Kháng thuốc kháng sinh trở nên nghiêm trọng hơn do đại dịch COVID

Bệnh nhân uống kháng sinh không kiểm soát là một vấn đề nghiêm trọng của y học hiện đại. Ảnh: Kirill Kukhmar/TASS/ https://suckhoeviet.org.vn

Nhiều năm qua, ngành Y tế Nga luôn nỗ lực ngăn chặn vấn nạn bác sĩ kê đơn thuốc kháng sinh cho bệnh nhân bị nhiễm trùng đường hô hấp trên (URTI), vì từ lâu người ta đã biết rằng thuốc kháng sinh không có tác dụng chống lại virus. Hoạt động tuyên truyền, giải thích trong cộng đồng y học khá thành công. Tuy nhiên, vào đầu năm 2020 - khoảng thời gian đầu của đại dịch, nhiều người khi ấy đã bị tâm lý ngạc nhiên cùng lo sợ ảnh hưởng, bởi lẽ chưa một ai có kiến thức về chủng virus mới này. Chính vì vậy, cùng với tác động của việc bác sĩ không kê đơn, khả năng tiêu thụ thuốc kháng sinh tại Liên bang Nga ngày càng gia tăng với tốc độ chóng mặt.

Một điều không thể phủ nhận rằng, trong thời kì đầu của COVID-19, Y học còn thiếu kiến thức về virus corona. Vì vậy, ngay trong ấn bản đầu tiên của hướng dẫn tạm thời đã có chỉ định về việc cần phải kê đơn thuốc kháng sinh. Nhưng trong lần xuất bản thứ hai, khuyến nghị này đã biến mất. Tuy nhiên, từ kinh nghiệm của bản thân, nhiều bệnh nhân biết rằng khi kê đơn điều trị nhiễm virus corona, bác sĩ thường kê các loại thuốc kháng sinh vào đơn. Và định kiến này vẫn chưa được loại bỏ hoàn toàn cho tới hiện tại.

Vào tháng 3 năm 2021, các nhà khoa học Trung Quốc đã xuất bản một bài báo bổ ích và đầy thú vị. Họ chứng minh rằng, nếu thuốc kháng sinh được kê đơn trong thời kỳ đầu của COVID-19, tức khi người bệnh chưa có biến chứng, sẽ làm tăng nguy cơ bệnh có chuyển biến xấu, cũng như phát triển các biến chứng nặng, thậm chí có thể dẫn đến tử vong.

Vấn đề kê đơn kháng sinh tràn lan đã tồn tại khá lâu. Với nhiễm trùng đường hô hấp trên, đặc biệt là ở trẻ nhỏ, một số bác sĩ đã kê đơn như sau: "Tôi kê thuốc kháng sinh để ngăn ngừa nhiễm trùng do vi khuẩn". Nhưng thuốc kháng sinh không có tác dụng phòng ngừa, và điều này được coi là hiển nhiên. Ngay từ tên của loại thuốc này, có thể thấy, bản chất của kháng sinh là nhằm vào loại vật thể sống nào đó - một vi sinh vật. Muốn thuốc kháng sinh phát huy tác dụng, thì trước đó trong cơ thể phải tồn tại sẵn một loại vi khuẩn. Nếu không, kháng sinh sẽ không hoạt động hiệu quả. Điều đó có nghĩa, những lợi ích khi sử dụng thuốc sẽ rất ít, ngược lại, cơ thể sẽ phải chịu nhiều tác dụng phụ không mong muốn.

Tuy nhiên, có một câu nói giống như lời bảo đảm luôn được thế hệ các bác sĩ sử dụng. Đó là khuyến nghị: "Bất cứ điều gì xảy ra". Tất nhiên, bác sĩ hoàn toàn có thể được thông cảm, bởi họ sợ mắc phải thiếu sót trong chẩn đoán của mình, đặc biệt trong những trường hợp vi khuẩn ẩn dưới vỏ bọc của việc nhiễm virus gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh. Do vậy, công tác thực hiện chẩn đoán phân biệt thường xuyên gặp phải khó khăn. Nếu bệnh nhân chỉ là một đứa trẻ với biểu hiện thân nhiệt tăng và không xuất hiện các triệu chứng khác như ho có đờm đi kèm sổ mũi hoặc đau tức ngực, v.v, thì khả năng nhiễm virus gần như bằng không. Hoặc khi bệnh nhân không thể kể chi tiết về những biểu hiện sức khỏe của mình, thì với trường hợp này, rõ ràng bác sĩ cần cẩn trọng hơn. Nhưng việc kê đơn thuốc có kháng sinh mà không lý do chính đáng không những không cải thiện mà thậm chí còn khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn.

Việc phân phối thuốc kháng sinh không kê đơn tại các hiệu thuốc, cũng như bệnh nhân sử dụng thuốc không đúng cách là những vấn đề nhức nhối đã tồn tại từ lâu. Kết quả là, ngành Y tế phải chấp nhận sự thật: Các vi sinh vật đã phát triển khả năng kháng các nhóm kháng sinh chính và trong những trường hợp nghiêm trọng, hậu quả là không có thuốc để điều trị cho bệnh nhân. Dẫu vậy, nước Nga đã chuẩn bị sẵn các phương án nhằm giảm thiểu vấn đề liên quan đến kê thuốc kháng sinh. Cụ thể, tại thủ đô Moscow, tình hình đang được cải thiện dần: Các hiệu thuốc không bán thuốc kháng sinh mà không có đơn.

Bên cạnh các giải pháp kiểm soát tình trạng kê thuốc kháng sinh tràn lan, thiếu trách nhiệm, một điều quan trọng không kém chính là nâng cao ý thức của bệnh nhân. Người bệnh được khuyến cáo nên dừng sử dụng các loại thuốc kháng sinh nếu không có chỉ định của bác sĩ. Đây là một trong những bước quan trọng để làm giảm nguy cơ phát triển khả năng kháng kháng sinh của mầm bệnh. Bất kỳ bệnh nhân nào cũng cần có hiểu biết trong sử dụng thuốc, tránh tình trạng uống thuốc không kiểm soát có thể dẫn đến hậu quả không mong muốn.