Để công tác giáo dục hướng nghiệp đạt hiệu quả cần những cánh tay "nối dài"

Tiếp tục thực hiện Kế hoạch số 2134/KH-UBND ngày 26/9/2019 của Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai về thực hiện đề án “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông” trên địa bàn tỉnh Gia Lai, giai đoạn 2019-2025 nhằm định hướng, phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS, nâng cao hiệu quả giáo dục của nhà trường, nhiều năm gần đây, các trường THCS, THPT đã bắt đầu triển khai thực hiện nhiều chương trình tư vấn hướng nghiệp, các hoạt động tham quan trải nghiệm hướng nghiệp cho học sinh khối 9 và khối 12 tới tham quan các cơ sở đào tạo trên địa bàn tỉnh.

Một buổi chia sẻ hướng nghiệp của Trường Cao đẳng Gia Lai tại Trường PTTH trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

Thầy Nguyễn Quốc Diệu, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Phú, huyện Iagrai thông tin: "Từ lâu, chúng tôi nhận định hoạt động tham quan trải nghiệm hướng nghiệp là hoạt động thiết thực và rất ý nghĩa đối với học sinh cuối cấp. Vì vậy, hàng năm, Ban giám hiệu nhà trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh phối hợp với các cơ sở giáo dục trong tỉnh, trong đó có Trường Cao đẳng Gia Lai tổ chức chương trình học sinh được trải nghiệm, tham quan thực tế các hoạt động sinh hoạt, học tập cùng các anh chị HSSV giúp công tác tư vấn, hướng nghiệp cho học sinh đạt hiệu quả hơn. Trong quá trình tham quan, các em được tư vấn nhiều thông tin hữu ích và được tận mắt nhìn thấy những hoạt động học tập, giảng dạy, thực hành giúp các em dễ hình dung về các ngành nghề và có thêm động cơ trong học tập."

Không những thế, sự bùng nổ thông tin và nhiều nghề mới lạ là thách thức của công tác hướng nghiệp. Khi tài liệu ít, giáo viên khó nắm bắt hết xu hướng, con đường học sinh lựa chọn. Bên cạnh đó, kỹ năng tư vấn, hướng nghiệp không phải là thế mạnh và chuyên môn chính của giáo viên. Điều giáo viên có thể tư vấn cho học sinh là kinh nghiệm, trải nghiệm và hiểu biết xã hội. Bản thân cô luôn khích lệ các em đi theo đam mê, sở thích, năng lực bản thân và điều kiện thực tế gia đình. Dù lựa chọn con đường nào, trước hết các em phải trau dồi kiến thức, năng lực, rèn luyện kỹ năng để sẵn sàng đáp ứng yêu cầu tuyển sinh của cơ sở, đơn vị đào tạo.

Cô Nguyễn Thị Huệ, Hiệu trưởng Trường THPT Trường Chinh, huyện Chư Sê chia sẻ: “Môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp bắt buộc trong Chương trình GDPT 2018, nhưng tài liệu không nhiều. Các thông tin liên quan đến xu hướng ngành nghề, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nhu cầu lao động cần thiết để định hướng nghề nghiệp sớm cho học sinh. Tuy nhiên, các trường chưa được cung cấp nguồn thông tin chính thống về dự báo nhu cầu nguồn nhân lực theo từng giai đoạn, kể cả ngắn hạn hoặc trung hạn, định hướng phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. Do vậy, nhà trường chủ động tổng hợp, nắm bắt thông tin đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước và địa phương, kịp thời cung cấp có sàng lọc, phù hợp về kinh tế, xã hội để học sinh tham khảo. Đồng thời phối hợp, tạo điều kiện để các trường đại học, doanh nghiệp đơn vị uy tín đến tư vấn, giao lưu, chia sẻ với học sinh."

Theo cô Huệ, việc thống kê thông tin ngành nghề học tập, việc làm của các khóa học sinh sau tốt nghiệp THPT là cần thiết để có dữ liệu tư vấn hướng nghiệp. Dù vậy, các giải pháp này chỉ mang tính cục bộ, nhà trường mong muốn có nguồn tài liệu đầy đủ, tin cậy, chính thống được xây dựng nhằm phục vụ công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh các cấp.

Còn thầy Hoàng Nhu, Hiệu trưởng Trường THPT Võ Văn Kiệt, huyện Phú Thiện cho rằng: "Giáo dục hướng nghiệp là một công tác vô cùng khó khăn và phức tạp. Việc giáo dục định hướng từ xa, từ sớm sẽ giúp các em học sinh hình thành tư duy, tìm được sở thích, đam mê và mục tiêu để theo đuổi."

Theo Thầy Nhu, các cơ sở GDNN cần cung cấp thông tin tư vấn hướng nghiệp cơ bản ngay đầu năm học cho Nhà trường (thời gian, ngành nghề, chi phí đào tạo và chế độ chính sách) cũng như thông tin đầu ra sau khi các em tốt nghiệp, để nhà trường tư vấn cho các em; các trường CĐ, ĐH cũng nên tổ chức các buổi chia sẻ của cựu học sinh của trường đã và đang học tập tại các trường đặc biệt là các em DTTS để các em có thêm niềm tin, động lực để theo đuổi việc học nghề, học ĐH.

Thầy Trần Văn Lượng, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Quý Đôn, huyện Chư prông nhận định: “Phương thức tư vấn truyền thống như tập trung học sinh để hỏi đáp hay qua các phương tiện truyền thông để thông tin đến học sinh những vấn đề về công tác tuyển sinh tại các cơ sở giáo dục phổ thông hiện nay không trao đổi hết những thông tin các em muốn biết, muốn hỏi. Học sinh không đủ dữ liệu để hiểu và cảm nhận về ngành nghề mình chọn sẽ học như thế nào, cuộc sống sinh viên cần có những kỹ năng gì, phương pháp học của sinh viên có gì khác. Việc đưa học sinh trực tiếp trải nghiệm thực tế tại các trường và các doanh nghiệp, giải đáp cặn kẽ về những vấn đề liên quan đến chỉ tiêu, ngành nghề, chế độ chính sách, chương trình đào tạo... là việc thiết thực và nên làm. Tuy nhiên tuỳ thuộc từng địa bàn, đặc điểm của từng trường và cần có sự quan tâm tạo điều kiện của chính quyền địa phương, của Ban đại diện cha mẹ học sinh mà mỗi trường sẽ có hướng tổ chức thực hiện phù hợp và đem lại hiệu quả."

Việc giáo dục định hướng từ xa, từ sớm sẽ giúp các em học sinh hình thành tư duy, tìm được sở thích, đam mê và mục tiêu để theo đuổi.

Trao đổi về vấn đề này, cô Nguyễn Thị Đông Hải – Phó Hiệu trưởng Trường THPT Pleiku cho rằng: Các cơ sở giáo dục, GDNN trên địa bàn tỉnh, trong đó có trường Cao đẳng Gia Lai cần phải đồng hành xuyên suốt cùng các trường THPT trong công tác hướng nghiệp; phân hoá đăng ký môn thi tốt nghiệp và định hướng nghề nghiệp ngay từ đầu năm lớp 10; nâng cao kỹ năng tư vấn HN cho đội ngũ cán bộ, mời các chuyên gia hướng nghiệp về bồi dưỡng, tập huấn cho GVCN làm công tác hướng nghiệp tại các trường THPT. Đồng thời cần tổ chức cho học sinh trải nghiệm trên không gian mạng, thông qua chuyển đổi số; các doanh nghiệp về đồng hành trong các buổi tư vấn hướng nghiệp, cam kết rõ đầu ra việc làm cho sinh viên sau khi ra trường tại CĐGL và phải bám sát vào chủ trương đầu tư, phát triển kinh tế, xã hội tại địa bàn…

Thầy Trần Bá Công, Phó Giám đốc Sở GD và ĐT tỉnh nhấn mạnh: "Để nâng cao hiệu quả tư vấn hướng nghiệp và phân luồng, các trường cần tập trung làm tốt các nội dung như đẩy mạnh công tác truyền thông bằng những tấm gương học sinh, sinh viên cụ thể; cần tư vấn hướng nghiệp sớm ngay đầu bậc học THCS và THPT; và các cơ sở giáo dục cũng mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin, AI trong truyền thông. Đa dạng hoá loại hình đào tạo (du lịch, nông nghiệp,…); nâng cao chất lượng đào tạo đảm bảo người học sau khi học nghề phải làm được nghề và sống được bằng nghề đã học; Chủ động mở rộng liên kết với các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng lao động trong và ngoài tỉnh để đảm bảo việc làm ổn định sau tốt nghiệp cho sinh viên…"

Theo Thầy Phạm Văn Điều, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Gia Lai, trong thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với phòng chức năng thuộc Sở GDĐT để thực hiện công tác truyền thông hướng nghiệp sớm hơn. Để công tác giáo dục hướng nghiệp có chiều sâu và đạt hiệu quả cần có sự chung tay, phối hợp chặt chẽ từ nhà trường, ngành giáo dục, các trường ĐH, CĐ các cơ sở GDNN và chính quyền địa phương các cấp.

Có thể thấy rằng, việc càng có nhiều thông tin uy tín, chính thống, cập nhật càng giúp công tác định hướng nghề nghiệp học sinh hiệu quả. Đa dạng hình thức tổ chức các hoạt động tư vấn hướng nghiệp, các chương trình trải nghiệm thực tế tại các trường ĐH, CĐ hay các doanh nghiệp…Qua đó giúp các em đưa ra được lựa chọn ngành nghề đúng đắn, phù hợp nhất với năng lực bản thân cũng như điều kiện thực tế gia đình; hạn chế học sai ngành, trường, tránh gây tốn kém thời gian, tiền bạc của bản thân, gia đình và xã hội.