Bể bơi mùa hè và những thói quen vô tình biến nơi giải nhiệt thành ổ bệnh

Mới đây, Bộ Y tế đã phát cảnh báo ghi nhận số trường hợp mắc bệnh do virus Adeno có xu hướng gia tăng, chủ yếu ở trẻ em.

Virus Adeno có thể gây bệnh quanh năm và ở mọi lứa tuổi, thường gây viêm đường hô hấp với các biểu hiện như sốt, ho, đau họng, sổ mũi, đồng thời có thể gây viêm kết mạc mắt, rối loạn tiêu hóa và một số biểu hiện khác.

Virus Adeno có thể lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp, nước mắt, tiếp xúc trực tiếp với người mắc bệnh, bàn tay, đồ dùng và các bề mặt bị nhiễm virus. Virus này cũng có thể lây trong môi trường sinh hoạt tập trung như gia đình, trường học, khu vui chơi, cơ sở chăm sóc trẻ em và bể bơi nếu điều kiện vệ sinh, xử lý nước hoặc vệ sinh bề mặt không được bảo đảm.

Hiện nay đang là thời gian nghỉ hè, du lịch và tổ chức nhiều hoạt động tập trung đông người, trong đó trẻ em thường xuyên tham gia các lớp học, khu vui chơi và hoạt động bơi lội. Đây là điều kiện làm tăng cơ hội tiếp xúc gần và lây truyền bệnh.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia nước ngoài nghiên cứu về chất lượng nước, nước hồ bơi không chỉ là làn nước mát mà còn giống như một nồi nước dùng ấm có pha clo, chứa đủ loại vi khuẩn, tế bào da, mồ hôi và những thứ mà hàng chục người vô tình mang theo khi xuống nước.

Điều đó không có nghĩa là cần tránh xa hồ bơi, nhưng đủ để thấy rằng chỉ một vài thói quen tưởng như vô hại cũng có thể biến buổi bơi thư giãn thành nguy cơ đối với sức khỏe.

THÓI QUEN KHIẾN HỒ BƠI THÀNH NƠI PHÁT TÁN MẦM BỆNH

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất về hồ bơi là cho rằng clo có thể tiêu diệt mọi mầm bệnh ngay khi chúng tiếp xúc với nước. Trên thực tế, clo là chất khử trùng rất hiệu quả, nhưng nó không hoạt động tức thời và cũng không phải lá chắn tuyệt đối trước mọi loại vi sinh vật.

Theo Kelly Reynolds, nhà vi sinh môi trường tại Đại học Arizona, vi khuẩn thông thường gần như không có cơ hội sống sót khi tiếp xúc trực tiếp với clo, thường sẽ bị tiêu diệt trong chưa đầy một phút. Với một số loại virus có thể lây truyền qua nước như viêm gan, clo cần khoảng 15 phút để phát huy tác dụng.

Đáng lo ngại hơn là ký sinh trùng Cryptosporidium, một trong những mầm bệnh khó kiểm soát nhất trong môi trường hồ bơi, có thể tồn tại trong nước đã xử lý bằng clo tới khoảng 10 ngày.

Để loại bỏ Cryptosporidium, hồ bơi phải trải qua quá trình “sốc clo” với nồng độ chất khử trùng cao gấp khoảng 20 lần mức thông thường, đồng thời vẫn cần nhiều giờ để đạt hiệu quả. Trong điều kiện vận hành hàng ngày, loại ký sinh trùng này chủ yếu được loại bỏ dần nhờ hệ thống tuần hoàn và lọc nước.

Điều đó có nghĩa nước hồ bơi không phải là một chai nước sát khuẩn khổng lồ. Dù vậy, nhiều người vẫn có thói quen xử lý vệ sinh ngay trong hồ, chẳng hạn lau mũi cho trẻ, thay tã rồi chỉ nhúng tay xuống nước để rửa vì tin rằng clo sẽ xử lý mọi thứ.

Thực tế, nước hồ bơi chỉ chứa khoảng một phần clo trên một triệu phần nước, trong khi các dung dịch sát khuẩn tay thường chứa khoảng 60% cồn. Đây cũng là lý do các chuyên gia khuyến cáo không nên nuốt nước hồ bơi.

Một biện pháp đơn giản nhưng thường bị bỏ qua là tắm tráng trước khi xuống nước. Chỉ khoảng 30 giây dưới vòi sen cũng có thể loại bỏ mồ hôi, kem chống nắng, dầu trên da và những cặn bẩn còn sót lại sau khi đi vệ sinh. Nhờ đó, lượng chất bẩn và vi khuẩn đưa vào nguồn nước chung được giảm đáng kể.

Lisa Cuchara, giáo sư khoa học y sinh tại Đại học Quinnipiac, cho biết việc tắm trước khi bơi không chỉ là vấn đề vệ sinh cá nhân mà còn góp phần bảo vệ chất lượng nước cho tất cả người sử dụng hồ.

Ngược lại, tắm sau khi bơi giúp loại bỏ những chất còn bám trên da và tóc sau khi tiếp xúc với nước hồ, đồng thời rửa trôi lượng clo có thể gây khô da, khô tóc.

Không cần thực hiện quá cầu kỳ, chỉ một lần tắm nhanh trước khi xuống hồ và một lần tráng người sau khi lên bờ cũng đã tạo ra sự khác biệt đáng kể.

Việc tắm tráng trước và sau khi bơi giúp rửa sạch các chất bám trên cơ thể

Bên cạnh đó, một hành vi quen thuộc nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nước hồ là đi tiểu trong bể bơi. Vấn đề ở đây không nằm ở vi khuẩn trong nước tiểu mà ở phản ứng hóa học.

Nước tiểu phản ứng với clo, làm tiêu hao lượng chất khử trùng vốn có nhiệm vụ tiêu diệt mầm bệnh, đồng thời tạo ra chloramine (hợp chất tạo nên mùi đặc trưng của hồ bơi mà nhiều người vẫn lầm tưởng là dấu hiệu của nước sạch).

Mỗi lần bỏ qua việc lên bờ đi vệ sinh là mỗi lần khả năng khử trùng của hồ giảm đi đôi chút. Điều này không xảy ra ở biển vì ngoài đại dương không có clo để bị tiêu hao và lượng nước cũng lớn đến mức không đáng kể. Với hồ bơi, cách duy nhất là lên bờ và sử dụng nhà vệ sinh.

Đối với trẻ nhỏ, khu vực hồ nông dành cho trẻ em là nơi đáng lo ngại nhất vì đây là nơi tập trung nhóm có ý thức vệ sinh và khả năng kiểm soát việc đi vệ sinh kém nhất, trong khi lại chứa lượng nước ít nhất.

Nước ở hồ trẻ em cũng thường ấm hơn hồ lớn do độ sâu thấp, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Tã bơi không thể ngăn hoàn toàn chất thải rò rỉ, nghĩa là khi người lớn nhận ra vấn đề thì chất bẩn đã phát tán vào nước.

Vì vậy, cha mẹ nên tập cho trẻ đi vệ sinh theo giờ, rửa tay bằng xà phòng thay vì chỉ nhúng qua nước hồ, thay tã ở khu vực cách xa hồ bơi và dạy trẻ không uống nước hồ hay nghịch các vòi phun nước như vòi uống.

Các chuyên gia cũng lưu ý không nên quay lại hồ bơi quá sớm sau khi bị tiêu chảy, ngay cả khi các triệu chứng đã biến mất. Reynolds khuyến cáo nên chờ đủ hai tuần kể từ khi hết tiêu chảy hãy tới bể bơi.

Lý do là ký sinh trùng Cryptosporidium vẫn có thể tiếp tục được đào thải qua phân trong tối đa 14 ngày sau khi người bệnh đã hồi phục và đôi khi các triệu chứng còn có thể tái phát do ký sinh trùng vẫn tiếp tục sinh sản trong đường ruột.

Bà thừa nhận đây là khuyến nghị khá nghiêm ngặt nhưng hầu hết mọi người không bao giờ biết chính xác nguyên nhân gây tiêu chảy vì không phải trường hợp nào cũng được xét nghiệm đầy đủ. Do đó, hướng dẫn luôn được xây dựng theo kịch bản xấu nhất.

Không chỉ trẻ nhỏ mà ngay cả các vận động viên bơi lội cũng từng là nguồn khởi phát nhiều đợt bùng phát dịch. Không ít người bị tiêu chảy sau khi đi du lịch nhưng vẫn xuống nước vì không muốn bỏ lỡ một giải đấu. Điều này có thể khiến hàng chục người khác mắc bệnh.

Dù hiểu rằng việc phải chờ hai tuần là điều không dễ chấp nhận, nhất là với những gia đình đã lên kế hoạch cho một kỳ nghỉ từ lâu, Reynolds nhấn mạnh rằng nếu vẫn còn khả năng lây bệnh, việc xuống hồ không chỉ ảnh hưởng đến bản thân hay gia đình mà còn có thể gây nguy hiểm cho rất nhiều người khác.

LÊN BỜ SAI CÁCH KHIẾN CƠ THỂ MẮC BỆNH

Không chỉ chất lượng nước, tình trạng của cơ thể trước và sau khi bơi cũng ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ nhiễm bệnh. Da vốn là hàng rào bảo vệ rất hiệu quả, chỉ cần xuất hiện một vết cắt, vết trầy hay vết mổ đang lành, khả năng ngăn chặn mầm bệnh sẽ suy giảm.

Theo bác sĩ Daniel Egan, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Orlando Health, khi xuống hồ với vết thương hở, cơ thể sẽ tiếp xúc với nhiều tác nhân gây bệnh tiềm ẩn. Clo có thể làm giảm nguy cơ nhiễm trùng, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn.

Mức độ rủi ro còn phụ thuộc vào kích thước và tình trạng của vết thương. Một vết cắt nhỏ thường ít đáng lo, trong khi các vết trầy lớn hoặc vết mổ mới có nguy cơ cao hơn, đặc biệt nếu bơi ở hồ tự nhiên hoặc biển, nơi nước không được xử lý.

Nếu buộc phải xuống nước, nên che kín vết thương bằng băng chống nước thay vì băng cá nhân thông thường. Sau khi bơi, cần lau khô vùng da này và thay băng mới. Với những người vừa trải qua phẫu thuật, việc đã cắt chỉ không đồng nghĩa da đã hồi phục hoàn toàn, vì vậy chỉ nên bơi khi được bác sĩ xác nhận an toàn.

Bên cạnh vết thương, một khu vực khác cũng thường bị bỏ quên trong quá trình vệ sinh là bàn chân. Theo bác sĩ da liễu Alok Vij, bàn chân nằm trong nhóm những vùng trên cơ thể chứa nhiều vi khuẩn nhất, ngang với mặt, nách, vùng bẹn và bàn tay nhưng lại ít được làm sạch đúng cách.

Bàn chân là một trong những khu vực chứa nhiều vi khuẩn nhất trên cơ thể, ngang với mặt, nách, vùng bẹn và bàn tay, nhưng lại là nơi ít được làm sạch đúng cách

Các nghiên cứu cho thấy việc rửa chân bằng xà phòng thường xuyên giúp giảm đáng kể lượng vi khuẩn trên da. Trong số đó có Pseudomonas, loại vi khuẩn phát triển mạnh ở những hồ bơi khử trùng kém và cũng là tác nhân gây viêm tai ngoài ở người bơi. Điều này cho thấy nguồn gốc của một ca viêm tai mùa hè đôi khi có thể bắt đầu từ bàn chân của người khác.

Vì vậy, khi tắm nên dành thời gian chà rửa kỹ bàn chân thay vì chỉ để nước chảy qua. Điều này càng quan trọng sau khi đi biển bởi cát bám trên chân có thể làm tắc hệ thống lọc, khiến hồ bơi khó duy trì chất lượng nước.

Sau khi lên bờ, việc tiếp tục mặc bộ đồ bơi ướt trong nhiều giờ cũng không có lợi cho làn da. Khi da ngâm nước quá lâu, hàng rào bảo vệ tự nhiên trở nên yếu hơn. Trong khi đó, bộ đồ bơi ẩm lại tạo ra môi trường ấm, tối và ẩm ướt, điều kiện lý tưởng để nấm, nấm men, vi khuẩn và virus phát triển.

Vì vậy, thay đồ bơi ngay sau khi bơi xong và tắm lại bằng nước sạch sẽ giúp rửa trôi clo, khôi phục độ pH tự nhiên của da và hạn chế cơ hội để các vi sinh vật gây bệnh sinh sôi.

Bộ đồ bơi cũng không tự trở nên sạch sẽ chỉ vì đã ngâm trong nước cả ngày. Nó vẫn lưu lại tế bào da chết, dầu trên cơ thể, kem chống nắng và các chất bẩn có trong hồ. Nếu quần áo lót được giặt sau mỗi lần mặc thì đồ bơi cũng nên được đối xử tương tự.

Việc không giặt sẽ khiến chúng trở thành môi trường thuận lợi cho nấm và vi khuẩn phát triển. Ít nhất, đồ bơi cần được xả kỹ bằng nước sạch trước khi phơi để loại bỏ clo và kem chống nắng còn sót lại, giặt bằng chất tẩy rửa sẽ giúp làm sạch hiệu quả hơn.

Đồng thời, tai cũng là vị trí cần được chăm sóc sau khi bơi. Nước đọng trong ống tai tạo ra môi trường lý tưởng để các vi sinh vật vốn có sẵn trên da sinh sôi, dẫn đến viêm tai ngoài, loại nhiễm trùng thường gặp ở người bơi lội và khác với viêm tai giữa sau cảm lạnh.

Sau khi lên bờ, chỉ cần nghiêng đầu sang hai bên để nước chảy ra ngoài rồi lau khô nhẹ phần tai ngoài bằng khăn. Mục tiêu không phải là loại bỏ hoàn toàn từng giọt nước mà là tránh để nước lưu lại trong tai quá lâu.

Ngoài ra, chiếc khăn tắm cũng là vật dụng dễ bị bỏ qua. Trong da liễu, khăn được xếp vào nhóm những đồ vật có khả năng mang mầm bệnh từ người này sang người khác. Đáng chú ý là virus gây u mềm lây, một bệnh ngoài da phổ biến ở trẻ em.

Dù bệnh thường tự khỏi, các tổn thương trên da có thể gây ngứa và ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Vì vậy, các bác sĩ luôn khuyến cáo không dùng chung khăn và không tắm chung với người đang mắc bệnh.

Ngay cả chiếc khăn ẩm đã nằm trong túi đồ bơi từ hôm trước cũng có thể trở thành nơi tích tụ nhiều vi sinh vật. Dù nguy cơ lây bệnh trong thực tế không quá cao, các chuyên gia vẫn khuyên nên mang theo một chiếc khăn sạch mỗi lần đi bơi.