Cần quan tâm hơn đến sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên khi tham gia mạng xã hội

Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: Ban tổ chức)

Ngày 15/8, tại Hà Nội, Vụ Học sinh, Sinh viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo), Trường đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam và Sáng kiến Z&Alpha đồng tổ chức hội thảo “Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên: Một vấn đề cấp thiết cần hành động”.

Hội thảo là diễn đàn trao đổi đa chiều giữa các bên liên quan, góp phần thúc đẩy thảo luận giữa học thuật, kinh nghiệm quốc tế và quản lý nhà nước để từ đó đề xuất giải pháp phù hợp nhằm xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh hơn cho trẻ em và thanh thiếu niên, nâng cao nhận thức và năng lực bảo vệ sức khỏe tâm thần trong bối cảnh chuyển đổi số cũng như góp phần thực hiện và triển khai Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030” và Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035 mới được Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh tại nhiều quốc gia đã triển khai những chính sách quyết liệt nhằm bảo vệ trẻ em thanh thiếu niên như cấm hoặc hạn chế sử dụng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi…

Báo cáo nghiên cứu được trình bày tại hội thảo. (Ảnh: Ban tổ chức)

Các tham luận tại hội thảo tập trung làm rõ: Mạng xã hội đang tác động đến sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên như thế nào; Những kinh nghiệm quốc tế, từ thực tế đến các hành động, giải pháp trên cơ sở quyền trẻ em và kết quả nghiên cứu hiện có tại Việt Nam; Các giải pháp về chính sách, giáo dục và truyền thông, phối hợp đa ngành nhằm bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên trong môi trường số và thúc đẩy sức khỏe tâm thần tích cực cho các em.

Các nội dung thảo luận cũng hướng tới tăng cường sự phối hợp giữa nhà nước, nhà trường, gia đình, xã hội và các nền tảng công nghệ, qua đó tạo ra cách tiếp cận toàn diện hơn trong việc bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên.

Phó Vụ trưởng Vụ Khoa giáo-Văn Xã (Văn phòng Chính phủ) Dương Ngô Minh Nam khẳng định: Chủ đề của hội thảo rất phù hợp với xu thế và tình hình thực tiễn hiện nay, nhất là trong bối cảnh thông tin trên mạng xã hội phát triển nhanh, mạnh. Do vậy việc thảo luận, thống nhất có định hướng trong tương lai, để đề ra các biện pháp quản lý các cháu, các em trong môi trường mạng là rất cần thiết. Theo ông Nam, để bảo vệ sức khỏe tâm thần của các em trên môi trường mạng, rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý và chính các em.

Các đại biểu trao đổi tại hội thảo. (Ảnh: Ban tổ chức)

Báo cáo tại hội thảo, Phó Vụ trưởng Học sinh, Sinh viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Nguyễn Thị Nhung cho biết: Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới đã đưa ra tỷ lệ học sinh trung học phổ thông cảm thấy cô đơn cao hơn một cách đáng kể so với học sinh trung học cơ sở. Có 3,68% học sinh luôn luôn và 5,92% học sinh trung học cơ sở thường xuyên cảm thấy cô đơn, trong khi các tỷ lệ này gần gấp đôi ở học sinh trung học phổ thông (6,16% và 10,14%). Có 4,94% học sinh thường xuyên cảm thấy lo âu...

Một số khó khăn, thách thức hiện nay là: Nhận thức về tầm quan trọng của công tác chăm sóc sức khỏe nói chung và chăm sóc sức khỏe tâm thần nói riêng ở một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh và học sinh chưa đầy đủ, sâu sắc. Đội ngũ nhân viên y tế trường học chuyên trách chỉ chiếm 50,7%, trong đó chỉ khoảng 30% có chuyên môn y tế.

“Tâm lý lo ngại khi bị gắn nhãn có vấn đề về tâm thần cũng khiến học sinh không muốn tìm kiếm sự giúp đỡ xung quanh”, bà Nhung chia sẻ.

Về các giải pháp, Phó Vụ trưởng Học sinh, sinh viên cho biết: Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có Quyết định số 2138/QĐ-BGDĐT ngày 03/8/2022 ban hành Kế hoạch Giáo dục sức khỏe tâm thần cho trẻ em, học sinh giai đoạn 2022-2025. Quyết định đã đưa ra các nhiệm vụ: Truyền thông, nâng cao nhận thức và nâng cao năng lực cho cán bộ quản giáo dục, giáo viên, nhân viên y tế trường học, cha mẹ học sinh về sức khỏe tâm thần. Tăng cường công tác quản lý, chăm sóc sức khỏe toàn diện của học sinh trong trường học, hướng tới tổ chức đánh giá sức khỏe định kỳ kết hợp với lồng ghép hoạt động sàng lọc để phát hiện sớm các học sinh có vấn đề về sức khoẻ tâm thần để tư vấn và hỗ trợ can thiệp, chuyển tuyến khi cần thiết, dự phòng các yếu tố nguy cơ của rối loạn tâm thần.

Bà Lê Anh Lan, Chuyên gia Giáo dục của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam cho rằng: Bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ em trên mạng xã hội không nằm ở cấm đoán hay tách các em khỏi thế giới số. Giải pháp bền vững cần sự cân bằng giữa quyền được bảo vệ khỏi rủi ro với quyền học tập, giải trí, tham gia và đặc biệt là quyền được lắng nghe. Dù tiềm ẩn nguy cơ, mạng xã hội vẫn đóng vai trò tích cực giúp thế hệ trẻ rèn luyện kỹ năng số, kết nối và phát triển toàn diện. Chính sách chỉ có thể thành công khi chúng ta tôn trọng trải nghiệm thực tế và đặt tiếng nói của chính các em làm trung tâm.

Ông Cao Hoàng Nam, đại diện Sáng kiến Z&Alpha báo cáo tại hội thảo. (Ảnh: Ban tổ chức)

Ông Cao Hoàng Nam, đại diện Sáng kiến Z&Alpha, cho biết mạng xã hội đã sử dụng các thuật toán khác nhau dựa trên các nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế hoạt động của não bộ nhằm tối đa hóa thời gian sử dụng, liên tục lôi cuốn người dùng mạng xã hội, tạo ra các chu kỳ tương tác gây nghiện. Đáng chú ý, mô hình kinh doanh trên mạng xã hội dựa trên việc tối đa hóa thời gian mà người dùng sử dụng, sử dụng càng lâu, tương tác càng nhiều thì doanh thu càng lớn. Trong khi đó, nhiều nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng mạng xã hội quá mức tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần. Trẻ sử dụng quá nhiều mạng xã hội có thể dẫn đến sao nhãng học tập, trầm cảm, cảm giác cô đơn..

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) phân tích rõ: Trẻ em đang lớn lên trong hai thế giới: thế giới thực và thế giới số. Trách nhiệm của chúng ta là làm cho cả hai thế giới ấy đều an toàn. Không có một giải pháp đơn ngành nào cho sức khỏe tâm thần trẻ em và thanh thiếu niên trong thời đại số. Giáo dục, tâm lý, y tế, công nghệ và chính sách phải cùng ngồi vào một bàn.