Lắng nghe cảm xúc để hiểu chính mình

Có những cảm xúc cần được lắng nghe

“Tôi đang cảm thấy thế nào?” Nghe qua, đây là một câu hỏi rất dễ để có câu trả lời. Thế nhưng giữa một ngày kín lịch, chúng ta nhớ chính xác từng nhiệm vụ phải hoàn thành, từng cuộc hẹn không được trễ, hay các khoản chi phí sắp đến hạn mà quên mất hỏi xem bản thân đang thực sự ổn hay chỉ đang cố tỏ ra vững vàng. Những gì diễn ra sâu thẳm bên trong cứ lặng lẽ lùi lại, nhường chỗ cho vô vàn áp lực được xem là cấp bách hơn.

Quang Hưng và Quang Minh chia sẻ về Energy Up.

Thực ra, cơ thể luôn lên tiếng trước khi chúng ta kịp nhận ra. Đó có thể là một đêm trằn trọc, bờ vai căng cứng, sự gắt gỏng bất chợt với người thân, hay cảm giác nguội lạnh trước điều từng khiến ta thích thú. Hầu hết chúng ta chỉ gọi chung tất cả bằng một từ mơ hồ: “mệt”. Nhưng ẩn sau sự mệt mỏi ấy có thể là một chuỗi căng thẳng kéo dài, nỗi cô đơn không lời đáp, hay sự thất vọng lắng đọng. Nỗi buồn đôi khi giấu mình sau cơn giận, lo âu bị nhầm với thiếu tự tin và tình trạng kiệt sức lại vô tình được xem như cái giá hiển nhiên của sự chăm chỉ.

Với người trưởng thành, nỗi lo thu nhập, con cái và trách nhiệm khiến họ hiếm khi cho phép mình dừng lại. Họ vẫn đi làm, vẫn quán xuyến gia đình nên người ngoài khó nhận ra bất kỳ bất thường nào, dù sâu bên trong giấc ngủ đã chập chờn và sự kiên nhẫn vơi dần.

Khách mời tham dự sự kiện Trải nghiệm nâng cao năng lực cá nhân Energy Up.

Đáng lo ngại hơn, áp lực ấy cũng đang phủ bóng lên cả thế hệ trẻ. Một kết quả Khảo sát quốc gia về sức khỏe tâm thần vị thành niên của UNICEF Việt Nam cho thấy, cứ năm trẻ vị thành niên thì có một em gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, chỉ 8,4% tiếp cận được dịch vụ hỗ trợ hoặc tư vấn về khó khăn cảm xúc và hành vi. Phía sau khoảng cách ấy là biết bao câu chuyện chưa từng được cất lời. Các em chưa thể hiểu điều gì đang diễn ra với mình, trong khi người lớn lại dễ dàng gạt đi vì nghĩ đó chỉ là những ẩm ương tuổi mới lớn.

Chính thói quen chối bỏ này vô tình đẩy chúng ta xa rời nhu cầu thật sự của bản thân. Chúng ta mở lòng đón nhận niềm vui, nhưng lại vội vã gạt đi buồn bã hay sợ hãi vì e ngại bị xem là yếu đuối.

Thế nhưng, trạng thái nội tâm chưa bao giờ tự biến mất chỉ vì bị nén lại. Nhận diện trạng thái này không giúp mọi khó khăn biến mất ngay lập tức, nhưng nó tạo ra một khoảng dừng cần thiết. Đó là, chậm lại để ta không phản ứng bốc đồng theo cơn giận hay sự tuyệt vọng, đồng thời tự vấn xem mình đang cần gì: ngơi nghỉ, sự chia sẻ hay cần tìm đến sự trợ giúp chuyên môn?

Lắng nghe cảm xúc không phải là nuông chiều bản thân, mà là bước đầu tiên để tự chữa lành. Trạng thái buồn bực nhắc nhở về một mất mát, lo âu phản chiếu cảm giác thiếu an toàn và tức giận báo hiệu ranh giới cá nhân bị xâm phạm. Khi được gọi đúng tên mà không bị phán xét, trạng thái cảm xúc sẽ không còn là gánh nặng đè nén, mà trở thành chiếc kim chỉ nam tin cậy giúp mỗi người biết cách tự chăm sóc chính mình từ bên trong.

Hướng dẫn đại biểu sử dụng công cụ tự đo trạng thái nội tâm Energy Up

Ứng dụng công nghệ số ghi nhận trạng thái nội tâm

Lắng nghe trạng thái cảm xúc không nhất thiết bắt đầu bằng điều gì lớn lao mà đôi khi đó chỉ là vài phút chậm lại để tự hỏi mình đang buồn, lo lắng hay quá tải vì điều gì. Với hai bạn sinh viên Trần Quang Hưng và Nguyễn Quang Minh, nhu cầu ấy xuất phát từ chính trải nghiệm trong quá trình học tập và cuộc sống. Nhận thấy bản thân không phải lúc nào cũng đủ chậm để hiểu điều đang diễn ra bên trong, hai bạn đã ứng dụng công nghệ số AI để xây dựng Energy Up, trước hết phục vụ việc tự quan sát trạng thái nội tâm của chính mình, sau đó chia sẻ với những người có cùng mối quan tâm.

Energy Up lấy cảm hứng từ Bản đồ Ý thức do Tiến sĩ David R. Hawkins (ông là bác sỹ về tâm thần; nhà nghiên cứu ý thức; tác giả và diễn giả về tâm thần học, tâm linh nổi tiếng thế giới, người Mỹ) đề xuất. Trong đó, các trạng thái được sắp xếp trên một thang mức độ ý thức (trạng thái nội tâm), từ xấu hổ, tội lỗi, sợ hãi, buồn bã, tức giận đến can đảm, chấp nhận, yêu thương và bình an. Những mức này được sử dụng như gợi ý để người dùng lựa chọn trạng thái nội tâm gần nhất với trải nghiệm hiện tại, không nhằm xếp hạng hay đánh giá một con người.

Bởi vậy, một người đang buồn hoặc sợ hãi không thấp kém hơn người cảm thấy bình an. Thang điểm cũng không phải phép đo khoa học, công cụ sàng lọc tâm lý hay căn cứ chẩn đoán sức khỏe. Điều quan trọng không nằm ở con số, mà ở việc người dùng có thể nhận ra và gọi tên trạng thái nội tâm đang diễn ra bên trong mình.

Cách sử dụng Energy Up khá đơn giản. Từ địa chỉ www.energyup.vn, người dùng đăng nhập rồi bắt đầu trải nghiệm “Ghi nhận ngay” hoặc truy cập trực tiếp từ đường dẫn https://energy-up.netlify.app/. Bước đầu tiên là lựa chọn cảm xúc gần nhất với mình, chẳng hạn buồn bã, lo lắng, tức giận, bình thản hoặc chấp nhận. Sau đó, ứng dụng gợi ý xác định lĩnh vực có thể liên quan đến cảm xúc ấy như công việc, sức khỏe, tài chính, gia đình, các mối quan hệ hoặc chính bản thân. Ở bước cuối, người dùng điều chỉnh mức năng lượng theo cảm nhận và có thể viết thêm vài dòng trước khi lưu lại.

Em Nguyễn Quang Minh - sinh viên đồng sáng lập Energy Up cho biết, ngay từ đầu, nhóm xác định Energy Up là công cụ hỗ trợ tự chiêm nghiệm và viết nhật ký trạng thái nội tâm cho chính mình. Các mức năng lượng chỉ mang tính gợi mở, không phải đánh giá lâm sàng hay căn cứ chẩn đoán. Với người đang trải qua trạng thái cảm xúc nghiêm trọng như triền miên tự nhận thấy lo lắng, sợ hãi dẫn đến mất ngủ kéo dài, ứng dụng khuyến nghị tìm đến chuyên gia sức khỏe tâm thần. Quang Hưng, Quang Minh - hai sáng lập viên mong muốn tiếp tục hoàn thiện các nội dung liên quan đến bảo vệ dữ liệu người dùng và hướng dẫn tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết.

Energy Up là sáng kiến của hai bạn trẻ yêu công nghệ số, cần thêm thời gian thử nghiệm, phản hồi của người sử dụng. Sản phẩm không thể giải quyết mọi khó khăn cảm xúc hay thay thế tư vấn, điều trị. Điều đáng ghi nhận là thông qua ứng dụng công nghệ số và từ nhu cầu của chính mình, hai sinh viên đã tạo ra sản phẩm giúp mọi người dễ dàng ghi nhận trạng thái cảm xúc nội tâm của mình, lắng nghe và hiểu rõ bản thân; trân trọng cảm xúc thật của mình mà không phán xét từ đó kết nối tốt hơn với chinh mình. Thông qua nhật ký trạng thái nội tâm của chính mình, có thể giúp người dùng ý thức hơn việc chăm sóc sức khỏe toàn diện, thực hành lối sống tích cực, an vui.

Khách mời tham dự trải nghiệm Energy Up chụp ảnh lưu niệm.