K3 Tân Triều - nơi những con người giữ nhịp cho tuyến cuối

Từ chính sách đến hành lang bệnh viện

Buổi sáng ở K3 Tân Triều bắt đầu rất sớm. Khi mặt trời còn chưa kịp lên khỏi dãy nhà cao tầng phía sau bệnh viện, những hàng ghế trước khu khám bệnh đã kín người. Có người mang theo túi hồ sơ dày cộp, có người chỉ ôm một chiếc balô nhỏ, bên trong là vài bộ quần áo và giấy chuyển viện, hồ sơ bệnh án tuyến dưới. Những gương mặt đủ mọi lứa tuổi, từ cụ già tóc bạc đến những người đàn ông, phụ nữ đang ở độ tuổi sung sức nhất của cuộc đời. Họ ngồi cạnh nhau, lặng lẽ, ít nói.

Trong không khí buổi sớm ấy, không có tiếng cười lớn, cũng chẳng có sự vội vã ồn ào. Chỉ có những cái nhìn xa xăm, những bàn tay nắm chặt và một thứ cảm xúc rất khó gọi tên, cảm xúc của những con người đang bước vào một cuộc chiến mà họ không hề muốn, nhưng buộc phải đối diện.

Tôi cũng là một người trong dòng người ấy. Hơn hai tháng trước, tôi chuyển viện về đây trong tâm trạng nhiều băn khoăn. Làm báo nhiều năm, tôi từng viết không ít bài về ngành y, nhưng khi trở thành bệnh nhân, mọi thứ trở nên khác hẳn. Những lời dặn dò, cảnh báo trước khi nhập viện vẫn còn văng vẳng, rằng K rất quá tải, rằng bác sĩ ở K không có thời gian cho từng người, rằng nên chuẩn bị sẵn tinh thần cho nhiều điều tiêu cực và khó chịu, hãy quên mình là nhà báo đi.

Ở hành lang khu khám, người ta nghe đủ thứ giọng nói. Giọng miền Trung lẫn trong giọng đồng bằng Bắc Bộ, giọng Tây Bắc chen với giọng Nam Bộ. Có người vừa xuống xe khách từ đêm, chưa kịp ăn sáng đã vào xếp hàng. Có người đã điều trị vài năm, đi lại như một thói quen định kỳ. Ung thư, đối với họ, không còn là một căn bệnh nan y, mà là một phần đời sống.

Những ngày gần đây, ngành Y tế nói nhiều đến chuyển đổi số, đến bệnh án điện tử, đến bệnh viện thông minh. Các chính sách, nghị quyết, các đề án đều đặt ra những mục tiêu rất rõ, sao cho hệ thống y tế hiện đại hơn, quy trình nhanh hơn, người bệnh được phục vụ tốt hơn.

Phòng chụp CT - MRI của K3 Tân Triều lúc nào cũng có hàng trăm bệnh nhân chờ gọi tên.

Nhưng đứng ở hành lang một bệnh viện tuyến cuối, người ta hiểu rằng con đường từ chủ trương đến thực tế không hề ngắn. Ở K3 Tân Triều, nhiều quy trình vẫn phải đi qua từng cửa, từng bàn. Bệnh nhân vẫn thường phải hỏi nhau, chạy khắp nơi để tìm “Phòng này ở đâu?”, “Nộp tiền ở chỗ nào?”.

Không phải vì bệnh viện không muốn thay đổi, mà vì khối lượng công việc quá lớn. Được biết, mỗi ngày, hàng 6-7 nghìn bệnh nhân ra vào K3 Tân Triều. Hệ thống phải gồng mình vận hành, vừa điều trị, vừa cải tiến, vừa học cách thích nghi với những yêu cầu mới của thời đại số.

Vấn đề tin học hóa, số hóa hồ sơ giấy tờ vẫn còn nhiều khâu đang được hoàn thiện. Nhiều thủ tục khám, xét nghiệm, chiếu chụp và các can thiệp khác đều vẫn làm thủ công, xếp hàng qua ở nhiều khâu. Bệnh nhân và người nhà vô cùng lúng túng và mất rất nhiều thời gian từ lúc đi khám đến lúc nhập viện điều trị. Việc phối kết hợp giữa khoa phòng qua hệ thống của bệnh viện vẫn nửa tự động nửa thủ công.

Ở đây, quá tải không phải là một khái niệm, nó là hình ảnh rất cụ thể, phòng chờ khám chật kín người, ghế chờ không đủ, người bệnh phải đứng chen chúc xung quanh để đợi được gọi tên. Số lượng bệnh nhân đổ về K3 Tân Triều quá lớn kèm theo người nhà đi theo tạo nên một sự lộn xộn không tưởng. Thêm nữa, ứng xử của bệnh nhân và người nhà trong một không gian đông đảo và phức tạp vô hình chung tạo nên một áp lực rất lớn với hệ thống y tế.

Trong thời gian điều trị, tôi nhận ra một thay đổi đáng chú ý là việc truy cập và tra cứu hồ sơ bệnh án điện tử. Thay vì những tập hồ sơ giấy dày cộp như trước đây, nhiều thông tin của bệnh nhân đã được cập nhật trên hệ thống máy tính nội bộ của bệnh viện. Mỗi lần khám, bác sĩ chỉ cần đăng nhập là có thể xem lại toàn bộ lịch sử xét nghiệm, hội chẩn, phác đồ điều trị, các lần hóa trị, xạ trị trước đó. Điều này giúp việc hội chẩn và ra quyết định điều trị nhanh hơn, hạn chế sai sót và tránh phải làm lại những xét nghiệm không cần thiết.

Với bệnh nhân và người nhà, dù chỉ truy cập được một phần nhỏ của hệ thống ấy, nhưng có thể cảm nhận rõ sự thuận tiện qua từng lần khám, khi bác sĩ nắm rất rõ tình trạng bệnh mà không cần hỏi lại quá nhiều thông tin cũ. Đó là một thay đổi về mặt thủ tục mang ý nghĩa lớn trong hành trình điều trị vốn đã quá nhiều lo âu của mỗi gia đình.

Những con người giữ nhịp cho cỗ máy quá tải

Trong những ngày nằm điều trị, tôi đi qua nhiều khoa, nhiều phòng, gặp nhiều bác sĩ và điều dưỡng. Có những khuôn mặt chỉ gặp một lần, có những người ngày nào cũng thấy, vội vã đi giữa hành lang, tay cầm bệnh án, tay cầm điện thoại.

Tác giả đang được điều trị bằng hóa chất.

Nhưng giữa bộn bề ấy, điều khiến nhiều người bất ngờ là sự nhẫn nại của những con người đang làm việc trong đó.

Một khoa như khoa Nội 1, nơi tập trung rất nhiều bệnh nhân nặng, chỉ có hơn 10 bác sỹ nhưng luôn có khoảng 1400-1500 bệnh nhân điều trị, hàng ngày mỗi bác sỹ kể cả lãnh đạo khoa phải trực tiếp khám và điều trị cho khoảng 30-50 bệnh nhân.

PGS. TS. BS Đỗ Hùng Kiên - Phó Giám đốc bệnh viện, trưởng khoa - gần như không có một ngày làm việc trọn vẹn theo nghĩa thông thường.

Buổi sáng, ông có mặt trong các cuộc họp điều hành của bệnh viện. Nhưng chỉ cần cuộc họp kết thúc, ông lại trở về khoa, mặc áo blouse, giao ban, đi phòng rồi trực tiếp khám cho bệnh nhân. Có những buổi sáng, danh sách khám kéo dài vài chục người, hết bệnh nhân này đến bệnh nhân khác. Người thì mới phát hiện bệnh, người đã điều trị nhiều năm, người vừa phẫu thuật xong, người đang chuẩn bị hóa trị.

Ở tuyến cuối, chức danh lãnh đạo không có nghĩa là rời xa bệnh nhân. Trái lại, nhiều khi nó đồng nghĩa với việc phải gánh hai vai, vừa quản lý, vừa trực tiếp điều trị.

Ở khoa Ngoại bụng 1, PGS. TS. BS Phạm Văn Bình cũng có một nhịp làm việc không kém phần căng thẳng. Phòng mổ là nơi ông dành phần lớn thời gian trong ngày. Thường là ông trực tiếp phẫu thuật 6-7 ca khó nhất mỗi ngày, có những ca mổ kéo dài từ sáng đến chiều, năm, sáu, thậm chí bảy tiếng đồng hồ.

Sau ca mổ, khi bệnh nhân được đẩy ra phòng hồi sức, ông không có nhiều thời gian nghỉ. Công việc quản lý vẫn chờ ở phía sau - hồ sơ, ký duyệt, điều phối, hội chẩn.

Mỗi khoa phòng thường chỉ có diện tích rất nhỏ, đáp ứng 10% nhu cầu người bệnh chờ khám , hầu hết phải chờ ngoài hành lang chung.

Còn ở tuyến điều trị trực tiếp, BSCKII Nguyễn Thị Bích Phượng gần như cả ngày không rời khỏi khu bệnh nhân. Mỗi ngày, chị khám từ 50 đến 60 người. Hàng trăm bệnh nhân nội trú và ngoại trú cần được theo dõi, chỉ định điều trị.

Diện tích trong khoa quá hẹp, bệnh nhân không có chỗ ngồi chờ khám. Khi đó, chị phải đi dọc hành lang để đọc tên tìm bệnh nhân của mình. Một tay cầm bệnh án, một tay cầm điện thoại, vừa hỏi, vừa giải quyết các vấn đề từ điều dưỡng trong khoa, từ bệnh nhân, người nhà bệnh nhân hoặc từ các khoa khác. Điện thoại của chị gần như lúc nào cũng nóng ran.

Công việc ấy không thể kết thúc đúng giờ. Nhiều việc phải xử lý vào buổi tối, thậm chí đêm muộn.

Nhìn từ bên ngoài, người ta dễ nghĩ rằng bác sĩ tuyến cuối lạnh lùng, khám nhanh, nói ít. Nhưng khi nhìn kỹ hơn, người ta sẽ thấy một thực tế khác, họ không có nhiều thời gian cho mỗi bệnh nhân, không phải vì họ không muốn, mà vì phía sau mỗi người là hàng chục, hàng trăm bệnh nhân khác đang chờ.

Ở đó, sự tận tụy không nằm trong những lời nói hoa mỹ, mà nằm trong những bước chân vội vã, trong những ca mổ kéo dài, trong những cuộc điện thoại ngoài giờ.

Trong suốt thời gian điều trị, tôi mang theo trong đầu không ít lời cảnh báo từ bạn bè, đồng nghiệp. Người thì nói phải chuẩn bị hứng chịu những tiêu cực, người thì bảo đừng kỳ vọng nhiều vào thái độ của bác sĩ, vì ở tuyến cuối ai cũng quá bận, quá mệt. Những câu nói ấy, trước khi nhập viện, khiến tôi không khỏi lo lắng.

Nhưng trải nghiệm thực tế lại khác. Tôi chưa từng chứng kiến một trường hợp nào gợi ý, đòi hỏi hay ám chỉ chuyện “lót tay”. Thậm chí, tôi được biết có những khoản cảm ơn rất kín đáo, tế nhị từ phía người nhà bệnh nhân cũng bị nhân viên y tế từ chối. Điều tôi nhìn thấy thường xuyên là sự kiên nhẫn, tận tâm hiện rõ trên gương mặt và hành động của các bác sĩ, các điều dưỡng sau những ca trực dài mệt mỏi, sau những ngày làm việc không có điểm dừng.

Ở những nơi quá tải như K3 Tân Triều, vấn đề lớn nhất không phải là đạo đức cá nhân, mà là sức chịu đựng của hệ thống. Khi một bác sĩ phải khám vài chục bệnh nhân mỗi ngày, khi lãnh đạo khoa phải mổ liên tục nhiều ca kéo dài hàng giờ, thì sự vội vã, thiếu thời gian cho mỗi người bệnh là điều khó tránh khỏi. Đôi khi, sự im lặng hay câu nói ngắn gọn của bác sĩ lại bị hiểu nhầm là lạnh lùng, trong khi thực chất đó chỉ là dấu hiệu của một guồng quay công việc quá nặng nề.

Y đức không chỉ là phẩm chất của từng cá nhân, mà còn là sản phẩm của môi trường làm việc. Một hệ thống quá tải, thiếu nhân lực, thiếu không gian, thiếu thời gian cho mỗi bệnh nhân thì rất khó đòi hỏi những chuẩn mực giao tiếp lý tưởng. Ngược lại, khi bác sĩ được làm việc trong điều kiện hợp lý hơn, khi quy trình được số hóa, khi khối lượng công việc được phân bổ đều hơn, thì y đức sẽ có điều kiện để bộc lộ một cách tự nhiên.

Nhìn từ góc độ ấy, câu chuyện ở K3 Tân Triều là câu chuyện về sức chịu đựng và lòng tận tụy. Và nếu có điều gì cần thay đổi, thì trước hết không phải là những lời kêu gọi đạo đức, mà là những chính sách giúp giảm tải cho hệ thống, để những con người đang làm việc ở tuyến cuối có thể chăm sóc người bệnh bằng cả chuyên môn lẫn sự an tâm trong nghề nghiệp.

6g sáng, bệnh nhân đã ngồi kín khu chờ làm thủ tục khám bệnh.

Những nỗi lo của người bệnh và hành trình phía trước

Ung thư là căn bệnh khiến người ta sợ hãi nhất, không chỉ vì đau đớn thể xác, mà vì sự bất định của tương lai. Ở K3 Tân Triều, điều đó hiện lên rất rõ.

Trong phòng truyền hóa chất, có những người đã trải qua mười mấy, hai mươi đợt hóa trị. Có người đã xạ trị vài chục lần. Mái tóc đã rụng, da sạm đi, cơ thể gầy yếu. Nhưng họ vẫn ngồi đó, lặng lẽ chờ đến lượt mình.

Một người đàn ông quê Nghệ An nói với tôi:

“Chỉ mong bác sĩ cho sống thêm vài năm để lo cho con học xong đại học.”

Một phụ nữ trung niên từ miền Tây Bắc xuống điều trị, cười rất nhẹ: “Không mong gì nhiều, chỉ mong bệnh đừng đau đớn quá, tôi sợ đau lắm.”

Có những người không nói gì. Họ chỉ ngồi im, nhìn vào khoảng không trước mặt. Trong ánh mắt ấy là sự mệt mỏi, nhưng cũng có một chút hy vọng mong manh.

Ở đây, người ta ít nói về tương lai xa. Ước mơ của họ rất giản dị: Qua được đợt hóa trị này. Kết quả xét nghiệm tốt hơn lần trước. Có thể về nhà vài tuần trước khi quay lại điều trị tiếp.

Những mong muốn ấy nhỏ bé, nhưng với họ, đó là cả một cuộc chiến.

Trong bối cảnh đó, bệnh viện tuyến cuối như K3 Tân Triều không chỉ là nơi chữa bệnh. Nó là nơi người ta gửi gắm hy vọng cuối cùng. Vì thế, mọi áp lực dồn lên đây không chỉ là áp lực chuyên môn, mà còn là áp lực của niềm tin.

Muốn giảm tải cho tuyến cuối, không thể chỉ trông chờ vào sự tận tụy của bác sĩ. Cần những thay đổi ở cấp hệ thống, đó là tăng cường năng lực tuyến dưới. Là hoàn thiện chuyển đổi số để giảm thủ tục. Là bổ sung nhân lực, cơ sở vật chất cho các bệnh viện đầu ngành.

Chỉ riêng khoa Nội 1, hàng trăm bệnh nhân chờ lấy máu xét nghiệm mỗi ngày vào 7g sáng.

Những chủ trương ấy đã được đặt ra. Nhưng từ chính sách đến đời sống luôn cần thời gian, nguồn lực và sự kiên trì.

Chiều xuống, hành lang khu điều trị dần vắng hơn. Một vài bệnh nhân nằm tựa lưng trên ghế, chờ truyền dịch. Ở góc phòng, một người đàn bà trung niên ngồi bóc từng miếng cam, đút cho chồng đang mệt lả sau buổi hóa trị. Ngoài sân, ánh đèn bắt đầu bật lên, hắt xuống những bậc thềm nơi vài người nhà bệnh nhân trải tạm tấm bạt để nghỉ qua đêm. Ở đâu đó trong ba dãy nhà của K3 Tân Triều này, chắc vẫn còn một ca mổ chưa kết thúc, một bác sĩ chưa kịp ăn bữa tối, một điều dưỡng đang đi kiểm tra từng giường bệnh. Cuộc chiến với ung thư ở K3 Tân Triều không diễn ra trong những khoảnh khắc hào hùng, mà trong những ngày rất dài, rất lặng lẽ như thế. Và giữa những hành lang sáng đèn suốt đêm ấy, người ta vẫn thấy le lói một thứ ánh sáng khác, ánh sáng của sự tận tâm, của niềm hy vọng và của khát vọng được sống thêm một ngày nữa, dù chỉ là một ngày bình thường như bao ngày khác.

Y tế hiện đại không chỉ là máy móc hay công nghệ. Với người bệnh ung thư, điều quan trọng nhất vẫn là cảm giác mình không bị bỏ rơi. Và ở những nơi như K3 Tân Triều, giữa những hành lang đông đúc và những ca mổ kéo dài, cảm giác ấy được giữ lại mỗi ngày, bằng công việc thầm lặng của những con người đang đứng ở tuyến cuối của hệ thống.