Soda ăn kiêng tạo bất ngờ trong cuộc chiến giảm cân

Đồ uống ăn kiêng từ lâu đã là chủ đề gây tranh luận trong lĩnh vực dinh dưỡng. Một số ý kiến cho rằng chúng giúp giảm lượng calo và đường bổ sung, từ đó hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Ngược lại, nhiều người lo ngại những tác động bất lợi tiềm ẩn của chất tạo ngọt có thể làm giảm lợi ích này.

Góp thêm bằng chứng cho cuộc tranh luận này, một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên quy mô lớn kéo dài hai năm, được công bố trên tạp chí British Journal of Nutrition, đã tìm hiểu tác động của soda ăn kiêng đối với quá trình kiểm soát cân nặng.

Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Liverpool thực hiện, có tên gọi SWITCH, nhằm đánh giá tác động của đồ uống chứa chất tạo ngọt không sinh năng lượng đối với cảm giác thèm ăn trong quá trình giảm cân chủ động.

Nghiên cứu có sự tham gia của 493 người trưởng thành bị thừa cân hoặc béo phì. Tất cả đều tham gia một chương trình quản lý cân nặng có cấu trúc, kết hợp các biện pháp hỗ trợ thay đổi hành vi.

Những người tham gia được phân ngẫu nhiên thành hai nhóm. Một nhóm uống nước lọc mỗi ngày, trong khi nhóm còn lại sử dụng soda ăn kiêng có bán trên thị trường, được làm ngọt bằng các chất như aspartame, acesulfame-K hoặc sucralose.

Thử nghiệm kéo dài 104 tuần, trở thành nghiên cứu đối chứng ngẫu nhiên dài nhất thuộc loại này. Trong năm đầu tiên, người tham gia được hỗ trợ tích cực thông qua chương trình quản lý cân nặng.

Sang năm thứ hai, sự hỗ trợ này được ngừng lại, giúp các nhà nghiên cứu đánh giá liệu những kết quả đạt được có được duy trì khi không còn sự hướng dẫn thường xuyên hay không.

Các chỉ số được theo dõi bao gồm cân nặng, chu vi vòng eo và vòng hông, thành phần cơ thể, huyết áp, cholesterol, lượng đường tiêu thụ và cảm giác thèm ăn. Sau hai năm, cả nhóm uống nước lọc và nhóm uống soda ăn kiêng đều giảm cân.

Sự chênh lệch về mức giảm cân giữa hai nhóm không đạt ý nghĩa thống kê. Cụ thể, nhóm uống soda ăn kiêng giảm trung bình 4,8 kg, trong khi nhóm uống nước lọc giảm trung bình 3,7 kg.

Ngoài việc giảm cân, cả hai nhóm đều ghi nhận vòng eo và vòng hông thu nhỏ, thành phần cơ thể được cải thiện, đồng thời huyết áp và cholesterol cũng có những chuyển biến tích cực với mức độ tương tự nhau.

Đáng chú ý, tình trạng giảm cân vẫn tiếp diễn ở cả hai nhóm trong năm thứ hai, ngay cả khi không còn nhận được sự hỗ trợ thường xuyên từ chương trình. Lượng đường tiêu thụ cũng giảm ở cả hai nhóm, trong đó mức giảm ở nhóm sử dụng soda ăn kiêng nhỉnh hơn đôi chút.

Theo các nhà nghiên cứu, kết quả này có thể xuất phát từ việc thay thế đồ uống có đường bằng đồ uống chứa chất tạo ngọt không sinh năng lượng.

Giáo sư Joanne Harrold thuộc Đại học Liverpool cho biết trong một tuyên bố: “Những phát hiện này cho thấy các lo ngại về việc chất tạo ngọt làm rối loạn cảm giác thèm ăn hoặc gây tăng cân không được chứng minh khi được kiểm tra trong một thử nghiệm ngẫu nhiên dài hạn, được thiết kế nghiêm ngặt”.

Bà cũng bày tỏ hy vọng rằng những bằng chứng này sẽ góp phần định hướng các khuyến nghị trong tương lai của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các chính sách y tế công cộng.

Tuy nhiên, kết quả này không đồng nghĩa với việc soda ăn kiêng có thể thay thế hoàn toàn nước lọc trong chế độ ăn uống hàng ngày. Nước lọc vẫn là lựa chọn ưu tiên để duy trì đủ nước cho cơ thể, trong khi những tác động lâu dài của chất tạo ngọt nhân tạo vẫn còn nhiều điểm chưa được làm rõ.

Bên cạnh đó, nghiên cứu SWITCH cũng có một số hạn chế cần cân nhắc. Thử nghiệm nhận được nguồn tài trợ từ Hiệp hội Đồ uống Hoa Kỳ (American Beverage Association).

Mặc dù các nhà nghiên cứu cho biết nguồn tài trợ không ảnh hưởng đến kết quả, những nghiên cứu dinh dưỡng do ngành công nghiệp tài trợ vẫn cần được đánh giá thận trọng, bởi trong quá khứ đã có những nghiên cứu đưa ra kết quả có lợi cho sản phẩm của bên tài trợ.

Ngoài vấn đề tài trợ, tất cả người tham gia đều được hỗ trợ thông qua một chương trình quản lý cân nặng có cấu trúc. Vì vậy, kết quả có thể không phản ánh hoàn toàn hiệu quả của việc sử dụng đồ uống ăn kiêng trong đời sống hằng ngày khi không có sự hướng dẫn tương tự.

Nghiên cứu cũng chỉ tập trung vào mức giảm cân và các chỉ số chuyển hóa trong hai năm, chứ không đánh giá toàn diện những tác động sức khỏe khác có thể liên quan đến việc sử dụng chất tạo ngọt nhân tạo lâu dài, chẳng hạn như ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột, sức khỏe gan và nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Xét trên thực tế, việc chuyển từ soda có đường sang soda ăn kiêng có thể hữu ích đối với những người thường xuyên uống đồ uống có đường và muốn giảm lượng calo cũng như đường bổ sung trong chế độ ăn.

Ngược lại, với những người vốn đã chủ yếu uống nước lọc, nghiên cứu này không đưa ra bằng chứng thuyết phục cho thấy việc chuyển sang soda ăn kiêng sẽ mang lại thêm lợi ích về giảm cân.