Cúm A có thể gây suy hô hấp nặng ở người cao tuổi

Viêm phổi nặng sau nhiễm cúm A

ThS.BSNT Lê Thị Huyền, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân H.X.T., 72 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp và từng bị tai biến mạch máu não, nhập viện trong tình trạng sốt cao, ho khạc đờm, khó thở tăng dần và suy hô hấp. Kết quả xét nghiệm nhanh dương tính với cúm A.

Bệnh nhân được chẩn đoán viêm phổi nặng, tổn thương phổi ảnh hưởng đáng kể đến khả năng trao đổi khí, cần hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy khoảng 40-50%. Các xét nghiệm ghi nhận phản ứng viêm và chỉ số nhiễm khuẩn tăng cao. Người bệnh được điều trị cúm A, kiểm soát tình trạng nhiễm khuẩn và hỗ trợ hô hấp tích cực.

Sau ba ngày, bệnh nhân hết sốt, huyết động tương đối ổn định nhưng tổn thương phổi vẫn nặng, chưa thể tự duy trì hô hấp hiệu quả và tiếp tục phải thở máy không xâm nhập.

Theo BS Huyền, tiền sử tai biến mạch máu não, đặc biệt là đợt nhồi máu não gần đây, khiến khả năng ho khạc đờm của bệnh nhân suy giảm. Khi viêm phổi làm tăng tiết dịch đường hô hấp, đờm dễ ứ đọng, gây khó khăn cho việc làm sạch đường thở, ảnh hưởng đến thông khí và làm tăng nguy cơ biến chứng hô hấp. Vì vậy, bệnh nhân vẫn cần được hỗ trợ, chăm sóc đường thở và theo dõi sát.

Một trường hợp khác được tiếp nhận tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm, mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và thường xuyên phải sử dụng thuốc khí dung tại nhà trong khoảng 3-4 tháng gần đây.

Khoảng bốn ngày trước khi nhập viện, người bệnh xuất hiện ho, khạc đờm trắng, khó thở tăng dần, mệt mỏi và ăn uống kém. Bệnh nhân chỉ sốt nhẹ khoảng 38°C nhưng tình trạng khó thở ngày càng nghiêm trọng. Xét nghiệm tại cơ sở y tế gần nhà xác định mắc cúm A. Do suy hô hấp nặng, người bệnh phải thở oxy qua mặt nạ có túi dự trữ với lưu lượng 15 lít/phút trước khi chuyển tuyến.

Khi nhập Khoa Cấp cứu, bệnh nhân kích thích, vật vã, thở nhanh, da niêm mạc nhợt, phổi có nhiều ran bất thường. Các bác sĩ khẩn trương đặt ống nội khí quản, hỗ trợ hô hấp và hồi sức tích cực. Tuy nhiên, bệnh tiếp tục diễn biến nhanh, xuất hiện các rối loạn toàn thân nghiêm trọng và không cải thiện dù đã được hồi sức.

Theo các bác sĩ, ở người mắc COPD, đường thở vốn bị viêm và tắc nghẽn kéo dài. Khi nhiễm cúm A, tình trạng viêm đường hô hấp, tăng tiết dịch và tổn thương phổi có thể làm giảm khả năng trao đổi khí, khiến người bệnh nhanh chóng rơi vào suy hô hấp.

Không thể đánh giá mức độ nặng chỉ qua sốt

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra, lây truyền chủ yếu qua các hạt dịch tiết khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Triệu chứng thường gặp gồm sốt, ho, đau họng, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi. Ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính, bệnh có thể gây viêm phổi, làm nặng thêm bệnh nền và dẫn đến suy hô hấp.

ThS.BS Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khuyến cáo người dân chủ động tiêm vaccine phòng cúm hằng năm, đặc biệt là các nhóm nguy cơ cao; duy trì vệ sinh tay, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp.

Khi có triệu chứng nghi ngờ cúm, người thuộc nhóm nguy cơ cao nên đi khám sớm để được đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp, không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh khi chưa có chỉ định.

Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, thở nhanh, tím tái, đau tức ngực, lơ mơ, kích thích bất thường hoặc sức khỏe xấu đi nhanh chóng. Ở trẻ em, các dấu hiệu như rút lõm lồng ngực, li bì, co giật, không uống được hoặc có biểu hiện mất nước cũng cần được xử trí kịp thời.

Các bác sĩ lưu ý, mức độ nghiêm trọng của cúm A không thể chỉ đánh giá qua nhiệt độ cơ thể. Người bệnh, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh nền, cần được theo dõi sát diễn biến hô hấp để phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng.

Chủ động phòng cúm A ở người cao tuổi

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người cao tuổi, đặc biệt là người trên 65 tuổi, và người mắc bệnh mạn tính thuộc nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng cúm. Tiêm vaccine cúm hằng năm là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng. Vaccine không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm cúm nhưng có thể giúp giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Để phòng bệnh, người cao tuổi cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, tránh đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa vệ sinh. Nhà ở cần thông thoáng; hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng cúm hoặc nhiễm trùng đường hô hấp. Khi có biểu hiện bệnh, nên hạn chế tiếp xúc với người khác để giảm nguy cơ lây lan.

Đặc biệt, người có tiền sử đột quỵ, COPD, bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc các bệnh mạn tính khác không nên chờ sốt cao mới đi khám. Khi xuất hiện ho, mệt mỏi, ăn uống kém hoặc khó thở bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế sớm để được đánh giá. Với người thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng virus khi nghi ngờ hoặc xác định mắc cúm; hiệu quả điều trị thường tốt hơn khi bắt đầu sớm. Người bệnh không tự mua thuốc kháng virus hoặc kháng sinh để sử dụng.

Nếu người cao tuổi khó thở tăng dần, thở nhanh, đau tức ngực, lú lẫn, lơ mơ hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Phát hiện và xử trí kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế biến chứng nguy hiểm của cúm A.