại bệnh nhiệt ngoài da như: mụn nhọt, ghẻ lở, nổi mề đay; người bị cao huyết áp, cholesterol máu cao, viêm gan mãn tính, say rượu; trẻ em bị bệnh quai bị, sởi...

Tác dụng của đậu xanh theo y học cổ truyền
Đậu xanh có vị ngọt, hơi tanh, tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải độc, trừ phiền nhiệt, ích khí lực, điều hòa ngũ tạng, giảm đau sưng.

Một số bài thuốc dân gian từ đậu xanh

Trị trúng thử (say nóng, say nắng): Đậu xanh 100g, hoa mướp tươi 10 bông. Đậu xanh vo sạch, hoa mướp rửa sạch. Cho nước ngập đậu xanh đun cho chín, sau đó cho hoa mướp vào đun đến khi sôi lại, chắt lấy nước uống khi còn nóng. Hoặc đậu xanh 150g, vo sạch, cho vào nồi, đổ 700ml nước đun sôi qua, chắt lấy nước, để nguội rồi uống. Không đun kỹ quá nước đỗ sẽ đục tác dụng sẽ kém đi.

Trị tiêu khát, giải độc, nóng, lợi tiểu, thanh nhiệt, hạ khí: Đậu xanh 100g xay nấu cả vỏ cùng 200g gạo tẻ. Đây là món ăn rất tốt cho mùa hè, có thể ăn cháo đậu xanh với đường hay muối (nước mắm). Hoặc kết hợp đậu xanh, đậu đen, đậu đỏ, mỗi thứ 300g nấu chung với cam thảo, ăn cả bã lẫn nước trong vòng 7 ngày, dùng phòng các chứng bệnh mùa hè.

Tác dụng của đậu xanh theo y học cổ truyền
Đậu xanh chữa cảm sốt, lợi tiểu, hạ khí...

Chữa bí tiểu do nóng: Đậu xanh 200g, vừng 100g, trần bì 10g. Đậu xanh vo sạch, tất cả đem nấu thành món cháo, chia 2 lần ăn trong ngày, dùng liền 5 ngày.

Chữa cảm sốt miệng khát: Vỏ đậu xanh 15g, lá sen tươi 30g, thêm 10 bông hoa đậu ván trắng. Tất cả cho vào ấm đổ 700ml nước đun sôi, chia 3 lần uống trong ngày uống nóng. Có thể dùng 100g đậu xanh nấu canh, cho thêm chút đường, ăn khi còn ấm. Dùng liền 3 ngày.

Hỗ trợ điều trị tăng huyết áp: Đậu xanh 100g, gạo tẻ 100g nấu thành cháo, ăn hàng ngày. 5 ngày một liệu trình.

Phụ nữ huyết trắng (khí hư, bạch đới) ra nhiều: Đậu xanh 500g, mộc nhĩ đen 100g; cả hai thứ sao vàng, nghiền thành bột mịn mỗi lần 15g ngày uống 2 lần, chiêu thuốc bằng nước cơm, 10 ngày một liệu trình

Chữa ngộ độc thức ăn thể nhẹ: Đậu xanh 100g, ngâm nước, nghiền mịn, gạn lấy nước uống từng bát lớn.

Chữa cảm lạnh: Đậu xanh 30g, ma hoàng 9g, tất cả cho vào ấm đổ 700ml nước, chia 2 lần uống trong ngày. Hoặc đậu xanh 30g (giã nát), lá chè 9g (bỏ vào trong túi vải). Cho 550ml nước vào nấu. Khi còn 200ml nước, lấy túi chè ra, cho đường đỏ vào uống nóng. Dùng liền 3 ngày rất hiệu nghiệm.

Phòng bệnh sởi: Đậu xanh 30g, rễ cỏ tranh tươi 30g, sắc với 700ml nước, chia ra 3 phần uống trong ngày, dùng liên tục trong 3 ngày.

Tác dụng của đậu xanh theo y học cổ truyền
Đậu xanh có tác dụng chữa ngộ độc, phòng bệnh sởi.

Hỗ trợ điều trị đái tháo đường: Đậu xanh 200g, lê 2 quả, củ cải 250g nấu thành món canh ăn hàng ngày. 10 ngày một liệu trình.

Chữa bệnh gout: Dùng 1/2 chén đậu xanh nguyên hạt nguyên vỏ. Chọn các hạt mẩy, không bị sâu mọt. Rửa sạch 1/2 chén đậu xanh nguyên hạt nguyên vỏ. Đem ninh nhừ dưới lửa nhỏ. Không cần nêm thêm gia vị. Sau khi ninh nhừ, lấy ra ăn mỗi sáng 1 bát và tối trước khi đi ngủ. Thực hiện cách này đều đặn 30 ngày sẽ giúp các triệu chứng bệnh cải thiện đáng kể.

Chữa dị ứng sơn: Đậu xanh sống 100g, rửa thật sạch, ngâm nước trong 12 giờ, lấy ra giã nát thành dạng vữa, cho thêm 30g kim ngân hoa đã nghiền nát, hai thứ trộn đều, đắp vào chỗ bị lở sơn.

Những trường hợp không nên sử dụng đậu xanh

- Người có thân nhiệt tính hàn như chân tay lạnh thiếu lực, lưng, chân đau nhức và đi ngoài phân lỏng… khi ăn đậu xanh càng làm bệnh tình nặng thêm thậm chí còn làm đau bụng đi ngoài dẫn đến mất nước làm cho cơ bắp và khớp đau nhức.

- Người già và trẻ em không nên ăn nhiều đậu xanh vì trong đậu xanh có chứa một số hàm lượng dinh dưỡng còn cao hơn thịt gà, nên trong thời gian ngắn khó tiêu hóa hết, dẫn đến đầy bụng và khó chịu.

- Đậu xanh có tính hàn, khi ăn vào lúc đói không tốt cho dạ dày.

- Những chị em có hệ tiêu hóa kém nên hạn chế ăn đỗ xanh để đề phòng trướng bụng hay bệnh phụ khoa.

- Ăn đậu xanh khi uống thuốc đông y sẽ làm mất tác dụng của toàn bộ thảo mộc có trong thuốc.

L.Anh (t/h)
https://suckhoeviet.org.vn/

Tin liên quan

Liên tiếp nhiều ca cấp cứu do tai nạn pháo nổ

Liên tiếp nhiều ca cấp cứu do tai nạn pháo nổ

Thông tin từ Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, trong những ngày đầu năm 2026, bệnh viện liên tục tiếp nhận nhiều ca cấp cứu do tai nạn pháo nổ, không ít ca nghiêm trọng.
Dự báo thời tiết ngày 15/1/2026: Bắc Bộ nhiều mây, chiều tối có mưa rải rác

Dự báo thời tiết ngày 15/1/2026: Bắc Bộ nhiều mây, chiều tối có mưa rải rác

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia vừa đưa ra thông tin dự báo thời tiết Hà Nội và các khu vực khác trên cả nước ngày 15/1/2026.
Dự báo thời tiết ngày 14/1/2026: Bắc Bộ sáng sớm có sương mù nhẹ rải rác

Dự báo thời tiết ngày 14/1/2026: Bắc Bộ sáng sớm có sương mù nhẹ rải rác

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia vừa đưa ra thông tin dự báo thời tiết Hà Nội và các khu vực khác trên cả nước ngày 14/1/2026.

Cùng chuyên mục

Ý dĩ: Từ bài thuốc dân gian đến những lưu ý khoa học cho người dùng

Ý dĩ: Từ bài thuốc dân gian đến những lưu ý khoa học cho người dùng

Trong kho tàng dược liệu Đông y, ý dĩ là cái tên quen thuộc, xuất hiện trong nhiều bài thuốc dân gian và y thư cổ. Không chỉ được biết đến với công dụng hỗ trợ điều trị ho, phong thấp, sỏi tiết niệu, ý dĩ còn được nhiều người truyền tai nhau như một “bí quyết” giúp làm đẹp da, giảm cân. Tuy nhiên, các thầy thuốc Đông y đều khuyến cáo: ý dĩ là vị thuốc, không phải thực phẩm dùng tùy tiện, nếu lạm dụng hoặc dùng sai cách có thể gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe.
Cây gai cua – Dược liệu dân gian được dùng ở nhiều nước nhưng tiềm ẩn độc tính

Cây gai cua – Dược liệu dân gian được dùng ở nhiều nước nhưng tiềm ẩn độc tính

Trong y học cổ truyền của một số quốc gia như Ấn Độ, Nepal, cây gai cua được sử dụng như một dược liệu hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý, từ viêm nhiễm ngoài da, vàng da đến ho, sốt. Tuy nhiên, khác với nhiều vị thuốc quen thuộc ở Việt Nam, cây gai cua chưa được sử dụng chính thức trong y học cổ truyền nước ta và được xếp vào nhóm dược liệu có độc, cần đặc biệt thận trọng khi áp dụng.
Cà cuống – Côn trùng dân dã trở thành đặc sản ẩm thực và vị thuốc trong Đông y

Cà cuống – Côn trùng dân dã trở thành đặc sản ẩm thực và vị thuốc trong Đông y

Trong ký ức ẩm thực của nhiều thế hệ người Việt, cà cuống không chỉ là một loài côn trùng sống ở ruộng nước, ao hồ mà còn gắn liền với mùi hương rất riêng, rất “Bắc”. Từ bánh cuốn, bún thang đến chả cá, chỉ cần một giọt tinh dầu cà cuống cũng đủ làm dậy lên hương vị khó trộn lẫn. Không dừng lại ở vai trò gia vị, theo y học cổ truyền, cà cuống còn được xem là một vị thuốc có giá trị, nếu sử dụng đúng cách và đúng liều lượng.
Nông sản trong y học cổ truyền: Thực phẩm cũng là vị thuốc

Nông sản trong y học cổ truyền: Thực phẩm cũng là vị thuốc

Trong y học cổ truyền, ranh giới giữa thực phẩm và thuốc chữa bệnh vốn không tách bạch như trong quan niệm hiện đại. Từ xa xưa, ông cha ta đã đúc kết triết lý “dĩ thực vi dược” – lấy thực phẩm làm thuốc, coi bữa ăn hằng ngày là nền tảng quan trọng để phòng bệnh, dưỡng sinh và phục hồi sức khỏe. Đến nay, khi y học dự phòng ngày càng được đề cao, cách nhìn này đang được giới chuyên môn và cộng đồng quan tâm trở lại như một hướng đi bền vững cho sức khỏe con người.
Gạo lứt, đậu xanh, mè đen – bộ ba thực dưỡng quen mà lạ trong chăm sóc sức khỏe

Gạo lứt, đậu xanh, mè đen – bộ ba thực dưỡng quen mà lạ trong chăm sóc sức khỏe

Trong dòng chảy của dinh dưỡng hiện đại, khi nhiều người tìm đến các loại thực phẩm chức năng hay chế độ ăn “ngoại nhập”, thì gạo lứt, đậu xanh, mè đen – ba loại nông sản quen thuộc của người Việt – lại đang được nhìn nhận trở lại như một bộ ba thực dưỡng giàu giá trị. Quen thuộc trong đời sống hằng ngày, nhưng dưới góc nhìn khoa học dinh dưỡng và y học cổ truyền, bộ ba này vẫn còn nhiều giá trị “quen mà lạ”, đáng để khai thác đúng cách trong chăm sóc sức khỏe chủ động.
Vừng đen - Vị thuốc bồi bổ gan thận, dưỡng khí huyết

Vừng đen - Vị thuốc bồi bổ gan thận, dưỡng khí huyết

Không chỉ là một loại gia vị, thực phẩm dinh dưỡng quen thuộc, vừng đen (mè đen) còn được y học cổ truyền xem là vị thuốc quý, có tác dụng bổ gan thận, dưỡng tinh huyết, nhuận tràng, làm đen tóc và tăng cường sức khỏe lâu dài. Từ xa xưa, vừng đen đã hiện diện trong nhiều bài thuốc dân gian, được sử dụng để bồi bổ cơ thể và phòng ngừa bệnh tật.

Các tin khác

Giữ ấm từ bàn chân: Bước đơn giản để phòng cảm lạnh mùa rét

Giữ ấm từ bàn chân: Bước đơn giản để phòng cảm lạnh mùa rét

Khi trời trở lạnh, dù bạn đã mặc đủ áo ấm, nhưng cảm giác mệt mỏi, dễ bị cảm hay giấc ngủ không sâu vẫn có thể ghé thăm. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhưng thường bị lãng quên là việc không giữ ấm bàn chân. Điều này khiến cơ thể "mất nhiệt" liên tục và tiêu hao năng lượng không cần thiết. Vậy tại sao giữ ấm bàn chân lại quan trọng đến vậy?
Những bài thuốc quý từ cây bưởi

Những bài thuốc quý từ cây bưởi

Bưởi không chỉ là trái cây quen thuộc mà còn là nguồn thuốc quý. Từ lá, hoa, vỏ quả đến múi và hạt, hầu như mọi bộ phận của cây bưởi đều có thể dùng làm thuốc, hỗ trợ phòng và điều trị nhiều vấn đề sức khỏe thường gặp.
Hoa sói – Dược liệu thơm quen thuộc trong Đông y, cần dùng đúng cách để bảo đảm an toàn

Hoa sói – Dược liệu thơm quen thuộc trong Đông y, cần dùng đúng cách để bảo đảm an toàn

Không chỉ là loài cây cảnh gắn liền với không gian làng quê, đình chùa và đời sống tâm linh của người Việt, hoa sói (còn gọi là hoa ngâu) từ lâu còn được sử dụng như một vị thuốc dân gian và nguyên liệu ướp trà truyền thống. Với mùi hương thanh khiết đặc trưng và những ghi nhận về giá trị dược lý, hoa sói được ứng dụng trong hỗ trợ điều trị một số bệnh lý ngoài da, phong thấp, đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, đây cũng là dược liệu có độc tính nhất định, cần sử dụng thận trọng.
Hoa hiên – Dược liệu Đông y quen thuộc giúp thanh nhiệt, cầm máu và an thần

Hoa hiên – Dược liệu Đông y quen thuộc giúp thanh nhiệt, cầm máu và an thần

Không chỉ được trồng làm cây cảnh hay sử dụng trong ẩm thực, hoa hiên còn là một vị thuốc Đông y được sử dụng từ lâu trong dân gian với nhiều công dụng đáng chú ý. Nhờ chứa các hoạt chất có giá trị dược lý, hoa hiên thường được dùng để thanh nhiệt, tiêu viêm, cầm máu, hỗ trợ điều trị rối loạn kinh nguyệt, mất ngủ và một số bệnh lý đường tiêu hóa, tiết niệu.
Thảo quyết minh – Vị thuốc nam quen thuộc hỗ trợ thanh can, nhuận tràng, hạ huyết áp

Thảo quyết minh – Vị thuốc nam quen thuộc hỗ trợ thanh can, nhuận tràng, hạ huyết áp

Thảo quyết minh là một trong những vị thuốc nam phổ biến, mọc hoang ở nhiều địa phương trên cả nước và được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền. Với tác dụng nổi bật trong hỗ trợ điều trị táo bón, cao huyết áp, mất ngủ và các bệnh về mắt, thảo quyết minh ngày càng được quan tâm trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng và người lao động trong mùa lạnh

Chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng và người lao động trong mùa lạnh

Khi các đợt không khí lạnh tăng cường, thời tiết chuyển sang rét đậm, rét hại, sức khỏe của người dân và người lao động lại đứng trước nhiều nguy cơ bị đe dọa. Nhiệt độ xuống thấp, gió lạnh kéo dài, độ ẩm cao và tình trạng thiếu ánh nắng mặt trời không chỉ gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại bệnh phát sinh, đặc biệt là các bệnh đường hô hấp và bệnh mạn tính.
Quy định về kê đơn thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu

Quy định về kê đơn thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu

Bộ trưởng Bộ Y tế vừa ban hành Thông tư 55/2025/TT-BYT quy định về kê đơn thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và kê đơn kết hợp thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu với thuốc hóa dược trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2026.
[Infographic] 5 cách chữa viêm thanh quản bằng gừng

[Infographic] 5 cách chữa viêm thanh quản bằng gừng

Gừng là loại gia vị được sử dụng phổ biến. Bên cạnh đó, nguyên liệu này còn là một vị thuốc trong y học cổ truyền, giúp cải thiện nhiều vấn đề về sức khỏe một cách tự nhiên. Cùng tham khảo 5 bài thuốc chữa viêm thanh quản từ gừng.
Cách sử dụng cây ngải cứu trong các bài thuốc chữa bệnh

Cách sử dụng cây ngải cứu trong các bài thuốc chữa bệnh

Ngải cứu không chỉ là loại rau quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày mà còn được xem là một trong những vị thuốc dân gian quan trọng của y học cổ truyền. Từ lâu, ngải cứu đã được sử dụng để điều hòa khí huyết, giảm đau, cầm máu, trừ hàn, đặc biệt hiệu quả với các chứng bệnh liên quan đến nhiễm lạnh và rối loạn khí huyết.
Bộ Y tế ban hành Dược điển Việt Nam VI

Bộ Y tế ban hành Dược điển Việt Nam VI

Bộ Y tế vừa có quyết định ban hành Dược điển Việt Nam VI bao gồm 1.722 tiêu chuẩn quốc gia về thuốc. Dược điển này có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, là căn cứ bắt buộc trong hoạt động kiểm nghiệm, đánh giá chất lượng thuốc và nguyên liệu làm thuốc.
Xem thêm
Chi hội Nam y tỉnh An Giang tổng kết hoạt động năm 2025, đề ra mục tiêu phát triển vững mạnh trong năm 2026

Chi hội Nam y tỉnh An Giang tổng kết hoạt động năm 2025, đề ra mục tiêu phát triển vững mạnh trong năm 2026

Thực hiện chương trình công tác năm 2025, Chi hội Nam y tỉnh An Giang đã tổ chức Hội nghị tổng kết hoạt động vào ngày 03/01/2025 tại phường Tân Châu, tỉnh An Giang.
Hội Nam y Việt Nam: Dấu ấn hoạt động năm 2025 và mục tiêu trọng tâm năm 2026

Hội Nam y Việt Nam: Dấu ấn hoạt động năm 2025 và mục tiêu trọng tâm năm 2026

Năm 2025 ghi dấu một giai đoạn hoạt động sôi động, nhiều điểm nhấn của Hội Nam y Việt Nam trong bối cảnh phong trào bảo tồn, phát triển y học cổ truyền và Nam y tiếp tục nhận được sự quan tâm của xã hội.
Viện Nghiên cứu Y Dược học Tuệ Tĩnh: Trang trọng Lễ kỷ niệm 5 năm thành lập và Hội thảo khoa học Kế thừa di sản Đại Danh y Tuệ Tĩnh

Viện Nghiên cứu Y Dược học Tuệ Tĩnh: Trang trọng Lễ kỷ niệm 5 năm thành lập và Hội thảo khoa học Kế thừa di sản Đại Danh y Tuệ Tĩnh

(SKV) - Trong không khí trang trọng và phấn khởi, sáng ngày 21/12 Viện Nghiên cứu Y Dược học Tuệ Tĩnh đã long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 5 năm thành lập gắn với Hội thảo khoa học “Kế thừa, phát huy di sản Đại danh y – Thiền sư Tuệ Tĩnh trong nghiên cứu và phát triển Y Dược học cổ truyền”. Sự kiện là dấu mốc quan trọng, nhìn lại chặng đường hình thành – phát triển của Viện, đồng thời mở ra những định hướng mới cho y dược học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn hội nhập và đổi mới.
Lan tỏa phong trào thi đua khi trí thức, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng đồng hành

Lan tỏa phong trào thi đua khi trí thức, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng đồng hành

Hội nghị Khối thi đua số 7 của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam diễn ra ngày 20/12 tại Hà Nội.
Hội Nam Y Việt Nam và hành trình lan tỏa yêu thương đến 280 hộ đồng bào Rục ở Kim Phú (Quảng Trị)

Hội Nam Y Việt Nam và hành trình lan tỏa yêu thương đến 280 hộ đồng bào Rục ở Kim Phú (Quảng Trị)

Trong hai ngày 12 và 13/12/2025, Hội Nam Y Việt Nam đã thực hiện một hành trình thiện nguyện đặc biệt, mang theo khoảng 20 tấn hàng hóa với tổng trị giá hơn 500 triệu đồng đến với đồng bào Rục tại xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị.
Phiên bản di động