Nghiên cứu hoàn thiện thể chế quản lý an toàn thực phẩm

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2023, ngành y tế đã kiểm tra 250.938 cơ sở, phát hiện 40.403 cơ sở vi phạm về ATTP và đã xử lý 6.324 cơ sở, trong đó phạt tiền 6.052 cơ sở với số tiền 24,73 tỷ đồng. Bộ Công Thương đã kiểm tra 3.156 vụ, xử lý 2.594 vụ việc vi phạm về ATTP, xử phạt 12,458 tỷ đồng, trị giá hàng vi phạm: 15,486 tỷ đồng. Đối với thực phẩm nhập khẩu thuộc quản lý của Bộ Y tế, đã có 12.382 lô hàng đăng ký kiểm tra, 100% kết quả kiểm tra đạt; 100% lô hàng thực phẩm nhập khẩu thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Công Thương được kiểm tra về ATTP.

Trong thời gian đó, toàn quốc đã ghi nhận 57 vụ ngộ độc thực phẩm làm 864 người mắc và 13 trường hợp tử vong, trong đó phải kể đến ngộ độc do Clostridium Botulinum - loại độc tố rất hiếm gặp trước đây.

Theo đánh giá của Bộ Y tế, ý thức chấp hành pháp luật của các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh ngày càng được nâng lên. Việc kinh doanh hàng hóa kém chất lượng, hàng quá hạn sử dụng và không rõ nguồn gốc đã giảm so với trước. Công tác thanh tra, kiểm tra được triển khai theo hướng tập trung vào những vụ việc cụ thể, hạn chế dàn trải, đã kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý nhiều vụ vi phạm với nhiều hình thức khác nhau, bảo đảm đúng pháp luật, công khai kịp thời trên phương tiện thông tin đại chúng. Hoạt động thông tin, giáo dục, truyền thông cũng được đẩy mạnh, tăng cường về số lượng, đa dạng hóa về hình thức, thực hiện thường xuyên liên tục, từ đó góp phần nâng cao nhận thức, hành động của các tổ chức, cá nhân.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về ATTP

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Y tế cũng chỉ ra rằng, một bộ phận doanh nghiệp đã lợi dụng cơ chế hậu kiểm để thực hiện không đúng quy định tự công bố chất lượng sản phẩm như không gửi hồ sơ đến cơ quan quản lý địa phương; công bố không đúng, không đầy đủ, thậm chí không công bố sản phẩm mình sản xuất. Điều này dẫn đến nhiều sản phẩm không được hậu kiểm. Ngoài ra, một số phụ gia thực phẩm nhập khẩu bị lạm dụng, sử dụng sai mục đích công bố ban đầu; nhiều doanh nhiệp không còn hoạt động tại địa chỉ kinh doanh đã đăng ký, gây khó khăn cho công tác quản lý, kiếm tra, hậu kiểm. Trong khi đó, lực lượng chức năng không có đủ nguồn lực để kiểm tra hậu kiểm sản phẩm tự công bố đang ngày càng nhiều và phong phú.

Đánh giá về hiệu quả hoạt động của mô hình Ban Quản lý ATTP ở địa phương, lãnh đạo UBND TPHCM, Đà Nẵng, Bắc Ninh, đại diện ngành y tế cho biết, Ban Quản lý được thí điểm thành lập trên cơ sở sáp nhập các cơ quan quản lý ATTP tuyến tỉnh thuộc Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công Thương. Cơ quan đã tổng hợp được nguồn lực quản lý, thuận tiện trong quá trình chỉ đạo triển khai, giảm thời gian trong kết hợp thanh tra, kiểm tra, bước đầu có hiệu quả trong hoạt động xử lý vi phạm, tăng cường giáo dục, truyền thông, thuận lợi trong chỉ đạo điều hành.

Chỉ đạo tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đánh giá cao những kết quả mà ngành y tế đã đạt được, đồng thời yêu cầu Bộ Y tế, cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo tiếp tục cập nhật diễn biến, tình hình về ATTP từ đầu năm đến nay, chú ý so sánh với cùng kỳ về số người bị ngộ độc, thực trạng quản lý các mặt hàng có nguy cơ cao về ATTP. Từ đó chỉ ra những vấn đề mới xuất hiện, cần tập trung chỉ đạo, ưu tiên hành động để bảo đảm sức khỏe cho người dân.

Đối với việc kiện toàn tổ chức, bộ máy cơ quan quản lý ATTP, Phó Thủ tướng yêu cầu đánh giá kỹ để triển khai theo tinh thần thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương về tăng cường bảo đảm an ninh, ATTP trong tình hình mới. Nâng cao năng lực hệ thống phòng kiểm nghiệm ATTP; tăng cường công tác hậu kiểm, thanh tra, giám sát; quản lý chặt chẽ việc quảng cáo và xử lý nghiêm các vi phạm quy định quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe…

Đặc biệt, các Bộ, ngành phải rà soát toàn bộ hệ thống quản lý ATTP từ khâu sản xuất đến tiêu dùng, hài hòa với tiêu chuẩn, quy chuẩn của các nước phát triển; nghiên cứu hoàn thiện thể chế quản lý ATTP, nâng cao chế tài xử phạt, phân định rõ những việc, những khâu huy động xã hội hóa hay Nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động và phổ biến kiến thức ATTP, quy trình quản lý chất lượng tiên tiến, an toàn; chú trọng đối tượng hộ sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ; phát huy vai trò của MTTQ, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ và đoàn thể các cấp trong vận động giám sát ATTP.

Phó Thủ tướng cũng gợi mở xem xét phương án thực hiện tiền kiểm đối với một số loại thực phẩm, phụ gia thực phẩm có nguy cơ cao về ATTP; siết chặt kiểm soát việc nhập khẩu, nhập lậu các mặt hàng thực phẩm, đồ uống; quy định rõ trách nhiệm của cơ quan truyền thông, báo chí khi quảng cáo thực phẩm, nhất là thực phẩm bảo vệ sức khỏe.