Thải độc nhờ nhịn ăn khô?

Nhịn ăn khô là hình thức kiêng hoàn toàn cả thức ăn lẫn nước uống trong nhiều ngày, thậm chí tránh tiếp xúc với nước. Nhiều hội nhóm trên mạng xã hội lan truyền thông tin rằng việc này giúp cơ thể thanh lọc, loại bỏ chất độc hoặc làm tan các khối u.

Tuy nhiên, theo BS. Nguyễn Yên Thao, nguyên Phó trưởng khoa, Khoa Bệnh nghề nghiệp, Trung tâm Y tế môi trường lao động cho rằng đây là một trào lưu cực đoan, thiếu cơ sở khoa học và tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe.

1. "Thải độc" trong nhịn ăn khô thường được hiểu là gì?

Nhịn ăn khô là hình thức kiêng cả thức ăn và nước uống trong một khoảng thời gian.

Trong các hội nhóm chia sẻ kinh nghiệm trên mạng xã hội, khái niệm "thải độc" được miêu tả như một quá trình tự chữa lành, tiêu diệt bệnh tật và làm sạch sâu bên trong cấp độ tế bào. Họ cho rằng việc không dung nạp bất kỳ nguồn nước hay thức ăn nào sẽ buộc cơ thể phải tiêu thụ các chất cặn bã tích tụ lâu ngày.

Dưới góc nhìn chuyên môn, BS. Nguyễn Yên Thao cảnh báo rằng việc tự ý định nghĩa "thải độc" theo cảm tính trên mạng xã hội là rất nguy hiểm. Chưa có bằng chứng khoa học cho thấy nhịn ăn khô giúp “thanh lọc” cơ thể. Ngược lại, việc không cung cấp cả thức ăn và nước uống trong thời gian dài có thể gây mất nước, thiếu năng lượng và làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ thể.

2. Cơ thể vốn loại bỏ chất thải thông qua những cơ quan nào?

Trong cơ thể con người, hệ thống thải độc tự nhiên đã hoạt động liên tục và hiệu quả mà không cần đến các biện pháp nhịn ăn cực đoan. Gan đóng vai trò là nhà máy hóa chất chính, chịu trách nhiệm chuyển hóa và trung hòa các chất độc hại từ thực phẩm hay môi trường thành dạng an toàn hơn để dễ dàng bài tiết.

Trong khi đó, thận hoạt động như bộ lọc máu tinh vi, lọc bỏ các sản phẩm chuyển hóa dư thừa, ure và độc tố qua đường nước tiểu. Bên cạnh đó, phổi, hệ tiêu hóa và da cũng góp phần loại bỏ các chất cặn bã ra khỏi cơ thể mỗi ngày.

Trao đổi về vấn đề này, BS. Nguyễn Yên Thao cho biết, cơ thể con người có sẵn một hệ thống sinh học hoàn chỉnh để tự bảo vệ và thanh lọc chất thải thông qua gan, thận, phổi và da. Các cơ quan này hoạt động liên tục và không cần bất kỳ sự can thiệp cực đoan nào từ việc nhịn ăn khô. Thậm chí, việc bắt các cơ quan này vận hành trong điều kiện thiếu nước trầm trọng sẽ làm suy giảm nghiêm trọng năng lực tự làm sạch vốn có của chúng.

3. Có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy nhịn ăn khô giúp "thải độc" không?

Cho đến nay, chưa có bất kỳ nghiên cứu khoa học chính thống hay thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh rằng việc nhịn ăn khô mang lại hiệu quả thanh lọc hay chữa lành bệnh. Ngược lại, việc cắt đứt hoàn toàn nguồn nước và dinh dưỡng đưa vào cơ thể sẽ làm suy giảm chức năng của chính các cơ quan thải độc. Khi thiếu nước trầm trọng, thận và gan không thể thực hiện quá trình lọc máu hiệu quả, dẫn đến việc các chất độc hại bị ứ đọng lại trong máu, gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng con người.

Dựa trên các tài liệu y khoa từ WebMD, các trung tâm y khoa như Cleveland Clinic, MedicineNet..., các bác sĩ khẳng định hoàn toàn không có bằng chứng lâm sàng nào xác thực lợi ích của việc nhịn ăn khô. Ngược lại, việc thiếu nước sẽ làm tăng nồng độ các chất cặn bã trong máu, khiến thận phải làm việc quá tải, dễ dẫn đến suy thận cấp, tổn thương ống thận và gây nhiễm độc ngược cho cơ thể.

4. Vì sao cảm giác nhẹ bụng hoặc sụt cân nhanh dễ bị hiểu thành cơ thể đang "đào thải độc tố"?

Sụt cân nhanh trong nhịn ăn khô thường được hiểu là cơ thể đang thải độc.

Nhiều người khi thực hiện nhịn ăn khô thường thấy cân nặng giảm nhanh chóng chỉ sau vài ngày và cảm thấy cơ thể nhẹ nhõm hơn. Thực chất, hiện tượng sụt cân này chủ yếu đến từ việc cơ thể bị mất nước nghiêm trọng và cạn kiệt lượng glycogen dự trữ chứ không phải do mỡ thừa hay độc tố được tiêu hủy. Việc đường tiêu hóa trống rỗng do không có thức ăn đi qua cũng tạo ra cảm giác nhẹ nhàng giả tạo, khiến nhiều người lầm tưởng rằng phương pháp này đang phát huy tác dụng tích cực.

BS. Nguyễn Yên Thao giải thích rằng, trọng lượng giảm đi nhanh chóng trong những ngày đầu nhịn ăn chủ yếu là do mất nước trong không gian cơ thể, kèm theo sự cạn kiệt glycogen chứ hoàn toàn không phải giảm mỡ hay loại bỏ độc tố. Cảm giác "nhẹ bụng" thực chất chỉ là hệ quả của việc hệ tiêu hóa không phải hoạt động, chứ không mang ý nghĩa cải thiện sức khỏe chuyển hóa.

5. Thận trọng trước những chia sẻ về nhịn ăn khô trên mạng xã hội

Các nội dung xuất hiện trên mạng xã hội thường thổi phồng quá mức công dụng của việc nhịn ăn khô như chữa khỏi bướu cổ, làm tan u cục hoặc điều trị bách bệnh mà không cần dùng thuốc. Người đọc cần đặc biệt cảnh giác với những lời khuyên tự phát từ các tài khoản không có chuyên môn y khoa. Việc áp dụng các chế độ nhịn ăn khắc nghiệt này có thể dẫn đến tình trạng mất nước cấp tính,tụt huyết áp, tổn thương thận vĩnh viễn, rối loạn nhịp tim và nhiều biến chứng đe dọa tính mạng.

BS. Nguyễn Yên Thao khuyến cáo người dân tuyệt đối không tin theo các mẹo chữa bệnh phản khoa học lan truyền trên không gian mạng. Việc trì hoãn điều trị y tế chính thống để theo đuổi các phương pháp tự phát này có thể biến những bệnh lý ban đầu có khả năng chữa trị thành các biến chứng nặng nề, đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người.