Có cần uống men vi sinh hằng ngày để đường ruột khỏe mạnh?

Men vi sinh có mặt trong một số thực phẩm và sản phẩm bổ sung, nhưng không phải ai cũng cần sử dụng hằng ngày.

Men vi sinh là gì?

Men vi sinh, còn gọi là probiotic, là các vi sinh vật sống mang lại lợi ích sức khỏe khi được sử dụng với lượng thích hợp. Chúng có mặt trong một số thực phẩm và sản phẩm bổ sung, nhưng không phải mọi thực phẩm lên men đều chứa chủng vi sinh đã được chứng minh có tác dụng cụ thể.

Đường ruột vốn là nơi sinh sống của một quần thể vi sinh vật đa dạng. Quần thể này tham gia nhiều hoạt động sinh lý, từ chuyển hóa một số thành phần thức ăn đến tương tác với hệ miễn dịch. Dù vậy, hệ vi sinh đường ruột rất phức tạp; không thể mặc nhiên cho rằng cứ đưa thêm vi khuẩn có lợi vào cơ thể thì sức khỏe sẽ được cải thiện.

Một điểm dễ gây nhầm lẫn là các sản phẩm probiotic không giống nhau. Tác dụng có thể phụ thuộc vào loài, chủng vi sinh, liều sử dụng, tình trạng sức khỏe và mục đích bổ sung. Vì thế, kết quả nghiên cứu với một chủng cụ thể không thể tự động áp dụng cho mọi loại men vi sinh trên thị trường.

Khi nào men vi sinh có thể hữu ích?

Theo Văn phòng Thực phẩm Bổ sung thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH ODS), một số chủng men vi sinh có thể giúp giảm nguy cơ tiêu chảy liên quan đến sử dụng kháng sinh ở những nhóm người nhất định. Tuy nhiên, mức độ lợi ích phụ thuộc vào chủng, chế phẩm và đối tượng sử dụng.

Riêng với tiêu chảy cấp do nhiễm trùng ở trẻ em, bằng chứng chưa thống nhất; khuyến nghị của các tổ chức chuyên môn cũng khác nhau. Không nên từ đó suy ra mọi trường hợp tiêu chảy đều cần dùng men vi sinh. Men vi sinh không thay thế việc bù nước và đánh giá y tế khi cần.

Đối với hội chứng ruột kích thích, kết quả khoa học chưa thống nhất. Có nghiên cứu ghi nhận một số triệu chứng cải thiện, nhưng vẫn khó xác định chính xác chủng nào, liều nào phù hợp cho từng người. Vì vậy, người thường xuyên đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón không nên tự xem men vi sinh là giải pháp thay thế việc tìm nguyên nhân và thăm khám.

Tương tự, những lời quảng cáo như “phục hồi đường ruột”, “tăng miễn dịch toàn diện” hay “dùng mỗi ngày để phòng mọi bệnh tiêu hóa” cần được nhìn nhận thận trọng. Một lợi ích được quan sát trong nghiên cứu không đồng nghĩa sản phẩm có thể phòng hoặc chữa nhiều bệnh khác nhau.

Càng nhiều lợi khuẩn có càng tốt?

Trên nhãn sản phẩm, người mua có thể gặp ký hiệu CFU, viết tắt của đơn vị hình thành khuẩn lạc, dùng để biểu thị lượng vi sinh vật sống có khả năng phát triển trong điều kiện kiểm nghiệm. Con số CFU lớn thường được nhấn mạnh trong quảng cáo, nhưng không có nghĩa sản phẩm đó chắc chắn hiệu quả hơn.

Tài liệu dành cho người tiêu dùng của NIH ODS lưu ý rằng số CFU cao hơn không tự động tạo ra lợi ích sức khỏe lớn hơn. Điều quan trọng là chủng vi sinh được nghiên cứu cho mục đích gì, chất lượng sản phẩm ra sao và lượng vi sinh còn sống đến thời điểm sử dụng.

Khi đọc nhãn, người tiêu dùng nên chú ý tên chi, loài và mã chủng vi sinh, số lượng vi sinh sống, hạn dùng, điều kiện bảo quản, đơn vị chịu trách nhiệm và hướng dẫn sử dụng. Nên ưu tiên sản phẩm công bố số CFU được duy trì đến hết hạn dùng thay vì chỉ nêu số lượng tại thời điểm sản xuất. Không nên quyết định mua chỉ dựa vào câu quảng cáo hoặc số lượng “tỷ lợi khuẩn”.

Người khỏe mạnh có cần uống mỗi ngày?

Theo NIH ODS, hiện chưa có khuyến nghị chính thức chung về việc dùng men vi sinh ở người khỏe mạnh. Vì vậy, không có cơ sở để khẳng định ai cũng cần uống men vi sinh hằng ngày. Với người ăn uống bình thường, không có vấn đề tiêu hóa cần can thiệp, việc dùng thêm một chế phẩm probiotic không phải yêu cầu bắt buộc để duy trì sức khỏe.

Thay vì phụ thuộc vào viên uống, người dân có thể chú trọng chế độ ăn đa dạng, bổ sung thực phẩm chứa chất xơ từ rau, quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt phù hợp với thể trạng. Đây là một phần của lối sống lành mạnh nói chung, không phải cách “điều trị hệ vi sinh” cho mọi người.

Người đang dùng kháng sinh không nên mặc định phải bổ sung men vi sinh hoặc tự chọn sản phẩm chỉ dựa vào quảng cáo phòng tiêu chảy. Nếu cần sử dụng, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về chủng, thời điểm dùng, liều và các nguy cơ liên quan.

Những ai cần đặc biệt thận trọng?

Men vi sinh thường được dung nạp tương đối tốt ở nhiều người khỏe mạnh, nhưng không hoàn toàn không có rủi ro. Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH) lưu ý dữ liệu về an toàn dài hạn còn hạn chế; nguy cơ tác dụng bất lợi nghiêm trọng có thể cao hơn ở người mắc bệnh nặng hoặc suy giảm miễn dịch. Trẻ sinh non có nguy cơ nhiễm trùng nặng khi dùng probiotic; gia đình không tự ý bổ sung mà cần tuân theo chỉ định và giám sát của cơ sở điều trị.

Người tiêu dùng nên tìm hiểu chủng vi sinh, hàm lượng và hướng dẫn sử dụng trước khi lựa chọn sản phẩm

Vì vậy, người đang điều trị bệnh nghiêm trọng, dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc có tình trạng sức khỏe phức tạp cần trao đổi với nhân viên y tế trước khi bổ sung. Nếu có triệu chứng tiêu hóa kéo dài, đi ngoài ra máu, sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc dấu hiệu mất nước, cần đi khám thay vì tiếp tục đổi từ loại men này sang loại men khác.

Men vi sinh không phải sản phẩm “càng nhiều càng tốt” hay “ai cũng cần”. Lựa chọn hợp lý phải dựa trên mục đích sử dụng, bằng chứng đối với chủng cụ thể và tình trạng sức khỏe của từng người. Người tiêu dùng nên cảnh giác với những cam kết điều trị vượt quá dữ liệu khoa học hiện có.