Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á - Việt Nam: Dấu ấn nửa nhiệm kỳ, mở đường cho chặng phát triển mới

Tại Hội nghị Ban Chấp hành lần thứ IV, khóa IV, nhiệm kỳ 2023–2028 tổ chức tại Thanh Hóa ngày 26/3/2026, Hội đã nhìn lại chặng đường nửa đầu nhiệm kỳ, đánh giá kết quả đạt được, chỉ ra những tồn tại và xác định định hướng cho giai đoạn tiếp theo.

Kiện toàn tổ chức, giữ nhịp hoạt động ổn định

Nhiệm kỳ IV diễn ra trong bối cảnh nhiều thay đổi sâu sắc của khu vực và trong nước. Không chỉ đối mặt với những biến động của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội trong khu vực Đông Nam Á, các tổ chức hội nghề nghiệp cũng đứng trước yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả điều hành. Trong bối cảnh đó, Hội cho biết đã bám sát Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV, phát huy vai trò là tổ chức xã hội – nghề nghiệp trong các lĩnh vực khoa học, giáo dục, văn hóa, kinh tế và công tác xã hội.

TS Phạm Minh Tịnh - Chủ tịch Hội

Theo báo cáo giữa nhiệm kỳ, hoạt động điều hành của Hội được duy trì khá nền nếp. Ban Chấp hành họp định kỳ hằng năm, Ban Thường vụ họp 3 tháng một lần; nguyên tắc tập trung dân chủ được thực hiện nghiêm túc, các quyết định quan trọng đều được bàn bạc, thảo luận công khai trước khi thống nhất triển khai. Lãnh đạo Hội cũng chủ động làm việc trực tiếp với các đơn vị trực thuộc để nắm bắt tình hình, tháo gỡ khó khăn, xử lý những vấn đề phát sinh trong tổ chức và hoạt động. Những nỗ lực này góp phần giữ ổn định bộ máy và tạo nền tảng cho việc triển khai các nhiệm vụ chuyên môn trong nửa đầu nhiệm kỳ.

Một điểm sáng đáng chú ý là công tác phát triển hội viên. Hiện Hội có trên 650 hội viên, bao gồm hội viên cá nhân và hội viên tập thể, trong đó có 98 tổ chức thành viên là các viện nghiên cứu, trung tâm, tạp chí, doanh nghiệp và câu lạc bộ. Riêng trong năm 2025, sau khi ban hành quy chế hội viên và phát động kết nạp mới, số lượng hội viên tăng lên rõ rệt.

Bà Nguyễn Thị Hòa - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội

Cùng với đó, từ năm 2023 đến năm 2025, Hội đã thành lập thêm 7 tổ chức khoa học và công nghệ hoạt động trong các lĩnh vực như văn hóa, giáo dục, y dược và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Việc mở rộng mạng lưới hội viên và đơn vị trực thuộc cho thấy nỗ lực của Hội trong việc củng cố nền tảng tổ chức và mở rộng hệ sinh thái nghiên cứu, ứng dụng khoa học phục vụ xã hội.

Mở rộng nghiên cứu, hợp tác và lan tỏa tri thức

Trong nửa đầu nhiệm kỳ, hoạt động nghiên cứu khoa học của Hội được triển khai theo hướng gắn với thực tiễn phát triển. Các lĩnh vực nghiên cứu tập trung vào phát triển đô thị xanh, nông nghiệp sạch, trồng và nhân giống cây dược liệu dưới tán rừng, công nghệ thân thiện với môi trường, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, cũng như nghiên cứu lịch sử, tôn giáo, văn hóa truyền thống của Việt Nam và các nước Đông Nam Á. Theo báo cáo, chất lượng nghiên cứu từng bước được nâng lên, đóng góp thiết thực cho đời sống học thuật và cho quá trình phát triển kinh tế – xã hội.

Song song với nghiên cứu, Hội tiếp tục duy trì các hội nghị, hội thảo khoa học với nhiều chủ đề như kinh tế và hội nhập ASEAN, văn hóa – xã hội Đông Nam Á, quan hệ Việt Nam với các nước trong khu vực, đổi mới sáng tạo khoa học công nghệ và phát triển bền vững. Đây không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật mà còn là không gian kết nối giữa các nhà nghiên cứu, chuyên gia và tổ chức trong, ngoài nước. Bên cạnh đó, Hội còn phối hợp với một số đối tác tổ chức các chương trình giao lưu văn hóa, xúc tiến kinh tế, thương mại giữa Việt Nam và các nước ASEAN, qua đó mở rộng phạm vi ảnh hưởng và tăng cường tính kết nối khu vực.

Ở mảng đào tạo, phổ biến kiến thức và xuất bản, Hội tiếp tục hỗ trợ nghiên cứu sinh, học viên cao học trong lĩnh vực Đông Nam Á học và các lĩnh vực liên quan, đồng thời kết nối chuyên gia, giảng viên trong và ngoài nước cùng tham gia hợp tác nghiên cứu. Hội viên của Hội đã xuất bản hàng chục đầu sách, hàng trăm bài viết trên các tạp chí chuyên ngành. Đáng chú ý, Tạp chí Đông Nam Á, Tạp chí điện tử Đông Nam Á và Trang tin điện tử Đông Nam Á tiếp tục được xác định là các kênh truyền thông chính thống của Hội, đóng vai trò diễn đàn nghiên cứu khoa học và chính sách trong khu vực Đông Nam Á, phục vụ bạn đọc trong nước và quốc tế.

Một dấu ấn khác trong nửa đầu nhiệm kỳ là hoạt động hợp tác quốc tế và triển khai dự án xã hội. Báo cáo cho biết từ năm 2023 đến nay, Hội được Bộ Nội vụ phê duyệt 7 dự án tài trợ không hoàn lại, tập trung vào các mục tiêu như giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, cải thiện sinh kế, đổi mới sáng tạo và hỗ trợ người yếu thế. Một số đơn vị tham gia triển khai có thể kể đến như MSD, CISDOMA, RCI và Reach. Các dự án này được đánh giá triển khai đúng tiến độ, mang lại hiệu quả tích cực, qua đó góp phần nâng cao vị thế của Hội trong mắt cơ quan quản lý, nhà tài trợ và đối tác trong nước, quốc tế.

Bên cạnh hoạt động chuyên môn, Hội và một số đơn vị trực thuộc còn tham gia nhiều chương trình an sinh xã hội, ủng hộ quỹ bảo trợ trẻ em, quỹ vì người nghèo, quỹ đền ơn đáp nghĩa, hỗ trợ đồng bào gặp khó khăn do thiên tai, bão lũ. Điều này cho thấy hoạt động của Hội không chỉ dừng lại ở phạm vi học thuật mà còn gắn với trách nhiệm xã hội, với những đóng góp thiết thực cho cộng đồng.

Nhìn thẳng hạn chế, hướng tới dấu mốc 30 năm thành lập

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, báo cáo giữa nhiệm kỳ cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, tồn tại cần khắc phục. Theo đó, cơ chế hoạt động của tổ chức xã hội – nghề nghiệp vẫn còn nhiều ràng buộc, nguồn kinh phí dành cho hoạt động của Hội còn hạn chế và thiếu ổn định, nhân lực chuyên trách ít, phần lớn kiêm nhiệm nên chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu công việc. Công tác phối hợp giữa một số ủy viên Ban Chấp hành và các đơn vị trực thuộc có lúc chưa chặt chẽ, công tác truyền thông, quảng bá hoạt động còn yếu, việc huy động nguồn lực xã hội và hợp tác quốc tế chưa tương xứng với tiềm năng.

Đáng chú ý, Ban Thường vụ và Ban Kiểm tra đã thống nhất đình chỉ hoạt động 10 đơn vị trực thuộc do hoạt động yếu kém, không hiệu quả hoặc vi phạm quy chế, điều lệ Hội. Đây là động thái cho thấy quyết tâm chấn chỉnh tổ chức, siết chặt kỷ cương và nâng cao chất lượng hoạt động trong toàn hệ thống. Việc nhìn thẳng vào hạn chế và xử lý bằng những biện pháp cụ thể là tiền đề để Hội củng cố nội lực trong chặng đường còn lại của nhiệm kỳ.

Theo phương hướng nửa cuối nhiệm kỳ, Hội xác định sẽ tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động theo hướng tăng cường nghiên cứu liên ngành, gắn nghiên cứu với thực tiễn phát triển, đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát đối với các tổ chức trực thuộc và các dự án đang triển khai, đồng thời tiếp tục rà soát những đơn vị hoạt động yếu kém để có biện pháp xử lý phù hợp trong năm 2026.