Cách nhận biết và các biện pháp phòng bệnh tay chân miệng ở trẻ

Các y, bác sĩ Bệnh viện Nhi Hà Nội chăm sóc trẻ bị bệnh tay chân miệng trên địa bàn Hà Nội. (Ảnh: VÂN VÂN)

Những biểu hiện ban đầu đôi khi chỉ là sốt nhẹ, đau miệng, nổi ban hoặc phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân. Vì vậy, các bậc cha mẹ cần chủ động nhận biết dấu hiệu bệnh, theo dõi sát diễn biến sức khỏe của trẻ và thực hiện các biện pháp phòng bệnh ngay từ những thói quen sinh hoạt hằng ngày của trẻ và gia đình.

Số liệu báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội (Sở Y tế Hà Nội) cho thấy: từ ngày 2/10 đến ngày 9/10, toàn thành phố ghi nhận 286 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng tại 87 phường, xã. Như vậy, cộng dồn năm 2026 đến nay ghi nhận 6.014 trường hợp mắc, không trường hợp tử vong, bệnh nhân ghi nhận tại 126 phường, xã. Đáng chú ý, trong tuần ghi nhận thêm ba ổ dịch tại các phường, xã Yên Hòa, Cổ Đô, Ba Vì. Hiện, trên địa bàn còn 5 ổ dịch đang hoạt động tại cộng đồng.

Theo các chuyên gia khối y tế dự phòng, khối điều trị, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ trong độ tuổi nhà trẻ, mẫu giáo. Bệnh có khả năng lây truyền qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, dịch từ các nốt phỏng, phân của người bệnh hoặc qua bàn tay, đồ vật và bề mặt nhiễm virus.

Trong môi trường sinh hoạt tập thể, nơi trẻ thường xuyên chơi chung đồ chơi, tiếp xúc gần và chưa có ý thức vệ sinh cá nhân đầy đủ, virus có thể dễ dàng lây lan. Đáng lưu ý, trẻ mắc bệnh đôi khi chưa có biểu hiện rõ ràng trong giai đoạn đầu, khiến cha mẹ dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường hoặc bỏ qua thời điểm cần theo dõi sát.

Giai đoạn và triệu chứng điển hình của bệnh tay chân miệng thường ở giai đoạn khởi phát từ 1 đến 2 ngày với các triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng, biếng ăn, trẻ quấy hơn, tiêu chảy vài lần trong ngày; giai đoạn toàn phát có thể kéo dài từ 3 đến 10 ngày với các triệu chứng điển hình của bệnh như loét miệng, vết loét đỏ hay phỏng nước đường kính từ 2mm đến 3mm ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi, gây đau miệng, bỏ ăn, bỏ bú, chảy dãi (dễ nhầm với trẻ mọc răng); phát ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông; tồn tại trong thời gian ngắn (dưới 7 ngày) sau đó có thể để lại vết thâm, rất hiếm khi loét hay bội nhiễm; sốt nhẹ, nôn, nếu trẻ sốt cao và nôn nhiều dễ có nguy cơ biến chứng.

Biến chứng thần kinh (viêm não, viêm màng não), biến chứng tim mạch, hô hấp (viêm cơ tim, phù phổi cấp, tăng huyết áp, suy tim, trụy mạch) thường xuất hiện sớm từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 của bệnh, có thể dẫn đến tử vong nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời; giai đoạn lui bệnh thường từ ngày thứ 8 đến ngày thứ 10, trẻ hồi phục hoàn toàn nếu không có biến chứng.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện đầy đủ những dấu hiệu điển hình. Một số trẻ chỉ có biểu hiện sốt, mệt mỏi hoặc tổn thương da không rõ ràng. Có nhiều bố mẹ chủ quan đợi phát ban rõ mới nghĩ đến tay chân miệng. Thực tế, bệnh thường khởi đầu bằng sốt, mệt, biếng ăn, đau họng, quấy khóc, sau đó mới xuất hiện loét miệng hoặc các nốt phỏng ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Có trẻ nổi ban rất ít nhưng loét miệng nhiều, đau rát nên bỏ ăn, bỏ bú. Có trẻ chỉ sốt và quấy khóc khiến cha mẹ dễ nhầm với viêm họng thông thường.

Từ thực tiễn điều trị cho người bệnh tay chân miệng tại đơn vị, Thạc sĩ, bác sĩ Đặng Quang Nhật công tác tại Khoa Bệnh nhiệt đới (Bệnh viện Nhi Hà Nội) lưu ý: Các bậc cha mẹ cần lưu ý các dấu hiệu cảnh báo ở trẻ gồm sốt cao, sốt kéo dài hoặc khó hạ; trẻ giật mình bất thường; run tay chân, đi loạng choạng, yếu chi; nôn nhiều, quấy khóc liên tục, lừ đừ hoặc mệt bất thường. Đặc biệt, khi trẻ có biểu hiện thở nhanh, khó thở, da tái, vã mồ hôi lạnh, li bì hoặc co giật, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay lập tức.

Trong chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng, cha mẹ cần thực hiện đúng hướng dẫn của bác sĩ, cho trẻ uống đủ nước, ăn thức ăn mềm, dễ nuốt, chia thành nhiều bữa nhỏ nếu trẻ đau miệng. Không ép trẻ ăn khi trẻ khó chịu, đồng thời theo dõi tình trạng uống nước và lượng nước tiểu để phát hiện sớm nguy cơ mất nước.

Đồng thời, cha mẹ cần vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng, giữ da sạch sẽ, tránh làm vỡ các nốt phỏng nước. Người chăm sóc nên rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi thay tã và sau khi tiếp xúc với chất thải của trẻ. Các vật dụng ăn uống, đồ chơi và bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh, làm sạch đúng cách. Không để trẻ tiếp xúc gần với người đang mắc hoặc nghi mắc tay chân miệng. Đặc biệt, cha mẹ tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh, thuốc bôi, thuốc uống hay mẹo dân gian khi trẻ bị tay chân miệng.

Ngoài ra, các bậc cha mẹ cần tập cho trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi và sau khi tiếp xúc với các vật dụng có nguy cơ nhiễm bẩn. Với trẻ nhỏ chưa thể tự thực hiện, người lớn cần trực tiếp hỗ trợ, hướng dẫn và giám sát.

Các vật dụng thường xuyên tiếp xúc với trẻ như đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế, sàn nhà và bề mặt sinh hoạt cần được vệ sinh, làm sạch thường xuyên. Đồ chơi cần được làm sạch đúng cách; không để trẻ ngậm, mút đồ chơi hoặc dùng chung khăn mặt, cốc uống nước, dụng cụ ăn uống. Người chăm sóc cũng cần rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ hoặc tiếp xúc với chất thải.

Khi trẻ mắc bệnh, gia đình cần cho trẻ nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác và thực hiện hướng dẫn của cơ sở y tế về chăm sóc, cách ly và thời điểm trở lại trường nhằm giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Riêng đối với các cơ sở giáo dục mầm non, việc kiểm soát nguy cơ lây nhiễm cần được thực hiện đồng bộ thông qua vệ sinh lớp học, đồ chơi, bề mặt tiếp xúc; bảo đảm vệ sinh cá nhân, vệ sinh ăn uống; theo dõi sức khỏe trẻ hằng ngày và thông tin kịp thời cho gia đình khi phát hiện dấu hiệu nghi mắc bệnh.

"Khi xuất hiện ca bệnh, cần phối hợp cơ quan y tế để triển khai các biện pháp xử lý theo hướng dẫn chuyên môn. Đồng thời, gia đình cần thông báo cho nhà trường để phối hợp phòng ngừa lây nhiễm, góp phần bảo vệ những trẻ khác", Thạc sĩ, bác sĩ Đặng Quang Nhật khuyến cáo.