Sâm Bố Chính mở ra tiềm năng phát triển kinh tế dược liệu bền vững

Không chỉ mang giá trị y học cổ truyền, sâm Bố Chính còn mở ra tiềm năng phát triển kinh tế dược liệu bền vững cho các địa phương.

Sâm Bố Chính còn gọi là sâm thổ hào, sâm tiến vua, sâm báo… Cây thân thảo, sống lâu năm, cao khoảng 0,5–1 mét, thân mảnh có lông thưa. Lá cây hình tim, mép lá có khía răng cưa nông. Hoa to, màu hồng, đỏ hay tím nhạt, giống hoa bông, nở vào mùa hè.

Phần rễ củ của sâm Bố Chính mập, hình thoi dài, vỏ màu vàng nâu nhạt, ruột trắng ngà, có vị ngọt mát, mùi thơm nhẹ đặc trưng. Đây chính là bộ phận được sử dụng làm thuốc và thực phẩm bổ dưỡng.

Cây phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền Trung như Quảng Bình (huyện Bố Trạch, nơi tên gọi Bố Chính ra đời), Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, và một số tỉnh Tây Nguyên.

Sâm Bố Chính mở ra tiềm năng phát triển kinh tế dược liệu bền vững.

Theo y học cổ truyền, sâm Bố Chính có vị ngọt, tính bình, quy vào kinh tỳ và phế. Cây có tác dụng: Bồi bổ cơ thể, dưỡng khí, bổ huyết; Tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ điều trị suy nhược, ăn uống kém, gầy yếu; Làm đẹp da, chống lão hóa; Giúp tiêu viêm, giảm ho...

Nhiều bài thuốc dân gian sử dụng sâm Bố Chính để nấu canh bồi dưỡng người mới ốm dậy, phụ nữ sau sinh, hoặc phối hợp với các vị thuốc khác trong các bài thuốc trị ho lâu ngày, viêm phế quản, viêm họng.

Hiện nay, sâm Bố Chính được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất trà thảo dược, rượu thuốc, viên nang, cao lỏng, tạo ra nhiều sản phẩm mang thương hiệu Việt.

Sâm Bố Chính từng được xem là loại “sâm tiến vua”, được trồng và khai thác phục vụ cung đình từ thời Nguyễn. Những năm gần đây, nhờ giá trị kinh tế cao (giá sâm tươi có thể đạt hàng trăm nghìn đồng/kg, sâm khô lên tới hàng triệu đồng/kg), nhiều địa phương đã phát triển mô hình trồng sâm Bố Chính theo hướng hàng hóa.

Các mô hình trồng sâm Bố Chính hữu cơ, trồng xen dưới tán rừng, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP đang được triển khai tại Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Nam, Kon Tum… vừa giúp bảo tồn nguồn gen, vừa tăng thu nhập cho người dân vùng cao.

Đặc biệt, với thời gian trồng ngắn (khoảng 8–10 tháng đã cho thu hoạch) và kỹ thuật chăm sóc không quá phức tạp, sâm Bố Chính được coi là cây dược liệu dễ nhân rộng tại nhiều vùng sinh thái khác nhau.

Do khai thác tự nhiên quá mức trong quá khứ, sâm Bố Chính đã từng đứng trước nguy cơ cạn kiệt. Hiện nay, nhiều chương trình bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu chọn tạo giống chất lượng cao đã và đang được thực hiện, kết hợp với chính sách khuyến khích phát triển vùng trồng dược liệu tập trung.

Tuy nhiên, để sâm Bố Chính thực sự trở thành cây làm giàu, cần có sự liên kết chặt chẽ giữa người trồng, doanh nghiệp chế biến, thị trường tiêu thụ, đồng thời tăng cường quảng bá thương hiệu, kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Sâm Bố Chính không chỉ là cây thuốc quý trong nền y học cổ truyền mà còn là cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần xóa đói giảm nghèo, làm giàu cho bà con nông dân. Việc phát triển sâm Bố Chính gắn với bảo tồn nguồn gen, xây dựng thương hiệu dược liệu sạch chính là hướng đi cần thiết để nâng tầm giá trị cây thuốc Việt trong thời kỳ hội nhập.