Giữ chế độ từ buôn làng!

Kỳ 1: Buôn làng - “điểm tựa” của đồng bào Tây Nguyên

Vùng đất Tây Nguyên trước kia là địa phận 5 tỉnh gồm: Đắk Lắk, Gia Lai, Kon Tum, Đắk Nông và Lâm Đồng. Hiện nay, Tây Nguyên là địa phận của 4 tỉnh: Gia Lai, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Lâm Đồng. Đây là địa bàn chiến lược, trọng yếu về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Buôn làng - nền tảng văn hóa đặc sắc ở Tây Nguyên

Tây Nguyên là vùng đất giàu tiềm năng phát triển, giàu bản sắc văn hóa. Ngoài ra, nơi đây còn là nơi nhạy cảm về các vấn đề dân tộc, tôn giáo. Buôn làng ở Tây Nguyên không chỉ là đơn vị cư trú truyền thống, mà còn là không gian văn hóa, không gian sinh tồn và không gian chính trị ở cấp cơ sở.

Muốn giữ vững chế độ từ buôn làng, trước hết phải nhận thức đúng vị trí, vai trò của buôn làng trong cấu trúc xã hội ở Tây Nguyên. Với hơn 5 triệu người của 47 dân tộc anh em cùng cư trú trong tổng số 7.800 thôn, buôn, tổ dân phố, trong đó có 2.800 thôn, buôn, tổ dân phố có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk lần thứ IV.

Buôn làng không đơn thuần là nơi cư trú, mà là thiết chế cộng đồng đặc thù của đồng bào dân tộc ở Tây Nguyên, là nơi hội tụ các quan hệ huyết thống, láng giềng, dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục, tập quán, uy tín xã hội và ý thức cộng đồng được gắn kết với nhau thành một chỉnh thể tương đối bền chặt. Vì vậy, buôn làng không chỉ là không gian địa lý, mà còn là một không gian xã hội có chiều sâu lịch sử, chiều sâu văn hóa và chiều sâu chính trị.

Buôn làng còn là nơi bảo lưu, truyền tải và tái tạo những giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc ở Tây Nguyên. Từ tiếng nói, luật tục, lễ hội, các di sản văn hóa, đến tri thức bản địa, quan hệ ứng xử với môi trường ở Tây Nguyên, được bảo tồn và tiếp nối trong không gian buôn làng.

Đến với vùng đất Tây Nguyên là đến với cái nôi của các lễ hội. Xuất phát từ tín ngưỡng “vạn vật hữu linh”, hoạt động lễ hội đối với các tộc người thiểu số Tây Nguyên có ý nghĩa quan trọng trong đời sống cộng đồng và mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống, là cơ sở để cố kết đồng bào các dân tộc bền chặt. Hệ thống lễ hội ở Tây Nguyên bao gồm: các lễ nghi và lễ hội theo nông lịch; các lễ nghi và lễ hội theo vòng đời; các lễ nghi và lễ hội đối với những mối quan hệ ngoài cộng đồng. Mục đích chính là nhằm thỏa mãn nhu cầu tâm linh, phục vụ nhu cầu trong đời sống của đồng bào.

Có thể kể đến những lễ hội tiêu biểu như: Lễ hội cồng chiêng Tây Nguyên, Lễ cúng bến nước, Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột, Lễ hội đua voi Bản Đôn, Lễ mừng cơm mới, Lễ bỏ mả, Lễ tạ ơn cha mẹ… Những lễ hội ấy đã góp phần tạo nên nét đặc sắc riêng có trong văn hóa của đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên. Do đó, giữ buôn làng không chỉ là giữ nơi ở của đồng bào, mà là giữ bản sắc văn hóa dân tộc, sâu xa hơn là giữ sự cố kết cộng đồng, giữ nền tảng tinh thần và sức đề kháng xã hội từ gốc.

Công an xã Ia O (tỉnh Gia Lai) phối hợp các đơn vị lực lượng vũ trang tuần tra các khu vực gần biên giới.

Buôn làng - cơ sở chính trị, xã hội nền tảng ở Tây Nguyên

Buôn làng là địa bàn trực tiếp gắn kết phát triển kinh tế, văn hóa với ổn định đời sống và củng cố niềm tin xã hội ở Tây Nguyên. Mọi chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về phát triển hạ tầng, xóa đói, giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội, giáo dục, y tế đến xây dựng nông thôn mới… nếu không được thẩm thấu vào buôn làng, không đi đến đồng bào ở Tây Nguyên, thì khó có thể chuyển hóa thành hiệu quả xã hội thực chất. Ngược lại, khi đồng bào được thụ hưởng thành quả phát triển của đất nước, được bảo đảm lợi ích chính đáng, được tôn trọng, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và được sống trong môi trường ổn định thì niềm tin của đồng bào đối với Đảng, Nhà nước và chế độ sẽ ngày càng được củng cố, bền chặt.

Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội năm 2023 (nay là Bộ Nội vụ): “Vùng Tây Nguyên có tỷ lệ nghèo đa chiều là 12,46%, cao thứ hai cả nước; tổng số hộ nghèo và hộ cận nghèo đa chiều là 195.795 hộ”. Như vậy, khu vực Tây Nguyên là địa bàn có rất nhiều tiềm năng phát triển, nhưng chưa được quan tâm đúng mức, chưa khơi dậy và phát triển đúng với tiềm năng, đáp ứng đời sống của đồng bào. Năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định điều chỉnh Quy hoạch vùng Tây Nguyên, trong đó xác định: “Kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, bản sắc và vốn sinh thái nhân văn của vùng; gắn bảo tồn văn hóa Tây Nguyên với phát triển du lịch bền vững, giáo dục cộng đồng và phát triển sản phẩm đặc trưng”. Vì vậy, cần phát huy sức mạnh nội tại, kết hợp với mọi nguồn lực của quốc gia, tập trung phát triển kinh tế vùng Tây Nguyên có chiều sâu, kết hợp với bảo tồn, gìn giữ và phát triển bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc nơi đây.

Dưới góc độ chính trị - xã hội, buôn làng là nơi phản ánh năng lực lãnh đạo của tổ chức đảng, hiệu lực quản lý của hệ thống chính trị và mức độ đồng thuận của đồng bào đối với Đảng và Nhà nước. Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị (khóa XIII) xác định: “Chú trọng công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện. Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp, chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ người dân tộc thiểu số”. Khi buôn làng ổn định, đoàn kết, đời sống từng bước được cải thiện, văn hóa được giữ gìn, an ninh trật tự được bảo đảm, đồng bào tin vào cán bộ, tin vào chính quyền thì ở đó cơ sở chính trị - xã hội được củng cố và giữ vững. Ngược lại, ở buôn làng xuất hiện sự chia rẽ, mâu thuẫn kéo dài, niềm tin suy giảm, đời sống bấp bênh thì ở đó không có thế trận lòng dân vững mạnh, không tạo dựng được nền tảng xã hội vững mạnh để giữ vững chế độ.

Ở các buôn làng, cán bộ cơ sở, các già làng, người có uy tín, chức sắc tôn giáo yêu nước và các hạt nhân tích cực có vai trò cực kỳ quan trọng trong định hướng, tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; là những người trực tiếp biến những chủ trương, đường lối ấy thành hiện thực tại Tây Nguyên; là tấm gương sáng để đồng bào các dân tộc học tập và noi theo trong phát triển kinh tế, xây dựng đời sống gia đình ấm no, hạnh phúc và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Để hiện thực chủ trương ấy, Đại hội XIV xác định: “Đổi mới phương thức lãnh đạo, vận động, tập hợp và thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách về dân tộc, tôn giáo, tăng cường xây dựng lực lượng nòng cốt là người có uy tín trong dân tộc, tôn giáo; nắm chắc tình hình nhân dân, chủ động phòng ngừa, kịp thời phát hiện, xử lý dứt điểm những điểm nóng, vụ việc phức tạp.

Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết - Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk thăm Đồn Biên phòng Ea H’Leo. Ản

Có thể khẳng định rằng, buôn làng có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng ở địa bàn Tây Nguyên. Cần tập trung xây dựng thế trận lòng dân vững chắc; tăng cường tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào ở Tây Nguyên; chủ động phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở cơ sở trong tuyên truyền, vận động đồng bào nâng cao cảnh giác, tích cực đấu tranh làm thất bại những âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch lợi dụng buôn làng để chống phá chế độ.