Bồ công anh: Thảo dược quý chữa được nhiều chứng bệnh

Bồ công anh là thảo dược được sử dụng nhiều trong y học cổ truyền.

Mô tả cây

Cây bồ công anh còn được gọi là diếp hoang, rau bồ cóc, mũi mác hay rau lưỡi cày, có tên khoa học là Lactuca indica - thuộc họ cúc Asteraceae.

Bồ công anh là một cây nhỏ, cao khoảng 1 – 3m mọc thẳng, nhẵn và không có cành hoặc rất ít cành. Lá cây có nhiều hình dạng khác nhau, thân và lá cây chứa nhựa màu trắng như sữa, vị đắng. Hoa cây có màu vàng hoặc màu tím, trong đó hoa tím được gọi là tử hoa địa đinh còn hoa vàng được gọi là hoàng hoa địa đinh, cả hai loại hoa đều được sử dụng làm thuốc trong Y Học Cổ Truyền.

Phân bố, thu hái và chế biển

Bồ công anh mọc hoang tại nhiều tỉnh miền bắc Việt Nam. Việc trồng bồ công anh rất dễ dàng bằng hạt hoặc bằng mẩu gốc. Mùa trồng vào các tháng 3-4 hoặc 9- 10, cây trồng sau 4 tháng có thể bắt đầu thu hoạch.

Thông thường, nhân dân ta thường dùng lá cây sau khi thu hái có thể dùng tươi hay phơi hoặc sấy khô dùng dần mà không cần qua chế biến đặc biệt nào. Ngoài ra, cũng có một số người hái cả cây, cả rễ cắt nhỏ phơi khô để dùng.

Thành phần hóa học

Theo những tài liệu nước ngoài, tại một số nước họ có sử dụng và nghiên cứu một số loài Lactuca khác như Lactuca virosa, Lactuca sativa L. (rau diếp của ta ăn) thấy trong có lactuxerin là một ête axetic của hai thứ rượu nhị no lactuxerola a và lactuxerola B, ngoài ra còn 3 chất đắng có tên axit lacturic, lactucopicrin và lactuxin. Lactucopicrin. là este p. hydroxy phenylaxetic của lactuxin.

Tác dụng dược lý

Theo sự nghiên cứu của nước ngoài, những loại Lactuca nói trên không có độc, có tính chất gây ngủ nhẹ. Nhưng những nước này người ta không dùng lá như Việt Nam, mà dùng chất nhựa mủ phơi khô đen lại như nhựa để dùng làm thuốc chữa ho trẻ con và dùng chữa cho trẻ con mất ngủ.

Hoa vàng Bồ công anh được gọi là hoàng hoa địa đinh.

Công dụng và liều dùng

Bồ công anh Việt Nam là một vị thuốc quý kinh ngiêm trong nhân dân dùng để chữa bệnh sưng vú, tắc tia sữa, mụn nhọt đang sưng mủ, hay bị mụn nhọt, đinh râu. Ngoài ra, bồ công anh còn dùng uống trong chữa bệnh đau dạ dày, ăn uống kém tiêu.

Liều dùng hàng ngày: 20 đến 40g lá tươi hoặc 10 đến 15g lá khô hay cành và lá khô. Dùng riêng hoặc phối hợp với các vị thuốc khác, thường dùng dưới dạng thuốc sắc có thêm đường cho dễ uống. Ngoài ra, bồ công anh còn dùng giã nát đắp ngoài da.

Đơn thuốc trong nhân dân có vị bồ công anh

Chữa sưng vú, tắc tia sữa: Hái 20 đến 40g lá bồ công anh tươi, rửa sạch, thêm ít muối giã nát, vắt lấy nước uống, bã dùng đắp lên nơi vú sưng đau. Thường chỉ dùng 2-3 lần là đỡ (kinh nghiệm dân gian).

Chữa ăn uống kém tiêu, hay bị mụn nhọt: Lá bồ công anh khô 10 đến 15g, nước 600ml (3 bát), sắc còn 200ml (1 bát) (có thể đun sôi kỹ và giữ sôi trong vòng 15 phút). Uống liên tục trong 3-5 ngày, có thể kéo dài hơn.

Đơn thuốc chữa đau dạ dày: Lá bồ công anh khô 20g, lá khôi 15g, lá khổ sâm 10g. Thêm 300ml nước, sắc đun sôi trong vòng 15 phút, thêm ít đường vào mà uống (chia 3 lần uống trong ngày). Uống liên tục trong vòng 10 ngày, nghỉ 3 ngày rồi lại tiếp tục cho đến khi khỏi.

Bài thuốc hỗ trợ điều trị ung thư: Chế biến bài thuốc bằng cách sử dụng 20g rễ bồ công anh, 20g lá bồ công anh và 40g xạ đen. Hỗn hợp thu được đem sắc với 1 lít nước uống hàng ngày.

Bài thuốc trị viêm túi mật, polyp túi mật: Sử dụng 30g lá bồ công anh phơi khô pha với nước nóng dùng uống như trà mỗi ngày.

Hỗ trợ ở người bệnh đái tháo đường: Sử dụng 35g lá bồ công anh phơi khô hãm nước uống hàng ngày.