Thiếu nguồn xác hiến phục vụ nghiên cứu y học

Tiến sĩ - bác sĩ Nguyễn Đức Nghĩa, Phó Trưởng bộ môn Giải phẫu (Đại học Y Hà Nội), cho biết trong 10 năm trở lại đây, Bộ môn Giải phẫu nhận được hơn 10 xác hiến, người trẻ nhất 18 tuổi, người già nhất vừa qua tuổi 90, tên của họ được khắc ghi trên tấm bảng đặt tại Viện Giải phẫu. Số lượng thi thể hiến cho y học ở phía Bắc chỉ bằng khoảng 10% so với số thi thể được hiến cho một số đơn vị tại TPHCM.

Tại TP.HCM, việc tiếp nhận đơn thư hiến xác và nhận thi thể cũng như quan niệm của người dân thoáng hơn nên mỗi năm các trường như Trường ĐH Y Dược TPHCM, Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch nhận từ 20-30 thi thể. Do thiếu nguồn này, Trường ĐH Y Hà Nội phải mượn thi thể từ các cơ sở này phục vụ học tập, nghiên cứu của sinh viên, giảng viên nhà trường.

Thầy trò trường ĐH Y Hà Nội tri ân những người hiến xác cho khoa học

“Giải phẫu học là cánh cửa đầu tiên mà các sinh viên ngành y bắt buộc phải vượt qua trước khi bước chân vào thế giới của y học. Không chỉ ở Việt Nam mà tất cả các nền y tế phát triển, thi thể hiến đây được gọi là những “người thầy thầm lặng” đối với sinh viên y khoa. Theo tiêu chuẩn tốt nhất là 6 - 8 sinh viên học/xác, tuy nhiên thực tế số sinh viên học trên xác hiện cao hơn nhiều. Với tình trạng khan hiếm nguồn xác như hiện nay thì việc học tập giải phẫu thực hành của sinh viên trong thời gian tới rất khó khăn"- ông Nghĩa nói.

Theo các bác sĩ giải phẫu, thi thể được sử dụng trong đào tạo y khoa có hai loại chính là xác khô (được xử lý bằng hóa chất, thành phần chính là formol) và xác tươi (bảo quản bằng hệ thống tủ lạnh và tủ rã đông). Xác khô là "học cụ" cung cấp kiến thức về cấu trúc cơ thể người, thời gian sử dụng 1 năm. Xác tươi rất cần trong đào tạo các kỹ năng ngoại khoa phẫu thuật, thời gian sử dụng ngắn hơn.

PGS.TS Đồng Văn Hệ, Phó Giám đốc Bệnh viện Việt Đức (Hà Nội), cho biết với sinh viên y và thầy thuốc, việc được đào tạo bằng xác người, đặc biệt là xác tươi rất ý nghĩa. “Xác khô ngâm bị đen, cứng lại nên không thể nhìn được chi tiết mạch máu, khó để thực hành phẫu thuật. Không ít bác sĩ Bệnh viện Việt Đức phải ra nước ngoài đào tạo để nâng cao trình độ, học tập qua xác tươi”, PGS Hệ nói.

Do không có xác tươi để học, nhiều nghiên cứu sinh từ phía Bắc phải vào TP HCM để học mổ xác, do ở đó các cơ sở đào tạo y khoa tiếp nhận được số lượng khá nhiều, thậm chí có thời điểm phải ngừng tiếp nhận vì không đủ điều kiện bảo quản.

Các tiêu bản là bộ phận cơ thể người được bảo quản bằng hóa chất để học tập, nghiên cứu. Ảnh: Hữu Hưng

"Một năm qua, Trường Đại học Y Hà Nội đã làm việc với các cơ sở đào tạo y khoa tại TP HCM về việc chia sẻ xác hiến ra phía Bắc. Tuy nhiên, vẫn chưa thể tiến hành vì nhiều người còn e ngại, còn có tâm lý muốn thắp hương cho người thân hàng tháng"- tiến sĩ Nghĩa chia sẻ.

Các chuyên gia cho biết, thời gian từ khi tiếp nhận tới lúc ngưng sử dụng xác thường từ 2-3 năm (1 - 2 năm xử lí, 1 năm sử dụng). Sau đó, xác hiến sẽ được hỏa thiêu để trao lại cho gia đình hoặc đưa vào an táng tại nghĩa trang ở Quảng Ninh. Ngoài ra, các đơn vị chức năng sẽ lo toàn bộ mọi vấn đề từ vận chuyển tới hậu sự.

Bác sĩ Nghĩa bày tỏ mong muốn cộng đồng quan tâm, đăng ký hiến xác cho y học. Người dân có thể liên hệ với số đường dây nóng của Bộ môn Giải phẫu, Trường ĐH Y Hà Nội: 0343.23.48.48 và trang web hienthithe.com để nhận được thông tin về đăng ký hiến xác.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Nghĩa, để có một thi thể phục vụ nghiên cứu, các giảng viên và những y công phải trải qua một quá trình xử lý xác. Sau khi người hiến qua đời, trường sẽ tiếp nhận thi thể trong 24 giờ. Thi thể được đưa vào trường, xử lý sạch sẽ trước khi tiêm hóa chất trong hai ngày. Sau đó thi thể được ngâm vào bể formol tối thiểu 6 tháng mới có thể dùng để học tập, nghiên cứu. Những thi thể sau thời gian phục vụ khoa học được an táng ở nghĩa trang, trường thăm nom và hương khói cẩn thận.